Johannes Lecküchner
From Wiktenauer
| Johannes Lecküchner | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | |||||||||||||||||
| Born | ca. 1430s Nuremberg, Germany | ||||||||||||||||
| Died | December 31, 1482 Herzogenaurach, Germany | ||||||||||||||||
| Occupation | Fencing master Priest | ||||||||||||||||
| Education | Baccalaureus | ||||||||||||||||
| Alma Mater | University of Leipzig | ||||||||||||||||
| Influences | Johannes Liechtenauer (?) | ||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
| | |||||||||||||||||
Johannes Lecküchner (or Hans Lebkommer; ca.1430s – 1482) was a 15th century German cleric and fencing master. He was born in the Nuremberg area, and in 1455 he was inscribed at the University of Leipzig. In 1457, he received the title of baccalaureus, and he was consecrated as a Catholic acolyte in 1459. At some point before creating his first manuscript in 1478, Lecküchner was consecrated as a priest. From 1480 until his death on December 31, 1482, he was employed as a communal priest in Herzogenaurach, Germany.[1]
Some 19th century scholars have previously assumed that the name "Johannes Lecküchner" was a corruption of Johannes Liechtenauer, the grand master of the German school of swordsmanship. However, biographical information from historical records, as well as the colophon in the manuscript itself, thoroughly disproves this theory. Lecküchner's system of messer fencing does, however, seem to be related to the longsword teachings of Liechtenauer from the previous century. His teachings are organized in a similar fashion using similar terminology, and often his epitome is nearly identical to that of Liechtenauer.
Two fencing manuals commissioned by Lecküchner are preserved, the Codex Palatine German 430 produced in 1478, and the CGM 582 produced in 1482. The latter he completed on 19 January 1482, the year of his death. The CGM 582 mentions in its introduction that a previous draft had been produced,[citation needed] which is presumed to be a reference to the CPG 430. It is the CPG 430 and not the CGM 582 that seems to be the source for all later versions of Lecküchner's teachings. A slightly abridged version of this treatise was included by Hans von Speyer in the MS M.I.29 in 1491, and similar (but not identical) abridged versions were used by Paulus Hector Mair for his massive compendia in the 1550s and by Lienhart Sollinger for the CGM 3712 in 1556.
The version of Lecküchner's treatise in Codex Speyer is accompanied by brief notes by a Master Andreas explaining how its terminology relates to Liechtenauer's longsword,[2] perhaps indicating that by this time Lecküchner's teachings had been integrated into the Liechtenauer school of fencing. This notion is further supported by the appearance of fragments of Lecküchner's epitome in Peter Falkner's treatise of ca. 1495.
One final note of interest is that in 1531, printer Christian Egenolff published a fencing anthology entitled Der Altenn Fechter anfengliche kunst, and included in it a brief treatise on the messer attributed to a Master Hans Lebkommer. "Lebkommer" seems to be a misspelling of Lecküchner, and the text appears to be a summary of Lecküchner's treatise, intermingled with the messer teachings of Andre Paurñfeyndt (uncredited).
Contents |
Treatises
Messer (Abridged) | | |
|---|---|---|
| Images | English Translation | Der Altenn Fechter... (1531) |
| [XIIIIv] Von Messerfechten.
Herrn Hansen Lebkommers von Nürenberg / An den Hochgebornen Fürsten und Herrn / herrn Philip sen / Pfalzgraven bei Rhein / Des h. Röm. Reichs Cur fürsten / Ursprüngliche kunst des Messerfechtens / mit allen Regeln und gründtlichen haltungen der Alten / zum ringen / greiffen / und werffenn / Dergleichen hawen / stechen und schneiden. Hievor nie inn truck kommen. | ||
| He who stands to displace Will often become stricken When you come to your opponent / you should not wait on his strike in displacement / but deploy your work on and on. | [XVr] Der stets versetzt / Würdt offt geletzt. WAnn du zum mann kompst / soltu nit auff seine streych inn der versatzung wartten / sonder dein arbeit treibenn für und für. | |
| You be Just As / The Before and After To learn effect of Weak and Strong The Before is / as you come before / So that he must first displace you / thus letting him come to no work. | Dir sei In deß / Das Vor und Nach Zulernen Schwäch und Stercke gach. Das Vor ist / so du vor kompst / Also das er dir erst versetzen muß / laß ihn also zu keiner arbeit kommen. | |
| If he comes before you / then work Immediately nimbly / if you want to take the Before from him. | Kompt er dir vor / so arbeit In des behendiglich / ob du ihme das Vor nehmen möchtest. | |
| Strong is / from the hilt to the middle / The rest forward on out on the messer / is the Weak. From here farther onward. | Stercke ist / vom gehültz biß in die mitte / Das ander vornen hinauß am messer / ist die Schwech. Hievon hernach weitter. | |
| The six Strikes
The Wrath Strike | Die vi. Häw.
Der Zornhaw. | |
| The 17 Chief Parts
I. The Four Stances | Die xvii. Hauptstuck.
I. Die vier Läger | |
| Of these 23 customary elements / follows from here / and first is the Wrath Strike
What would be aimed at you / When one strikes to you from the right side high to the head / then also strike at the same time from your right side above in his messer / Immediately let your point shoot forward to his face or chest / Immediately wind your messer against his / so that the long edge stands above / If he becomes wary of the point / then wind the point again to the left of his face / and strike from the other side to his head. You can also work to double with it. | [XVv] Von dem Brauch dieser xxiii. Stuck / volget hernach / und erstlich von dem Zornhaw.
Was auff dich würdt gericht / Wann einr dir von der rechten seitten oben zum kopff schlegt / so haw von deiner rechten seitten auch von oben mit ihm gleich in sein messer / In des laß dein ort fürs gesicht oder brust schiessen / In des wend dein messer gegen dem seinen / das die lang schneid oben stehe / Würdt er des orts gewar / so wind wider uff sein linck das ort zum gesicht / und haw von der anderen seitten zum kopff. Magst auch darmit zur arbeit Duplieren. | |
| Counter to the Taking Off
Wind your messer with its back a little against his / and strike him high to the opening. | Bruch zu dem Abnemen.
Wend dein messer mit dem ruckenn ein wenig uff das seine / und haw ihm oben nach der blösse. | |
| Or step sideways out of the strike / and work to his next opening / with the strike. Or in the Taking Off stab him in the face. | Oder trit beseits auss den schlag / unnd arbeit ihm zur rechten blösse / mitt dem haw. Odder stich ihm im Abnemmen zu dem gesicht. | |
| Mark / Strike / Stab Soft or Hard in the Bind Before and After / Pay attention just as Consider right the walk of war Work with the war in soft and hard / to the next opening. | Haw / Stich / merck In Band Weych oder Hert / Vor und Nach / In deß hab acht / Die läuff des kriegs recht betracht. Mit dem kriege arbeit in weych unnd hert / nach der nähsten blösse. | |
| Off to the war The openings wait above / below The winding in the messer / and the work from it / with the point to the four targets / is called the war. | Den krieg auff löß Oben / niden wart der Blöß. Die wenden im messer / und die arbeit daraus / mit dem orte [XVIr] zu den vier zinnen / heyßt der krieg. | |
| You strike thus with the Wrath Strike / as soon as he displaces / drive on with the arm / and set the point on him / If he follows your messer with displacement / then stab him to the target / on his lower left side. Drive always with your arm out on high before your head / and sink the point to the target. | So du mit eim im Zornhaw zuhawest / so bald er versetzt / fare auff mit dem arm / und setz ihm den ort an / Volget er deinem messer nach / mit versatzung / so stich zu den Zinnen / unden auff der lincken seitten. Far alweg mit dem arm auff in die höhe für das haupt / und senck das ort uff die Zinn. | |
| The targets are four These you should win The guard was taken Where he was in danger Always fence not to your opponent's messer / but to his body / as in the four targets / which are on both sides above / and both below the belt. When he displaces at one / then aim for the next. | Vier sind der Zinnen Die du solt gewinnen / Der Wacht nim war / Wo sie sei / mit gefar. Ficht alweg nit nach deins mannes Messer / sonder nach seinem leibe / als den vier Zinnen / weliche seind bede seitten oberhalb / und bede underhalb des gürttels. Versetzt er dir eine / so eil zu der naehesten. | |
| If you have taken this The targets are won If you will reckon To break the targets artfully Double above Transform well below Double against the messer's strong / Transform against the weak. As soon as he strikes high from his right shoulder / then strike too from your right / at the same time with him / strongly high to his head / if he displaces with the strong / then wind the hilt / drive as soon with the arm / slash him with the long edge / behind his messer to the head. | Hastu das vernommen / Die Zinnen sind gewonnen / Witlu dich rechen / Die Zinnen kunstlich brechen / Oben Duplier / Da niden gantz Mutir. Duplir gegen des messers stercke / Mutir gegen der schweche Als wann er dir oben zuhawet von seiner rechten achseln / so hawe auch von deinr rechten / mit ihm zugleich / starck oben zum kopff / versetzt ers mit stercke / so wende das gehültz / fare bald auff mitt dem arme / schlahe ihn mitt der langen schneiden / hinder seinem messer auff den kopff. | |
| The Rouser (Waker)
Rouse out nimbly Rouser is one of the four displacements / against the four stances / as in Steer / Boar / and the low strikes. | Der Wecker.
Weck auff behend / Wecker ist der vier Versetzungen ein / widder die vier Läger / als Stier / Eber / und die Underhäwe. | |
| Rouse left / not short strike The Changer strikes right The Rouser strikes left Show changes through with it Against the Look into Land / strike the blunt side left onto his messer / Immediately drive on with the arm / change through / stab to the face or chest on his left. | Weck linck / nicht kurtz haw / Den Wechsel recht haw / Den Wecker linck haw / Durchwechsel damit schaw. [XVIv] Wider den Lug ins landt / haw linck die stumpff seitten auff sein messer / In des fare auff mit dem arm / Wechsel durch / stich zum gesicht oder brust seiner lincken. | |
| Rouse the flat The master you will weaken As it breaks above Stand off / then I will praise you Stand with your messer in the Barrier Guard / or on the right shoulder. If he strikes to the opening / strike too at the same time / wind to his face / stab to the high target / thus deploy your work. | Weck die Flechen Den meystern / wiltus schwechen / So es pucht oben / Stand ab / so thu ichs loben. Leg dein messer in die Schranckhut / oder auff dein rechte achsel. Hawt er zur blösse / haw auch zugleich / wind zum gesichte / stich zur obern Zinnen / treib also dein arbeit. | |
| Rouse the Flat coarse with rage Stand off / or stay above Take the Weak truly Take the throat without danger | Weck die Flech grob mit doben / Stand ab / oder bleib oben. Der Schwech nim war / Den hals nim ongefar. | |
| Shock Strike
Shock takes thus Place your left foot forward / hold your messer to the ground / the weak on the right / against the body / break therewith the Look into Land. Pay attention now to the weak and strong / work thereafter. | Entrüsthaw.
So Entrüst nimpt / [XVIIr] Setz deinen lincken fuß für / halt das messer auff der erden / die fleche zur rechten / gegem leib / damit brichst den Lug ins land Hab nun der Schwech und stercke acht / arbeit darnach. | |
| The Feint Strike
Feints mislead In misleading heed the cuts (slices) / doubling diligently with the deception | Der Felerhaw.
Feler verfürt. Im verfüren hab des Schnids acht / Des Duplirens fleiß dich mit dem Blenden. | |
| The Restraining Strike
The Restraining Strike breaks into Place your messer with the point before your left foot / If he strikes From the Roof / wend your messer forward to engage / If he stays / then stay too with the long edge before his face / if he feints a strike / stay yet / He can not come fully through below. You can also break stabs with the Restrainer. | Der Zwingerhaw.
Der Zwingerhaw einbricht / Setz dein messer mit der spitz für deinen lincken fuß / Hawt er Von tach / verwend ihm dein messer entgegen / Bleibet er / so bleib mit dem langen ort auch vor seinem gesicht / Hawet er fehl / bleib aber / Er kann unden nit wol durch kommen. Magst auch stich mit dem Zwinger brechen. | |
| Threat Strike
Threat strike with your point It breaks the Look into Land / Drive to him on high / Sink your point to the stab / to the right of his face | Gefer haw.
Gefer haw mit seiner art Er bricht den Lug ins landt / Treibe ihn in der höhe / Senck dein ort zum Stich / in sein angesicht zur rechten. | |
| Waver
The Waver shall reach Stand your messer on the left / with the point to the ground / in the Barrier Guard | Wincker.
Den Wincker solt erstrecken / Leg dein messer zur lincken / mit dem ort auff die erde / inn die Schranckhut. | |
| Four Stances
Four Stances you shall consider | Vier Läger.
Vier läger soltu besinnen | |
| Bastion is
Set your left foot forward / hold your messer with before you with a straight arm / with the point to the ground / so that the short or blunt edge stands above. | Pastei ist.
Setz deinen linckenn fuß für / halt dein messer mit gestracktem arm vor dir / mit dem ort auff der erden / das die kurtz odder stumpffe schneid oben stehe. | |
| Look into Land
Hold your messer with a straight arm high before your head / and the long or sharp edge ahead / stand thus in the guard. | Lug ins land.
Halt dein messer mit gerecktem arm hoch vor deinem haupt / und die lang schneid oder scharpffe für / stehe also in der hut. | |
| Steer
Stand with the left foot forward / hold your messer to the left with the hilt before the head / so that the short edge stands against you / hold the point toward his face. | Stier.
Stehe mit dem lincken fuß für / halt dein messer zu der lincken mit dem gehültz für das haupt / das die kurtze schneid gegen dir stehe / halt ihm den ort zum gesicht. | |
| Boar
Set your left foot / and hold your messer on your right side near your right leg / with the hilt near the hip / so that the blunt edge stands above / and the point stands out before you / toward the man's face. | Eber.
Deinen lincken fuß setz / und halt dein messer bei dem rechten beyn auff der rechten seitten / mit dem ghültz neben der hüfft / dz die stumpff schneid oben stehe / unnd das ort fürsich uff / stehe dem man zu dem gesicht. | |
| Four Displacements
I. The Waker (Rouser)
II. Shock Strike
III. Restrainer
IIII. Threat Strike
| Vier Versetzungen.
I. Der Wecker.
II. Entrüsthaw.
III. Zwinger.
IIII. Geferdhaw.
| |
| Four displacements you shall use If you will impair the Stances Before Displacing guard yourself Displacing often / suits the man | Vier Versetzung soltu nimmen / Wiltu die Läger bezwingen / Vor Versetzen dich hüt / Versetzen offt / den man müt. | |
| | Christian Egenolff inserted Andre Paurñfeyndt's messer teachings here.
| |
| Engaging
You shall engage / Set yourself into the Steer or Boar guard / if he strikes or stabs above / from the right / then shoot the long point to his next opening on the left side / always engage him so / thus also on the other side / and from below. So when he goes off / follow to his next opening / work thus on both sides. | [XXIIIr] Ansetzen.
Du solt ansetzen / Laß dich an die hut des Stier oder Eber / Hawt oder sticht er oben zu / von der rechten / so scheuß ihm das lang ort zur nähsten blösse der lincken seitten / setz ihm alweg also an / Also auch an der andern seiten / und von unden. Also wann er auffgeht / fall ihm zu der nähsten blösse / Arbeit also bederseits. | |
| Travelling After
Put your left foot forward / and stand in the Look into Land guard / Look for what he would fence agsinst you / Burst after his stike / with one strike to the high opening. | Nachreysen.
Setz deinn lincken fuß vür / und steh in der hut Lug ins landt / Lug eben was er gegen dir ficht / Spring seinem streych nach / mit einem haw zur öbern blösse. | |
| If he drives soon off again / stay on his messer / if he is hard / then burst to the side / hit him at the same time / Pay sensitive attention / if he is hard or soft. | Fert er bald wider uff / bleib auff seinem messer / Ist er hart / so spring beseits / treff ihn zugleich / Hab der empfindung acht / ob er hart oder weych. | |
| If he strikes from the Displacement with a Shock strike to your right / Immediately come forward with his Shock strike under his messer / against his left / to the throat / slice / or drive off with the hilt / and sink the point into his face or chest / drive thus back / Immediately work to the targets. | Schlegt er auß der Versatzung mit dem Entrüsthaw zu deiner rechten / so komm In des mit dem Entrüsthaw vornen under sein messer / gegen seinr lincken / ann hals / Schneid / oder far auff mit dem ghültz / und senck das ort in sein angsicht oder brust / treib [XXIIIv] also zurück / In des arbeit nach den Zinnen. | |
| If you are in the Bastion guard / and at first he drops to your messer / stay / If he will wind in the displacement / follow after him on his messer / and work Immediately to his next target. | Bistu in der Pasteihut / und er am ersten dir auff dein messer falt / bleib / Will er an der versatzung einwinden / volg ihm am messer als nach / und arbeit in des zur nähsten Zinnen. | |
| Running Over
Run Over / the roam below If he strikes to you below / displace it not / but strike long from your right shoulder / shoot the long point to his face / engaging him / thus he cannot reach you from below / if he displaces it from below / stay with the long edge on his messer / and hang the point to his face. | Uberlauffen.
Uberlauff / die undern ram Hawt er dir unden zu / das versetz nit / sonder haw von deiner rechten achsel oben langk / scheuß ihm das ort lang zum gsicht / setz ihm an / so kan er dich unden nit erreychen / Versetzt ers vonn unden / bleib mit der langen schneiden uff seinem messer / henge ihm dein ort zum gesicht. | |
| Shock in the run over / Wind / and raise your pommel If he stands in the Look into Land / have your messer to the right / stand with your left foot forward / go with the Shock strike close to his left / Immediately drive down over his messer with the hilt on his right side. | Entrüst im uberlauff / Wind / und erhöhe deinn knauff. Ligt er im Lug ins landt / hab dein messer zur rechtenn / stehe mit dem lincken fuß für / gehe mitt dem Entrüsthaw zu seiner linckenn fast an / In des far unden über sein messer mit dem gehültz uff sein recht seit. | |
| If you would attain the running over Block throat / learn thrusting over legs. Wind strongly with the hilt over his messer / grasp the weak of your messer with the left / Drive him to the throat / step out below / throw him over a leg. | Wiltu dich uberlauffens massen / Hals fah / über beyn lern stossen. Wind starck mit deim gehültz über sein messer / greiff mit der lincken in die schwech deins messer / Far ihm an den hals / schreit neben auß / wirff ihn über ein beyn. | |
| Counter
Wind your edge nimbly / Thus drive with the hilt out / Immediately wind your edge over his hand to him / hit freely below to the left. | Bruch.
Dein schneid wend behend / So er mit dem gehültz auff fert / In des wend dein schneide ihm über sein handt / truck frilich undersich zur lincken. | |
| Or wind the long edge above / Immediately sink your point to his chest / thus drive him back. | Oder wend die lang schneid oben / In des sencke dein ort auff sein brust / treib ihn also zeruck. | |
| If he stabs to your face / set the stab aside with the empty hand / and drop your messer / grab his messer close by the hilt with your right / invert the left on the weak of his messer / thrust it above you / below with the right hand wrench the messer between his arms to his right / thus you take his messer. | Sticht er dir zum gesicht / setz den stich ab mit lerer handt / unn laß dein messer fallen / greiff mit deiner rechten in sein messer nahe bei seinem gehültz / mit der lincken verkerten inn die schweche seins messers / truck oben von dir / reiß unden mit der rechten zwischen sein bede arm uff dein rechte seit / so nimstu ihms messer. | |
| But if he drives over to your throat / and would throw you / then grasp with the right hand / behind to his elbow / and shove him well to his right side / and grasp with your left hand between his arms / onto his throat and well over to his right side / and step with your right foot behind his left / and throw him behind your left hip. | Fert er dir aber über an deinen hals / und will dich werffen / so greiff mit der rechten handt / hinden uff sein elnpogen / und schieb ihn wol auff sein rechte seiten / und greiff mit deiner lincken hand zwischen sein bede arm / wol hinauff uff seinen hals seiner rechten seitten / und tritt mit deim rechten fuß hinder seinen lincken / unn wirff ihn hinder dein lincke hufft. | |
| If he drives over your hilt / as above / then grasp with your left hand to his left / with the right hand shove him from you / burst with your right foot before his left / and take him off balance. | Fert er dir übers gehültz / als obsteht / so greiff mit deiner lincken handt in sein linck / mit der rechten schieb ihn von dir / spring mit deinem rechten fuß für seinen lincken / und nim ihm das gewicht. | |
| Or grab his left arm with your left hand / close to the hand / and then pull him to you below / Immediately slash your right arm over his left / push both his arms well to your body / step with the right foot in front of both of his / and twist yourself to the left. | Oder greiff mit deiner lincken hand in seinen lincken arm / nahe bei der hand / und ruck den undersich an dich / In deß schlahe deinen rechtenn arm über seinen lincken / truck seine bede arm wol an deinen leib / tritt mit dem rechten fuß für sein bede / unnd schwing dich zur lincken. | |
| Another lockup
Drop your left arm over his right arm / Immediately grab under the middle of his messer / and drive through with the hilt under his arm / Immediately bar the elbow / twist your left side onto his right side / connect below / step close as he can not come out of the bind / thus you have him barred. | Ein ander beschliessen.
Fall ihm über seinen rechten arm mit deinem linckenn / In des greiff unden in die mitte seines messers / und far mit dem gehültz unden durch seinen arm / in das glenck des elnpogens / wend dein linck seit an sein rechte / truck nider / tritt nah an in das er uß [XXIIIIv] dem band nit kommen mag / Also hastu ihn aber verrigelt. | |
| The Unnamed
Hand learn to graze Strike to his left side with the Shock Strike / Immediately wrench his hilt with yours / let your messer drop / and grasp with your right turning over / his right hand / twist yourself around / with your left side on his right / step with the left foot before his right / and pull the arm onto your chest / strike your left over his right / plant yourself with strength / spring to the right side / thus you break his arm. If you would then throw and hold so that he can't stand up / then fall just as you twist yourself / onto your arse / thus he must fall with you. | Der Ungenannt.
Lern handt zu reiben / Haw zu seinr lincken seitten mit dem Entrüsthaw / In des ruck in sein ghültz mit deinem / laß dein messer fallen / und greiff mit deiner rechten verkerten / sein rechte handt / wend dich umb / mit deinr lincken seitten an sein rechte / tritt mit deim lincken fuß für seinen rechten / und ruck den arm uff dein brust / schlahe deinen lincken über seinn rechten / leg dich mit sterck daruff / spring uff die recht seit / so brichst ihm den arm. Wiltu ihn dann werffen und halten das er nit kann auffstehn / so fall in des so du dich wendest / auff den ars / so muß er mit dir fallen. | |
| Block his right left Spring behind the shoulder thrust in the fight Block his right hand with your left inverted / wrap over it on your left side / shove it well upward or in front of yourself / do as if you would thrust the hilt to his face / Immediately stride with your right foot behind his right / thrust with your hilt or arm strongly forward onto his right shoulder / impact a little with your body to the left / throw him thus over the right leg. | Fah linck seinen rechten / Die achsel stoß hinder spring im fechten. Fahe ihm sein rechte hand mit deiner lincken verkerten / reib die umb in dein linck seit / zeuchs wol umb dich oder für dich hin / thu als wöllest ihn mit dem ghültz ins angesicht stossen / In des schreit mit deim rechten fuß hinder seinen rechten / stoß ihn mit dem ghültz oder einem arm starck forn an sein rechte achsel / reibe dich ein wenig mit dem leibe zur lincken / wirff ihn also über das rechte beyn. | |
| Counter
The shoulder he will thrust to Just as he would thrust / as above / drive behind with the left hand to the elbow / shove him away from you on the left side. Or strike your left arm strongly above over his right / and twist yourself strongly on your right side. | Bruch.
Die achsel will er stossen / In deß so er stossen will / wie obsteht / far mit deiner linckenn handt hinden an sein elnpogen / schieb ihn von dir uff sein linck seiten. Oder schlahe deinn lincken arm starck oben über seinenn [XXVr] rechten / und wend dich starck uff dein recht seitten. | |
| If he strikes to your right Shock / and await the fight With your left block to his right Strike over right / thus he can not close to damage you Go strongly out to him with the Shock Strike / block his right arm / with your left arm or hand / turn yourself over / and let your messer drop / and drive to him low under the arm / and strike with your right arm twisted outward into the crook of the elbow / pull it onto your chest / stand your body stoutly if you would then throw him / then stride with your right foot behind his left. | Hawt er auff dich rechtens / Entrüst / und wart vechtens / Mit linck seinen rechten fahen / Recht überschlah / so mag edir kein schad nahen. Gehe strack auff ihn mit dem Entrüsthaw / fahe seinen rechten arm / mit deinem lincken arm oder handt / kere dich umb / und laß dein messer fallen / unnd far ihm unden durch den arm / unnd schlahe ihm deinen rechten arm außwendigs ins gelenck des elnpogens / zuck den an dein brust / leg dich starck mit dem leib daruff Wiltu ihn dann werffen / so schreit mitt deinem rechten fuß hinder seinen lincken. | |
| Counter
If he will overstrike in the fight If he grabs you with his inverted left hand on your right. Let your messer fall / send your right hand inward to his left / and drive through under his left arm / twist your right side onto his left / throw him strongly over your hip. | Bruch.
Will er überschlagen im vechten / Greifft er dir mit seiner lincken verkerten handt in dein rechte. Laß dein messer fallen / reiß dein rechte handt innwendigs auß seinr lincken / und fare unden durch seinen lincken arm / wende dein recht seit an sein lincke / wirff ihn starck über dein hufft. | |
| A lock up
Learn locking up with the left arm right If he strikes above / strike at the same time with a Shock Strike / come closer to him / so that the hands hit together / Immediately hold your right arm strongly onto his / Immediately strike your left arm outward over his right into the crook the elbow / drive inward with the left arm onto your right arm / and stand yourself with the chest on the same arm / so that his elbow comes onto his chest / and push closely with both your hands / thus he is locked up. | Ein Beschliessen.
Recht mit linck arm lern beschliessen / Hawet er oben / haw zugleich mit einem Entrüsthaw / komm nahend an ihn / das die hend einander rüren / In des halt deinen rechten arm starck an seinem / schlahe in des deinen lincken arm über seinen rechten in das gelenck des elpogens außwendig / Far [XXVv] mit der lincken handt innwendig an deinen rechten arm / und lege dich mit der brust uff den selbigen arm / also das sein elenpogen an sein brust komme / und truck fast mit deinn beden henden / so ist er beschlossen. | |
| Counter
So he has locked you up | Bruch.
Beschlossen so er dich hat / | |
| Of the Slice
Don't forget the slice Where you will need it / then follow him with the edge on his arm / if he then pushes from you / attain the before / drive always when he strikes out of the displacement. | Von dem Schnidt.
Nit vergiß der Schnidt / [XXVIr] Wo es dir werdenn mag / so fall ihme mitt der schneiden an seinen arm / truck ihn also von dir / ergreiff das vor / treibs alweg wann er auß der Versatzung schlegt. | |
| If he touches And after pushes hard against Tie up the right arm Take him away by the elbow | Ob er tast / Und gegem nack truckt fast / Den rechten arm verschlag / Bei den elnpogen nim die wag. | |
| Of Setting Aside
The setting aside lesson / Stand in the guard of the Boar / If he stabs to your opening / wind with your messer on the left side / against his stab / so that the short edge comes onto his messer / and thus set aside / so that the point stands against his face or body / stab him the the face or chest. You can use this on both sides on the four guards. | Von absetzen.
Die Absetzen leer / Leg dich in die hut des Ebers / Sticht er dir zur blösse / winde mit deinem messer uff die lincke seittenn / gegen seinem stich / das die kurtze schneid an sein messer komme / und setz damit ab / das das ort gegen seim gesicht oder leib steh / stich ihm zum gesicht oder brust. Magsts brauchen bederseits uff den vier Lägern. | |
| Of the Change Through
Change through the play There are four changes through / to deploy against fencers / who strike to the messer and not to a man's targets / see also that the man does not engage your change through. In the pre-fencing / strike to him high to the head / if he strikes then against your messer / let your point go through below / as he binds onto your messer / and stab him to the other target / If he is wary of the stab / and drives against the stab with displacement / then change to the other side / Driving thus to both sides. | Vom Durchwechsel.
Durchwechsel das stuck Durchwechsel seind vilerhand / treib sie gegen den fechteren / die zunn messern und nit zunn Zinnen des manns hawen / Schawe auch das man dir in deinem durchwechseln nit ansetze. Ists im zufechten / haw ihm obenn zum kopff / Hawet er dir dann gegem messer / laß dein ort unden durch / eh er dir ans messer bind / unnd stich ihm zur andern Zinnen / Würdt er des stichs gewar / unnd fert dem stich nach mit der Versatzung / so wechsel zur andern seitten / Treibs also zu beden seitten. | |
| Another
Set your left foot forward / hold the long point toward his face / If he will then set aside or engage / Immediately let your point sink through below / stab one to the other side / do this against all strikes. | Ein anders.
Setz den lincken fuß für / halt ihm das lang ort gegem gsicht / [XXVIv] Will er dir dann absetzen odder anbinden / laß In deß dein ort undersich durchsincken / stich zur anderen seitten ein / thus gegen allen häwen. | |
| Observe.
As he displaces you or binds on / if he then does not hold his point toward your face or openings / and lets the point go off close to the side / then change through gladly / but if he stays / then also stay on his messer / work to the nearest opening / thus he will not travel after while engaging. | Merck.
So er dir versetzt oder angebundenn / helt er dann sein ort nit gegen deim gesicht oder blösse / und leßt das ort beseits neben außgehn auff ein seitten / so wechsel ihm frölich durch / bleibet er aber / so bleib ihm auch am messer / arbeite also zu der nähesten blösse / so mag er nit Nachreysen noch Ansetzen. | |
| If you will strike long left / Changes through will gladden you Long left lets shots in right / Wind / stab / will harass him Go to the man with under striking / from your left against his right / with a straight arm / shoot the long point directly to him / with your thumb standing above / if you miss him / then stay / wind to the left on his messer / so that the edge stands above / step well to his right to his face / Immediately double behind his blade / a double feint / and onward a hit. | Wiltu linck lang hawen / Durchwechsels solt dich frawen. Linck lang laß recht einschiessen / Wind / stich / wirt in verdrißen. Geh uff den man mitt underhäwen / von deiner lincken gegen seinr rechten / mit gstrackten arm / scheuß ihm das lang ort gerad ein / des der daum oben stehe / Hastu sein gefehlet / so bleib / winde zur lincken an sein messer / das die schneid oben steh / Trit wol zu seiner rechtenn zum gesicht / duplir In des hinder seinr klingen / einn zwifachen Fehler / und einn treffer darauff. | |
| The Wheel
He who can make the wheel / Strike a direct driving strike from the right shoulder / with a straight arm / and stand with the left foot forward / drive upward with the point / so that the blunt edge stands above / let it go off from your right shoulder well below you / and from below again out / always with the point toward the man / Do as you would shoot the point to his face on the left / Immediately drive out with the point / and change through to the right and to his face. | Das Radt.
Wer das Radt kann machen / Haw vonn der rechten achselen einn geraden trib haw / mit gestracktem arm / und stehe mit dem lincken fuß für / far mit dem ort übersich / das die stumpff schneid oben steh / laß oben von deinr rechten achseln wol hindersich abgehn / und von unden wider uff / alwegen das ort gegem man / Thu als wolltest ihm das ort zum gesicht schiessen zur lincken / In des far auff mit dem ort / unn wechsel durch zu seinr rechten zum gesicht. | |
| Twitching
Twitch the engagements Heed Twitching / as you would bind / the strong is in the displacement / it stays / and withdraws out and awaits the striking / Bind with the Shock Strike to his left side onto his messer / Immediately strike to the right / when the messers connect / twitch and make a stab out of the strike / to his face on the left / you want to let it go through to the high target on his right side. | Zucken
Zuck die treffen Zucken gehört / so dir einr anbinden will / der starck in der ver[XXVIIr]satzung ist / der bleibt / und uffs abziehen und verhawen warttet / Bind mit dem Entrüsthaw an sein messer uff seiner lincken seiten / In des haw zur rechten / Wenn die messer blietzen / zuck unnd mach auß dem schlage einn stich / zum gesicht zur linckenn / Magst durchgehn lassen zu seiner rechten seitten uff die oberen Zinnen. | |
| Strike strong from above / will first displace / then twitch and stab him to the other side | Haw starck von tach / will ers versetzen / so zuck unnd stich ihm zur andern seitten. | |
| If you miss in the stab / then heed the work and Doubling | Fehlestu im stich / so acht der arbeit und Duplierens. | |
| Another real good twitching
If you stand in the Look into Land / and he has bound to you on the left / and will strike around to the right / then you twitch on / with the hilt before the head / so that the short edge stands against you / let the point sink below out on your right side / and set the point into his throat or chest. | Ein ander gar gut zucken.
Stehstu in der hut Lug ins landt / unnd hat er dir zur lincken anbunden / und will umbschlahen zur rechten / so zuck an dich / das ghültz fürs haupt / das die kurtz schneid gegen dir steh / laß das ort nider sincken an deiner lincken seitten ab / und setz ihm das ort an sein kelen oder brust. | |
| Strike your point to the Look into Land Twitch your point through to hand If he then displaces the stab Immediately feint twice / he will be had That is / if he stands in the Look into Land / then strike from your right shoulder / with the flat against his messer / so that the long edge stands toward you / and in the strike stride with the right foot well to his right side / strike close to his messer / twitch in the strike / with your hilt toward your left side / and stab him to the face / on the right / stride after in a double stab. | Haw dein flech zum Lug ins Landt / Durchzuck dein ort zuhandt. Hat er den stich versetzt / In des fehl zwifach / er würdt geletzt. Das ist / Steht er im Lug ins Landt / so haw von deiner rechten achsel / mit der fleche gegen seinem messer / das die lang schneide gegen dir stehe / und im haw schreit wol mit deim rechten fuß uff sein recht seit / haw gleich zu seinem messer / zuck im haw / mit dem gehültz gegen deiner lincken seitten / unn stich ihm zum gsicht / zur rechten / schreit im stich duppel nach. | |
| Charging Through.
If he is strong / Heed charging through against the closer / and he who goes high in displacement / and would overwhelm with strength. Thus: Strike close in with him / with a Shock Strike / closing in / Immediately grasp wending outward with your left hand behind his elbow / shove him him out from you on his left side / Immediately let your messer drop / grab him with your right hand or arm wending outward in the crook of his left knee / lift him up and throw him. | Durchlauffen.
Ob er starck ist / Durchlauffen gehöret gegen die einlauffer / und die da hoch [XXVIIv] in versatzung ligen / und mit der stercke übertringen wollen. Also. Haw gleich mit ihm zu / den Entrüsthaw / nahe hinzu / In des greiff mit deiner lincken handt hinder seinen elnpogen außwendig / schieb ihn von dir uff sein lincke seiten / In des laß dein messer fallen / greiff mitt deiner rechten handt oder arm außwendig in seinn rechten kniebug / heb ihn uff und wirff ihn. | |
| Another against the Closing
Grip his right hand with your left wending inward / raise it well up / Immediately lunge with your head through his arm on his right side / and thus pull his right arm with your left hand onto your shoulder / lift yourself / and thus break his arm over it. | Ein anders zum Einlauffen.
Begreiff sein rechte handt mit deiner lincken innwendigs / heb sie wol uff / In des lauff mit dem haupt durch sein arm an seiner rechten seitten / und ruck ihm seinen rechten arm mit deinr lincken handt uff deine achsel / erheb dich / unnd brich ihm also den arm darüber. | |
| Throwing
Grab his left hand with your right / raise his arm well above / go through with your head / grab with your left hand into the crook of his right knee / with the shoulders lift him up by the leg / throw him over your right onto the head. | Werffen.
[XXVIIIr] Begreiff seine lincke handt mit deiner rechten / hab ihm seinen arm wol übersich / geh mit dem haupt durch / greiff mit der lincken handt in seinn rechten kniebug / heb ihn mit den schultern beim beyn uff / würff ihn über deinn rucken uff den kopff. | |
| Another
Grab his left hand with your right / and push it from you over to the left side / and stride with the right behind his right / grasp with your right forward over his body / and throw him before you over the haunch of your right leg. | Ein anders.
Greiff ihm mit deiner lincken hanndt in sein rechte / unnd reib sie von dir in die lincke seiten / und schreit mit rechtem hinder seinen rechten / greiff mit deiner rechten forn umb seinen leib / unn wirff ihn für dich über die hüfft deins rechten beyns. | |
| Or if he charges to you / with outstretched arm / and you to him / then charge through him with your head under his right arm / to his right side / stride forward in front of his right foot / and drive with your right arm through under his right / and behind around his body / drop yourself down a bit / and lift him on your right hip / and throw him behind you. | Oder Laufft er dir ein / mit uffgerecktem arm / und du ihm wider / so lauff ihm durch mit dem haupt under seinen rechten arm / seiner rechten seitten / schreit vorn für seinen rechten fuß / und far ihm mit deinem rechten arm under seinem rechten durch / unnd hinden umb seinen leib / senck dich ein wenig nider / unnd heb ihn uff dein rechte hufft / und wirff ihn hinder dich. | |
| Another
If he charges in to the right with his arm / then hold your messer to his / drive with the hilt over his right hand / and twist yourself to him with your left side on his right / and burst with your left foot to his right / drive with your arm behind well around his body / drop yourself down a bit / hold and throw him over your hip / before you. | Ein anders.
Laufft dir einer zur rechten mit den armenn ein / so halt dein messer zu seinem / far mit dem ghültz über sein rechte handt / und wend dich an in mit deinr lincken seitten an sein rechte / unn spring mit deinem lincken fuß an seinen rechten / far mit deinem arme hinden wol umb seinen leib / senck dich ein wenig nider / faß unnd wirff ihn über dein hüfft / für dich. | |
| If he holds his messer low / then grasp with your inverting left hand wending his right hand inward / and burst with your right foot behind his right / drive with your arm ahead to his throat / and throw him thus over your right hip. | Helt er sein messer nider / so greiff mit deiner verkerten lincken sein rechte handt innwendig / unnd spring mit deinem rechten fuß hinder seinen rechten / fare mit deinem arm forn an seinenn hals / und wirff ihn also über dein rechte hufft. | |
| Messer Taking
Drive with the left hand above wending inward over his messer / Immediately grab also with the left below under his messer's middle / drive strongly below with your messer under his / and burst. Immediately with your entire body to the left side / thus taking his messer. | Messer nemen.
Far ihm mit der lincken handt oben über sein messer innwendig / In des greiff auch mitt der lincken unden an deines messers mitte / fare starck mit deinem messer under das seine / und spring [XXVIIIv] mit gantzem leib in des auff die lincke seitten / so nimbst ihm das messer. | |
| A throw
Pull his right hand with your left onto your left side / let your messer drop / Immediately grasp with your right hand into the crook of his right knee / thus throw him before you. | Ein werffen.
Ruck mit deinr lincken sein rechte hanndt an dein lincke seit / laß dein messer fallen / In des greiff mit der rechten handt inn sein recht kniebug / wirff ihn also für dich. | |
| A Closing
Charge through / Shock With the Shock strike and the thumb standing below on the messer / on the flat / strike him to the right to the head / with the short edge / hit close to him with the hilt / so the the hands impact together / Immediately let your messer drop / grab the wrist of his hand / in which he has the messer / push it over / and take the elbow with force / spring with the move / and throw him over your left leg or hip. | Ein Anlauffen.
Durchlauff / Entrüst Mit dem Entrüsthaw das der daum unden steh am messer / uff der fleche / haw ihm zur rechten seiten zum kopff / mit der kurtzen schneid / truck fast an ihn mit dem ghültz / das die hend an einander rüren / In des laß dein messer fallen / ergreiff das gelenck seiner hand / darinn er das messer hat / reib die umb / unnd nims gewicht mit dem elnpogen / spring in die wage / wirff ihn über dein linck beyn oder hufft. | |
| Counter
If he takes it with force / Come ahead against what he takes before you / and raise it onto him. | Bruch.
Nimpt er das gewicht / Fürkomm was er gegen dir fürnimpt / unn üb es an ihm. | |
| If he has thus trapped your right hand / while he would take you forcefully by the elbow / then quickly drive with the elbow strongly to his body / quickly onto his head with the messer. | Hat er dein rechte handt also gefasset / weil er dirs gewicht nemen will beim elnpogen / so far gschwind nider mit dem elpogen starck an deinn leib / schnell ihn mit deim messer uff seinn kopff. | |
| The concealed Grip
In locking up / stop and consider standing still or walking. | Der verborgen Griff /
Einn beschliessen / halten und nöten still zustehn oder lauffen. | |
| Learn arm shooting Locking then artfully indeed With which you can lead him Considering to walk / or not to move When he charges in to you / let your messer drop / and invert your right hand / and grab his right with it / wending outward / push the hand around below him / and with your left hand trap his right elbow / and spring forward with the left foot / and raise his right hand up / and thrust it over your left arm / and raise him thus up upward / If he is too strong for you / then grasp with your right hand above onto his right shoulder / and take him on the way / thus you can do what you will with him. | Lern arm verschiessen / Ja künstlich den beschliessen / Damit du ihn magst füren / Nöten zu lauffen / oder nit zu rüren. [XXVIIIIr] Wenn er dir einlaufft / laß dein messer fallen / und verker deine rechte handt / und greiff damit sein rechte / außwendigs / reib die handt undersich umb / und mit deiner lincken handt faß ihn beim rechten elpogen / und spring mit dem lincken fuß für / und heb seine rechte handt auff / und stoß die über deinn lincken arm / und heb ihn damit übersich uff / Ist er dir zustarck / so greiff mitt deiner rechten handt oben auff sein rechte achsel / und gewinn ihm die wage an / so magstu mit ihm thun was du wilt. | |
| Another Lock up
Grab him over his right arm / with your left hand / Immediately drive your messer under his right arm / and drop your left hand onto the middle of the blade / drive him back with it in his elbow / hit strongly below / and step hard onto him / raise the messer up above with your right hand / thus he is trapped. | Ein ander Beschliessen.
Greiff ihm über seinen rechten arm / mit deinr lincken handt / In dem far mit deinem messer under seinn rechten arm / und fall mit der lincken hand in die mitte der klingen / far ihm damit inn sein elnbogen hinden / truck mit stercke nider / und trit genaw an ihn / heb mit deiner rechten handt übersich mit dem messer / so ist er gefaßt. | |
| The taking
If he stands in the hanging point In the pre-fencing / as you both are in the hanging point / if you stand on the left side / of his messer / then drive with the short or hilt onto his right side / and strike him with the long edge to the head. | Das benemen.
Ligt er im hangenden ort / Im zufechten / so ihr bede im hangenden ort / ligstu an seiner lincken seitten / an seinem messer / so far mit der kurtzen oder gehültz an sein rechte seitten / unnd schlahe ihm mit der langen zum kopff. | |
| If he stands thus on your right side / and you have bound onto his / then drive with the cross or hilt to his left side on the messer / shove to the right / Immediately stride with the foot well to his left / strike him with the short edge. | Ligt er dir also an deiner rechten seitten / unnd du ihme gegen der seinen angebunden / so far mit dem creutz oder ghültz an sein lincke seit am messer / scheubs zur rechten / In des schreit wol zu seiner lincken mit dem fuß / Schlahe ihn mit der kurtzen. | |
| Counter
He lies in the hanging point While he moves his messer to the taking / pull yours close to your body / then as he comes / slash to his left ear / Immediately wind to his face. | [XXVIIIIv] Bruch.
Der im Hangenden ort ligt / Dweil er sein messer zum benemen scheubt / zuck deines nahende zu deim leib / komm eh dann er / schlahe ihm zum lincken ohre / In des wind ihm zum gesicht. | |
| If you will take him / Taking his weapon with the empty hand Change back if you will / Awaken him behind the hilt. Press his messer aside / drive with your empty hand to his hilt / wrench it down / then follow. | Wiltu ihn benemen / Mit lerer handt wehr nemen / Zu wechsel ob du wilt / Die wacht hab hinderm schilt. Truck ihm sein messer beseits / fare ihm mit deiner leren handt in sein gehültz / reiß undersich / so volgts. | |
| You also need twitching through and changing through / cuts / Act as if you want the lower Targets / Immediately stab to his right / but do not hit him / instead strike to his high left Targets with the Shock Strike. | Magst auch durchzucken und durchwechseln / schneiden / Thu als wolltest zu der undern Zinnen / Stich in des uff sein rechte seiten / triff ihn aber nit / sonder schlahe ihn mit dem Entrüsthawe zur lincken obern Zinnen. | |
| Counter
In the winding bite rightly / When you stand in the hanging point against his right side / and he winds his messer against yours / and would Immediately go through with the point to your face / Immediately also wind against his messer / and drive it up high to his face / thus your point hits / and his has been set aside. | Bruch.
Im winden biß bericht / Stehstu im hangenden ort gegen seiner rechten seitten / unnd er windt sein messer gegen deiner / und will in des durchgehn mit dem ort zu deinem gsicht / In des wind auch gegen seinem messer / und far darmit hoch auff zu seinem gesicht / so trifft dein ort / und seins würdt abgesetzt / | |
| Another.
Just as he would twitch through / and drives with the hilt / drive with the hanging point to his face / do not let him twitch through / or come off of your messer. | Ein anderer.
In des so er durchzucken will / und mit dem ghültz uffert / far ihm mit hangendem ort zum gesicht / laß ihn nit durchzuckenn / noch von deim messer abkommen. | |
| Counter against messer taking / is completely named freely.
If he takes you on your right / and grips left outward on your right hand in the hilt / and would take your messer / Immediately / as he pushes below / drop your left hand down onto the hilt / wrench with both hands below you / thus you take your messer back / and engage him. | Bruch widers messer nemen / heyßt frei außgezäumbt
Benimpt er dich uff deinr rechten / und greifft linck außwendigs auff deine rechte hanndt inn das gehültze / unnd will dir das messer nemenn / In des / so er undersich truckt / so fall mitt dei[XXXr]ner lincken handt unden an das gehültz / reiß mitt beden hendenn undersich / so nimbst ihm das messer wider / und triffst ihn. | |
| Going Through
Go through the Targets / Strike a Downstrike from your right shoulder to his right side / but just as you would engage / wind the edge against his messer / sink the point low / go between him and you on his right side / strike him to the head. | Durchgehn.
Durchgeh die Zinnen / Haw im Oberhaw von deinr rechten achsel zu seiner lincken seitten / In des aber eh du antriffst / so wind die schneid gegen seinem messer / senck den ort nider / geh zwischen ihm und dir auff seine rechte seitten / schlag ihm zum kopff. | |
| Arches
Arch twice / Raise your messer on your left side / overtop the knee / so the point stands toward the man / As he then binds from his right side onto your left / then arc with your messer ahead of your body on the left side / the point dropped a little / the thumb below / the blunt edge toward yourself / Just as his messer then glides into yours / then stride to his left side / well out of the strike / with a twofold hit / strike him through his left hand. This works on both sides. | Bogen.
Bogen zwifach / Heb dein messer an deiner lincken seitten / oberhalbe des knie / das das ort gegem man stehe / So er dann von seiner rechten seitten uff dich an dein lincke bindet / so biege mit deinem messer für deinen leib an die lincke seiten / das ort ein wenig gesenckt / der daum unden / die stumpff schneid gegenn dir / In des so sein messer uffs dein gleitzt / so schreit zu seinr lincke seiten / wol aus dem haw / mit eim zwifachen tritt / haw ihm durch sein lincke handt. Des gewon zu beden seitten. | |
| Countering the direct strike from the arches.
What comes long from arches / As he then displaces a strike with the arch / and Immediately strikes directly below with a Downstrike / Immediately step always aside out of the strike / and strike him to the head / Or wind the messer against his / stab him to the face. | Bruch der geraden häw auß dem bogen.
Was vom bogen langk kümpt / So er dann streych mit dem Bogen versetzt / und In des mitt eim Oberhaw gerad nider schlegt / Inn des tritt alwegen beseit aus dem haw / und haw ihm zum kopff / Oder winde dein messer gegem seinen / stich ihm zum gesicht. | |
| Messer taking
With taking the messer Go strongly with a Shock Strike to his left side. In engaging drive with the hilt over his messer / to his right / Drive with the cross inward in his right elbow / thrust strongly / drop your left hand onto his grip / behind his right hand / wrench strongly to yourself. | Messer nemen.
Mit dem messer nemen / Geh starck an mit dem Entrüsthaw zu seiner lincken seitten Im anbinden far mit dem ghültz über sein messer / an seinr rechten / Far mit dem creutz innwendig in seinn rechten elnpogen / stoß starck / mit der lincken handt fall ihm an seinen bundt / hinder seiner rechten handt / reiß starck an dich. | |
| Messer taking with empty left hand
If he strikes to the right / arc your messer under his / to his left / Spring well to your right side / under his messer / grip his arm inward near the hand / push inward with the left arm between his hand and hilt strongly on your left side / thus taking him. | Messer nehmen mit lerer lincker handt.
Hawt er zur lincken / bieg dein messer under seines / zu deiner lincken / Spring wol uff dein rechte seit / under sein messer / greiff seinen arm inwendig bei der handt / truck mit dem lincken arme innwendig zwischen seine handt unnd gehültz starck uff dein lincke seitten / so nimpsts ihm. | |
| The first counter
If he is rebounding the wrist / As he drops over your right with the hilt / Immediately drive also thus over him / with the cross in his elbow joint / shove from yourself / grasp left on his hilt under his right / wrench strongly left to yourself / thus he comes forward. | Bruch des ersten.
Ist er das gelenck prellen / So er mit dem gehültz also dein rechte überfellt / In des far ihm auch also über / mit dem creutz in sein elpogengelenck / schiebe von dir / greiff linck an sein ghültz under seinr rechten / reiß starck linck an dich / so kompst ihm vor. | |
| The second counter
As he / as above / traps your arm / Immediately bring your right hand together with your left / grapple your hilt down with it / wrench strongly from above down. | Bruch des anderen.
So er / wie obsteht / deinn arm gefaßt / In des komm deinr rechten handt mit der lincken zuhülff / begreiff damit dein ghültz unden / reiß starck von oben nider. | |
| Another messer taking
Drive left under the right / Stand with the left foot ahead / and hold your messer on your right leg / If he strikes to your left opening / Immediately arc to your left / Spring well to him / lay your hand fast onto his right / drive with the hilt inward over the wrist of his right hand / wrench strongly to the right. | Ein ander messer nemen.
Linck underfar den rechten / Steh mit dem lincken fuß für / und halt dein messer uff deim [XXXIr]rechten beyn / Hawt er zu deinr lincken blösse / In des biege auff dein lincke / Spring wol uff ihn / leg dein handt vest an sein rechte / far mit dem ghültz innwendigs übers glenck seinr rechten handt / reiß starck zur rechten. | |
| Counter
If he has thus locked your hand / then sink your messer toward his left side and on his / drive with the left arm over both messers / wrench to the left / thus you take his messer. | Bruch.
Hat er dein handt also beschlossen / so sencke dein messer gegen seiner lincken seitten uff das seine / far mit deim lincken arm über bede messer / reiß zur lincken / so nimpst ihms messer. | |
Messer (Full) | | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Images
from the Salzburg Version | English Translation
by Falko Fritz | Heidelberg Version (1478) | Munich Version I (1482)
by Julia and Carsten Lorbeer, Johann Heim, | Salzburg Version (1491) | Glasgow Version (1533) | Munich Version II (1556) | Mair's Dresden Version I (1542) | Mair's Vienna Version I (1550s) [German] | Mair's Vienna Version I (1550s) [Latin] | Mair's Munich Version I (1550s)
|
| | These are the writings of Hans Lecküchner from Nürnberg on fencing with the Langes Messer, which he has formulated and written himself, the text and the explanations, for the high born Prince and Duke Philip Pals-grave of the Rhine, Steward, Elector and Duke of Bavaria. | | [1r] Das ist herr hannsen Lecküchner von Nurenberg künst vnd zedel ym messer dy er selbs gemacht vnd geticht hatt Den Text vnd dy auslegung dar über Dem hochgeporen fursten vnd herren hertzogen philippen phaltzgraffen Bey reyn Ertzdruckseß vnd kurfürst vnd hertzog yn Bayern etc | | ||||||
| | The Foreword
If you will mind, Here begins the foreword to the Langes Messer. One who wants to fence with the Messer shall learn the right arts and act according to these written arts and skills. Then he will stand his ground in front of princes and lords. Corresponding to his arts he shall be better paid and he shall not show his skills to other masters or teach them. For there are many masters of the sword who don't know about the art of fencing with the Messer and don't discover it properly. Those who can use these skills, they will find many serious pieces to surprise the masters and decide artfully that they will be hit, pushed, thrown forward or held tight against their will. | | Dy vor rede
Ob dw wilt achten Hye hebt sich an dy vor rede ym messer vnd sagt wer woll vechten ym messer Das er schül lernen rechte kunst vnd sich geben auff dyse nachgeschriben artt vnd kunst So mag er woll westan mit rechter kunst vor fursten vnd vor herren ym sol auch pillich seyner kunst paß gelönet werden den anderen meysteren des dings nicht weysen vnd sy nicht dar eyn kunnen schicken wenn es seyn vill meyster des Swertz dy nicht wissen von der art des messers noch recht auß synnen mügen wer sich yn dyse ding vnd art schicken kan der syndt vill ernnstlicher stück do mit er dy meyster woll mag auff becken vnd kunstenlich weschlissen Das sy sich an danck schlagen stossen furne werffen halten müß lassen ; | [46r] [O]B du wilt achten Hie hebt sich an die vorred im messer vnd saget wer will leren vechten im messer daß er sol leren recht künst vnd sich geben vff disse artt vnd künst So mag er wil besten mit rechter künst vor fursten vnd vor heñ Im sol billicher siner künst baß gelonett werde~ dan andern meinstern die deß dings nit wissen vnd sich nit künde~ schicken wan eß sint viel meinster deß schwertz die nit wissen von der art deß messers noch recht vszenden mugen Wer sich in disse ding vnd art schicken kan der vint viel ernstlicher stueck do mit er die meinster wol mag vff wecken vñ künstlich beschliessen daß sie sich an danckñ schlage~ stoßen furen werffen halten muessen losßen ~ Sr text[us] | ||||||
| | One who only displaces, will be harmed by any art. After the Master has spoken the foreword, he gives you a good lesson. This is the first. When you come to the man in the Zufechten, you shall not stand and wait for his strikes. Those fencers who aim to displace things, they will be harmed gravely. If they like to displace and therefore don't use proper arts, and when they don't do anything but displacing, they will be hit and weakened in all their doings. | | Wer newer versetzet Mit allen kunsten wirt er geletzet So nw der meyster geendet hatt dy vor rede nw gibt er dir ein gutte ler dy verste alzo Wenn dw mit dem zwuechten ze dem man kumbst so soltu nicht stil sten mit dem messer vnd seynen heẅen nach wortten wenn dy vechter dy newer wellen versetzen dy werden ser geschlagen wann dy weil sy versetzen mügen sy [1v] kain rechte kunst treyben vnd so sy anders nicht thun wollen dan versetzen vnd auff ander lewt schleg vnd erbeyt wollen sehen So werden sy geschlagen vnd geswecht bey allen iren kunsten. | [46v] Wer mir versetz Mit allen kuensten wurt er geletz So nue der meinster gendet hat die vorred Nü git er dir eyñ gutte~ lere die verste also wan du mit dem zuevechte~ zue dem man kümpst So soltu nit stil stan mit dinen messer vnd sienen haulben noch warte~ wan die vechter die nuer wellen versetzen die werdent sere geschlage~ dan die wiell sie versetzen mogen sie keÿn rechtt künst triben vnd so sie anders nit thuen wellen dan versetzen vnd vff ander luet schleg vnd arbeit wollen sehen So werdent sie geschlage~ vnd geschmecht by allen Iren kuensten etc Indes vor vnd nach | ||||||
| | Indes, before and after, these words are the base of all arts. Test for weakness and strength cunningly if you want to fence artfully. Here the Master speaks and names the base of fencing with the Messer as Indes, Before and After. You shall understand that you need to remember those two things; the before and the after. Additionally the weakness, the strength and the Indes, for this is the base of all fencing arts. If you listen and understand these things and don't forget the Indes in all the pieces that you do, then you will be a good master with the Messer and teach princes and lords to let them succeed with their arts in jest and in earnest. | | Yndes / vor / vnd /nach / dy wortt Seyn aller kunst eyn hortt Swech / vnd / sterck prüff weyslich So dw wildt vechten künstenlich Hye sagt der meyster vnd melt den grundt des messers vechtens vnd spricht yndes vor vnd nach etc Das soltu alzo verstan das dw vor allen dingen recht vernemen solt dy zway ding das ist das vor vnd nach . vnd dy swech vnd dy sterck vnd das wort yndes wann dar auß kumbt aller grundt aller der kunst des vechtens vnd wenn dw dy ding recht vernymbst vnd verstest vnd zwvoran des wortz yndes nicht vergist yn allen stucken dy dw treyben pist So magstu woll eyn gutter meyster des messers sein vnd magst fursten vnd herren leren das sy mit rechter kunst wol bestann yn schimpff vnd yn ernnst | Indes / vor / vnd noch / die wort Sin aller kuenst ein hort Schwech / vnd sterck / prieff wißlich Ob du wilt vechten kuenstlich Hie saget der meinster vnd meldett den gruent des messers vechtñ vnd sprichtt Indeß vor vnd noch etc Daß soltu also verstan daß du vor allen dingen recht verneme~ solt die zweÿ ding dz ist daß vor vnd noch vnd die schwech vnd sterck vnd daß wort indeß wan darueß kuemptt aller gru°ntt aller der künst deß messers vechtens vnd [47r] wen dü die ding recht vernÿempst vnd verstoest vnd zue vor an daß wortt Indes nit vergist In allen stuecken die du triben bist So magstu wol eyñ guetter meinster deß messers sin vnd magst fuersten vnd heren leren dz sie mit rechter kuenst woll besten In schÿmff vnd In ernst ~ | ||||||
| | This is the before: If you are faster with the strike than he, so that he has to displace it, bring the Messer in front of you immediately or into another piece and don't let him take the offence. Then you have bound him in the before. | | Item das vor ist . So dw ee kumbst mit dem haw dann er das er dir versetzen muß So erbayt yndes behendiklich mit dem messer fur dich oder anderen stücken vnd laß yn dar nach zw keyner erbeit kummen alzo hastu ym an gebunen das vor | das vor
Itm~ daß vor ist so du e kuempst mit dem haulb dan er daß er dir versetzen mueß So arbeytt Indes behendeglich mit dem messer fur dich vnd loß in darnoch zu keyner arbeytt kuemen also hastu Im an gewuende~ daß vor ~ | ||||||
| | If he is faster than you with the attack or the strike and you must displace, react immediately with the Messer or another piece, then you regain the before with the after. This is the before and the after. | | vnd wenn er ee kumbt mit der erbeyt oder mit dem haw denn dw vnd ym das versetzen müst So erbeyt yndes behendicklich mit dem messer oder sunst mit stucken So nymbstu ym das vor mit dem nach vnd das heyst das vor vnd nach | das noch
Itm~ wan er E kuempt mit dem haulb den du vñ Im das versetzen muest So arbeytt Indeß behendeglich mit dem messer oder suenst mit stueckñ So nyembstu Im daß vor mit dem noch vnd das heist das vor vnd das noch ~ | ||||||
| | Most of all, you shall also know about the strength and the weakness of the Messer. Remember: from the cross to the middle of the blade, that is the strength. From the middle to the point, that is the weakness. How you shall fence with this and what the Indes is; that's to be taught in the following. | | Item dw solt auch vor allen dingen wissen dy swech vnd dy sterck des messers nw merck von dem gehültz piß an dy mitten des messers das ist dy sterck vnd von der mitten vntz an den ortt das ist dy swech vnd wye dw dar auß vechten scholt das vindest dw her nach geschriben vnd was das wort yndes ist | schvech vnd sterck
Itm~ du solt auch vor allen dingen wissen die schwech vnd sterck des messers Nu merck von dem gehultz biesß an die mitte des messers das ist die sterck Vnd von der mit biß an das ortt das ist die schwech vnd wie du dar vß vechten solt daß | ||||||
| | Learn six strikes, from one hand against the arms. Place the left hand on the back, to your chest if you want to reach out to the weapon. Here the Master teaches how to pose and behave when fencing with the Messer. First, you shall fight with one hand in Messer fencing and have the other hand on your back. If you want to fight with the empty hand, like taking his Messer, grappling or trapping the arm, then turn the hand from the back to the chest to push it over his arm from the inside. | | Sechs hew lere Auß eyner handt wyder dy were [2r] Dy linck handt leg auff den rucken Auff dy prust wiltu were zucken Hye lert der meyster wye man sich halten sol yn dem vechten des messer vnd wye man sich dar ein sol schicken vnd zum ersten So soltu mit eyner hendt vechten mit dem messer vnd dy ander soltu auff dem ruck haben ob dw aber wildt mit lerer handt vechten alz mit messer nemen vber greffyen arme beschlissen So soltu dy handt von dem ruck auff dy prust wenden waß dw ym wildt ynbendig vber den arme treyben | Sechs heulb lere Aus eyner hant wider die were [47v] Die linck hant leg vff den rucken Vff die prust wiltu verzucken Hie lert der meinster wie man sich schuecken sol in dem vechten deß messers vnd wie man sich darin schuecken sol vnd zuem ersten soltu mit eyner hant fechten mit dem messer vnd die ander vff dem ruecken halte~ Ob du aber willt mit lerer hant vechten als mit messer nemen vber grieffen arm beschlueßen etc So soltu die hant von dem rueck vff die bruest wende~ waß du wiltt Inlbendig uber den arm triben etc | ||||||
| Second, there are six hidden strikes named and mentioned in the text. Many good pieces evolve from these, for those who know to execute them properly and use them skilfully. How you shall execute them with three pieces will be taught below. | | Item ze dem anderen so werden yn dem text sechs verporgen hew gemelt vnd werutt auß dem kummen vil gutter stuck wer sy recht treyben kann vnd sych yn dy weyß kunstenlich zw schicken vnd wye dw dy treyben solt mit dreyen stucken das wirstu her nach vnterricht. | Itm~ zu dem andern So werdent im text Sechs verborge~ haulb gemelt vnd beruerett auß dem kuemen vil guetter stueck were sie recht triben kan vnd In die wiße kunstlich sich zu schicken vnd wie du sie triben solt mit triehen stuecken daß wierstu hernach enttruechtt etc
zorn haulb wecker | |||||||
| | Zornhau, Wecker, Entrüsthau, Zwinger, Gefer and Winker Here the Master identifies the six hidden strikes and how they are named to make it easier for you to understand the pieces based on them. He says the first is called Zornhau, the second Wecker, the third Entrüsthau, the fourth Zwinger, the fifth Geferhau and the sixth Winker. Those are six and there are additional main pieces as you will hear in the following. | | Zoren / haw / vecker Entrust : hat zwinger / gefer mit / vincker Hye nendt der meyster dy sechs verporgen hew wye yetzlicher mit namen heyst auff das das dw dy stück dester paß vernemen mügst vnd spricht das der erst heyst der zoren haw Der ander der wecker der dritt der entrusthaw der vyerdt der zwinger Der funft der gefer haw vnd der sechs hayst der wincker Das seyn sechs stuck vnd seyn der hawbt stuck alz dw her nach hören wirst ; | Zorn haulb / wecker haulb / Entruest / hat zwinger / Gefer / mit wincker Hie nennet der meinster die sechs verborge~ haulb wie sie heissent mit namen vff daß du die stueck aller bast vernemen magst vnd sprichtt daß der erst heist der zorn haulb der ander der wecker d Sr text[us] | ||||||
| | The guards, displacing, the Nachreißen, the Überlaufen and Absetzen, the Durchwechseln, Zucken, Durchlaufen, the cuts, pushing, Ablaufen, Pnehmen, Durchgehen, Pogen, taking the Messer, the Hängen and winding to the openings Strike the blows: learn arduously. Here the Master names the other main pieces; they are seventeen. First are the four guards. They are addressed where the text speaks of guards. | | Dy pasteyn / versetz Nachrayß / vberlauff / vnd absetz Den wechsel / durch zuck Lauff durch / dy abschneydt / druck Ablauff / benym Durchge / pogen / dy wer nymb Heng dy winden / gen plössen [2v] Schlag dy straych : ler verdrossen Hye zelt der meyster dy anderen hawbtstuck Der seyn sibenzehen Das erst seyn dy vyer leger dy werden werürt So der text spricht dy pasteyen | [48r] die pasteÿ / versetz / Noch rieß / vberlauff / absetz / den wechel / durch zuck / lauff durch / die ab schnit / druck / ablauff / benÿm / durch ge / pogen / die wer nimb / heng / die wind / gen plossen / schlag / die streich / ler verdressñ Hie zelt der meinster die andern haubt stueck der sint l sieben zehen daß erst das sint die vier leger die werdent berürett do der text spricht die pasteÿ | ||||||
| The second piece is called displacing. This is addressed when the text speaks of displacing. | | Item das ander stuck heysset das versetzen das wird beruert So der text spricht versetz | Itm~ daß ander stueck heist das versetzen das wuertt be | |||||||
| Third is the Nachreißen. This is addressed when the Nachreißen is mentioned. | | Item Das dritt seyn dy nachreysen das wirt beruert So gesprochen wirtt | Itm~ daß dritt syndt dz noch reissen das wurtt bereiret so der text sprich noch reiß ~~ | |||||||
| Fourth is the Überlaufen. This is addressed where it says lauf über. | | Item das viert sein dy vberlauffen das wirt berütt So gesprochen wirtt vber lauff dy | Itm~ daß vierd sint die vberlauffen dz wurt beruerett do der text sprichtt vberlauff ~~ | |||||||
| Fifth is the Absetzen. This is addressed where Absetzen is mentioned. | | Item Das funft seyn dy absetzen das wirtt berütt so gesprochen wertt absetz | Itm~ daß fünfft sint die ab setzen dz wurt berüret do der text sprichtt absetz ~~ | |||||||
| Sixth is the Durchwechseln. This the master addresses when he speaks of wechsel durch. | | Item das sechst sein dy durch vechselen das berütt der meyster so er spricht vechsel durch | Itm~ daß sechst daß sint die duerch wechschell daß wuertt beruerett so der text spricht wechschell durch ~~ | |||||||
| The seventh is called Zucken. This is addressed when he speaks of Zucken. | | Item das sybent heyst das zucken das wirtt berurtt So er spricht zuck | Itm~ die siebende heist dz zuecken dz wuertt beruerett so er sprichtt zueck ~~ | |||||||
| Eighth is the Durchlaufen. This is addressed where it says lauf durch. | | Item Das acht sein dy durchlauffen dy werden werütt so gesprochen wirtt lauff durch | Itm~ daß achst sint die duerch lauffen dz ist so er spricht lauff durch etc ~ | |||||||
| Ninth is the Abschneiden or the four cuts. This is addressed where the cut is mentioned. | | Item das newndt sein dy abschnidt oder dy vier schnidt das wirtt beruret so gesprochen wertt dy abschnidt | Itm~ daß Nünde sint die ab schnide~ oder die vier schnit dz wuert berueret so gesprochen wuerde ab schnide etc ~ | |||||||
| The tenth is called pushing the hands. This is addressed when he speaks about pushing. | | Item das zehendt heyst dy hendt drücken das wirt beruret so er spricht druck | [48v] Itm~ daß zehende heist die hend drueck dz wuertt so er spricht druck ~ | |||||||
| Eleventh is the Ablaufen. This is addressed when he talks about the Ablaufen. | | Item das eylfft sein dy ablauffen das wirdt berütt So er spricht ablauff | Itm~ daß elfte sind die ab lauffen dz wurt beruerett so er sprichtt ab lauff ~~ | |||||||
| Twelfth is the Pnehmen. This is addressed where it says pnimm. | | Item das zwelfft seyn dy pnemen das wirdt perütt so er spricht pnym | Itm~ daß zwelffte sint die benemen dz wuertt berüret so der text spricht benÿm ~~ | |||||||
| Thirteenth is the Durchgehen. This is addressed where it says geh durch. | | It[em] das dreyzehent das sein dy durchgen vnd das wirtt berut so er spricht durchge | Itm~ daß xiij daß sint die duerch gen dz wuertt so er sprichtt durch ge ~~ | |||||||
| Fourteenth is the Pogen. This is addressed when he speaks of the Pogen. | | Item das virzehent heyst der pogen das wirt beruert so er spricht pogen | Itm~ daß xiiij sint die boge~ dz wu~t so er spricht boge~ | |||||||
| The fifteenth is called taking the Messer. This is addressed when it says take the weapon. | | Item das funftzehent heyst das messer nemen das wirt beruett so er so gesprochen wirtt wer nymb | Itm~ daß xv heist dz messer nemen dz ist so er sprichtt were nÿm ~~ | |||||||
| Sixteenth is the Hängen. It is addressed when Hängen is spoken of. | | [3r] Item das sechzehndt sein dy hengen dy werden berüert so gespro chen wirt heng | Itm~ das xvj daß die henge~ dz ist so er sprichtt henge | |||||||
| Seventeenth is the Winden with the Messer. This the master addresses when he says wind to the openings. These are the main pieces, there are twenty-three. | | Item das sibzehendt sein dy winden yn dem messer das beruert vns der meyster so er spricht wind gen den plössen Also hastu der hauptstuck sein dreyundzaynzig etc | Itm~ dz xvij sint die wende~ im messer So er spricht wende gege~ den plosßen also hastu dz der haubt stueck sintt waß uff dich wirtt gericht | |||||||
| What is pointed at you, the Zornhau-Ort counters. If you want to embarrass him, learn the Abnehmen with the Messer. Now that the Master has put fencing with the Messer in order and named each main piece, he starts with the first item of subdivisions, which is the Zornhau. It is to be known that the Zornhau-Ort counters all strikes from above even though it's a plain peasant’s strike. | | Was auf dich wirt gericht Zorenhaw ortt das gar pricht Wiltu yn beschemen Am messer ler abnemen So der meister das vechten des messers yn dy stuck geteylt hat vnd eyn ytlichs mit namen genent nw hebt er an ze sagen von dem ersten glid der tailung als von dem zorenhaw vnd ist zw wissen das der zorenhaw mit dem ortt bricht all öberhaw vnd ist doch eyn schlechter pawren schlag | Was vff dich wurt gericht Zorn haulb ortt dz gar bricht Wiltu in beschemen Am messer ler ob nemen So der meinster des messer vechtñ in die stueck geteilt hatt vnd eyn yttlichs mit name~ genãt hatt Nu hebt er an zue sagen von dem ersten glyett der teÿllüng als von dem zorn haulb ~~ | |||||||
| Execute it like this: If he strikes at your head from above his right side, strike at him at the same time from your right side with determination and without displacing. Indes let your point dart to his face or chest and wind your Messer at his, letting the true edge face upwards and the back edge down. If he notices the point, wind the point to his face on the other side, letting the true edge face up. If he notices the point, pull up along his Messer, away from his Messer above his blade and strike to his head on the other side. This is called Abnehmen at the Messer. | | [3v] Item treyb den alzo wenn er von der rechten seitten oben zu dem kopff schlecht so haw von deiner rechten seitten So haw von deiner rechten seitten auch von oben mit ym zörniklich gleich an all versatzung oben ein Indes laß den ortt fuer ein schiessen ym zu dem gesicht oder prust vnd wendt Indes dein messer gegen dem seinen das dy lang schneid oben stee vnd dy kurtz vnden wirtt er des ortz gewar So windt wider auff sein lincke seiten den ortt zu dem gesicht das Eẅchling dy lang schneid oben stee wirtt er des ortz gewar So reiß am messer auff oben an des messers klingen wider von seinem messer vnd haw Im zu der anderen seytten zu dem kopff das heisset ab genommenn am messer ; | Itm~ den tribe also wan er von der rechten syte~ oben zue dem koppff schlecht So haulb von diner rechten syte~ auch von oben mit Im zorniclichñ glich an al versatzüng [49r] oben In Indeß loß den ortt fur In schuessen Im zue dem gesiecht oder brust vnd wend Indes din messer gege~ dem sinen dz die lang schnide oben ste vnd die kurtz vntte~ wuertt er dz orttz gewar so wende wider vff sin linckñ site~ den ort zu dem gesicht dz euechling die lange schnid oben ste wurtt er dz ortz geware so rieß im messer vff an das messers clinge~ wider võ sinen messer vnd haulb im von zu der andern site~ zu dem kopff dz heist ab genomen Im messer etc | |||||||
| | | | | ein anders
Itm~ hautt er von siner rechtñ achsell So haulb auch zorniclich glich mit Im In vnd wend den ortt zu dem gesicht gege~ sinen messer dz die recht schnid oben ste wurtt er dz stichs gewar So loß den ortt Indes vnte~ sencken vnd far zwueschen dich vnd Im do mit gesencktem ortt vff vnd haulb im zue der rechte~ site~ oben zu dem kopff mit der lange~ schnide~ ~ | ||||||
| | | | | ein anders
Itm~ nÿmpt dir eyner ab am messer So wind din messer mit dem rueck dines messers anwenig auff dz sin vñ haulb im oben noch der ploß so schlechstu In duerch den kopff | ||||||
| | | | Itm~ eyn ander bruch wider die ab nemen Indes so er ab neÿmpt So drett besitz vß dem haulb oder schlag vnd arbeÿtt im zu der nesten ploß mit dem haulb ~ | |||||||
| | | | Itm~ eyn ander bruch Indeß so er ab nÿmpt Stich im zue dem gesichtt etc
Haulb szich merck / tex | |||||||
| Zornhau-Ort pointed against you, strike according to recipe, lower the long point and thrust at the chest. Here the Master teaches the counter against the Zornhau-Ort. [Rep.v.] If he strikes at you with the Zornhau and threatens with the point, strike at his wrist from the inside. | | [4r] Zorenhaw ortt auff dich gericht Haw das recept senck lanck ortt prüst sticht
| | |||||||
| If he strikes the Zornhau and tries to stab your face, lower your Messer with an outstretched arm at his chest and push him. Step backwards with your left leg while doing that. | | [4v] Item macht er auff dich den zorenhaw mit dem ortt vnd will dir zu dem gesicht stechen So senck dein messer nider mit gestracktem arme vnd senck Im den ortt auff sein prust vnd scheub In woll ze ruck vnd setz das linck pain woll zu rück etc | | |||||||
| You shall pass the point beneath, injure the head at length and across. Here the Master teaches a piece when you have done the Zornhau. Lower the point, bring it between him and you in front of your body and strike at his ears with the true edge from across. | | [5r] Den ortt soltu durch sencken Das haubt lanck mit zwirch krencken Hie lertt der meister ein stuck so dw den zorenhaw gemacht hast mit dem ortt so laß den ortt nider sencken vnd var zwischen dich vnd In fur dein leib vnd schlag In mit der zwirch vnd mit der langen schneiden zu seinen rechten oren etc | | |||||||
| If he strikes across to your ears, lower the point to his chest and you will fool him. Here the Master teaches a counter to the piece described before. [Rep.v.] If he strikes across to your ears and holds up his arms, lower your hanging point to his chest and push him from you. | | [5v] Will er zwirch schlagen zu den oren Senck ortt zu prust wiltu In betoren Hie lertt der meister ein bruch wider das Ee gemelt stuck vnd sprich will er zwirchen etc Das soltu alzo verstan So er dy zwirch zu deinen oren ist schlagen vnd ist hoch mit den arme so senck ym den hangenden ortt in sein prust vnd scheub In mit dem messer alzo von dir | | |||||||
| Images
from the Salzburg Version | English Translation
by Falko Fritz | Heidelberg Version (1478) | Munich Version I (1482)
by Julia and Carsten Lorbeer, Johann Heim, | Salzburg Version (1491) | Glasgow Version (1533) | Munich Version II (1556) | Mair's Dresden Version I (1542) | Mair's Vienna Version I (1550s) [German] | Mair's Vienna Version I (1550s) [Latin] | Mair's Munich Version I (1550s)
|
| From Zornhau, learn to carry out a dive upon the right side and strike with the short, or learn to strike through the jaw. Here, the Meister teaches a technique that thou shalt perform from a Zornhau and mentions Zornhau teachings, etc. This shalt thou thus understand, when you have done a Zornhau upon him. So shalt thou, however, dive the point and push upwards with down-turned Messer with the arms between thee and him. Travel that the hilt stands above his, and invert/twist your hand Indes and strike him with the short edge in his face or cut him through his face with the short edge. | | [6r] Auß zorenhaw ler gesenckt auff recht treyben Schlach kürtz oder ler durch das mawl schneiden Hie lertt der meister aber ein stuck das dw auß dem zorenhaw treiben solt vnd sprich auß zorenhaw lere etc Das soltu alzo verstan so dw den zorenhaw auff In gemacht hast So soltu den ortt aber sencken vnd schalt mit gesencktem messer hoch mit dem arme zwischen dich vnd In faren das das gehultz obersich stee Indes verbendt dein handt vnd schlag Im dy kurtz schneid In sein gesicht oder schneid In durch sein antlitz mit der kurtzen schneiden etc | | |||||||
| Short with cutting and he shall be bound, Turn the point to the right, so shall he be turned. Here the Meister teaches a break against the previously described technique and mentions cutting short. This shalt thou understand: If he intends to cut you in your face with the short edge or strike as previously discussed, so turn the point Indes against his Messer and stab him to the face on his right side. | | [6v] Kurtz mit schneiden ist er pinden Windt ortt recht so wirst In vinden Hie lertt der meister ein bruch widr das ee gemelt stuck vnd spricht kurtz | | |||||||
| Learn quick disengaging Strike limbs with the edges and the head sorely. Here the Meister teaches disengaging with the Long Messer and speaks of “Gerade abnehmen”. So you smite with the Zornhau, so wind your Messer against his so that the long edge is above. Indes, wind again on your right side against his left so that the long edge is beneath and the blunted edge above and stab him directly (straight ahead) to the face. Indes, strike nimbly away to his right side upon the Messer with the long edge to the head. | | [7r] Gerad ab nemen lere Lanck mit der schneiden ze haubt schlag sere Hie lertt der meister abnemen mit dem langen messer vnd pricht alzo Gerad ab nemen etc So dw den zorenhaw hawest so windt dein messer gegen dem seinen das dy lang schneid übersich stee Indes windt wider auff dein rechte seitten gegen seiner lincken das dy lang schneid vnden stee vnd dy stumpff oben vnd stich Im gerad zu dem gesicht Indes schlag behentlich ab am messer zu seiner rechten seitten mit der langen schneiden zu dem kopff etc | | |||||||
| Upon the Messer he directly disengages: Stepping to the wayside shall be thy goal Stand fast, hit, cut, or thrust, thy flat against his to turn, and thus the abnehmen break. Here, the Meister teaches the break countering the abnehmen and addresses the Messer directly. This shalt thou thus understand: So he performs abnehmen upon you with straight Messer as previously said. Indes, step beside upon thy right side well out of the way of his strike and remain standing, and strike him with the long edge of your Messer upon his head, or turn your Messer against his so that the long edge is above and stab him to his face or hit him with the short edge to the face. | | [7v] Am messer geradt ist er abnemen weseit tretten soltu dich treten remen Beleib / schlag / schneid / ader / stich Dein flech auff sein wendt / alzo dy abnemen prich Hie lertt der meister dy pruch widr dy abnemen vnd sprich am messer gerad etc Das soltu alzo verstan So er abnybt auff dich mit geradem messer wie vor gesagt ist Indes trit beseit auff dein rechte seitten woll auß seinem schlag vnd beleib alzo sten vnd schlag In mit der langen schneiden deines messers auff sein kopff oder wendt dein messer gegen dem seinen das dy lang schneid ob stee vnd stich Im zu seinem gesicht oder schlag Im dy kurtz schneid In das antlitz. | | |||||||
| Item: Or drive him [downwards] with the flat upon his Messer in the abnehmen and hit him to his head with the long edge. As you fall upon his Messer with the flat, be sure to carefully plunge thereon, and Indes drive up with the long edge and hit him to the face as pictured below. | | Item oder far Im mit der flech auff sein messer Im abnemen vnd schlag In zu seinem haubt mit der langen schneiden vnd merck So du mit der flech auff sein messer vellest das du seẅberlich dar auff stossest Indes far auff mit der langen schneiden vnd schlag In zu dem kopff wie vnden gemalt stet etc | | |||||||
| If thout wilt break a flat against abnehmen, wind on the right to right yourself. Here, the Meister teaches a break against the previously described break and uses the words “will flech”. This shalt thou understand: So thou art in the middle of abnehmen at the Messer. He stands still with the Messer and allows you to abnehmen. Indes, he falls with the flat of his Messer upon yours and intends to hit you to the head. Indes, wind upwards against his Messer upon his right side. So wilt thou start a true fight with him by striking the head as pictured below | | [8r] Will flech abnemen prechen Wind auff recht wiltu dich rechen Hie lertt der meister ein pruch wider den ee gemelten pruch vnd spricht alzo will flech etc Das soltu alzo verstan So du abnemen pist Im messer stet er alzo still mit dem messer vnd lest dich ab nemen indes felt er mit der flech seines messers auff das dein vnd will dich zu dem kopff schlagen indes windt auff gegen seinem messer auff sein rechte seitten So ruerstu In an das haubt wie vnden gemalt stet etc | | |||||||
| Or, wait until he goes up and intends to hit to your head. Go up with him and wind over his Messer upon his left side so that the short edge is above and stab him in the same side of his face. | | Oder harr piß er auff gett vnd zu dein kopff schlagen will so gee mit auff vnd windt vber sein messer auff sein lincke seitten das dy kurtz schneid ob stee vnd stich In dem gesicht der selbigen seitten vnd das ist ser ein gutter bruch sequs textus | | |||||||
| If he wishes to injure you with abnehmen, Learn to set the point to the face upon the right Here, the Meister teaches yet another break to oppose abnehmen, and uses The words “abnehmen will”. This shalt thou understand: If he is in the middle of abnehmen in the Messer with the long edge, turn thy flat upon the flat of flat of his and remain standing. Lay thy thumb upon the flat of your Messer and stab him to the right side of his face. | | [8v] Mit abnemen will er dich letzen Ortt auff recht zu gesicht ler setzen Hie lertt der meister aber ein pruch widerl dy abnemen vnd sprich alzo mit abnemen will etc Das soltu alzo verstan Ist er abnemen Im messer mit der langen schneiden so wend dein flech an dy sein vnd beleib alzo sten leg den dawmen auff dy flech deynes messers vnd stich Im zu dem gesicht seiner rechten seitten etc | | |||||||
| If he sets the point upon the right side of your face, He who has listened will lunge the point straight out to the breast Here, the Meister teaches a counter against the previously described break and speaks “Setzt er zugesicht”. Thou shalt understand that: So you intend to abnehmen. If he is breaking with the point as previously described, so lunge your point out long with outstretched arm and set the left foot well behind and out (for balance, like a fencing lunge) and stab him straight to the throat or breast. | | [9r] Setzt er zugesicht auff recht ortt Ortt senck var gerad auff prust ist der hortt
| | |||||||
| Note strike and stab in the bind, soft or hard Vor and nach, indes take heed Carefully observe the course of the battle Now the Meister, speaking of the first section of the Zornhau, now he says a good teaching. It is that when one attacks into you with a strike or a stab, thou shalt be observant, even when one Messer clashes upon the other, whether he is soft or hard in the bind and, as soon as you discover which, work Indes with Krieg after the soft and to the next opening after the hard: You have already been instructed what the vor and nach is. | | [9v] Hew stich merck Im pandt weich oder hertt Vor vnd nach Indes hab acht Dy leüf des krigs recht betracht So nw der meister von dem ersten stuck gesagtt hat als von dem zorenhaw nu sagtt er ein gutte ler das ist wenne einer mit dir ein haut oder sticht so soltu gar eben mercken wenne ein messer an das ander klitz ob er Im pandt waich oder hertt sey vnd als pald dw des empfindest so arbeit Indes mit dem krig nach der weich vnd nach der hertt zu der negsten plöß : Vnd waß das vor vnd nach ist das pistu vor unterrichtt | Haulb / stich / merck Im band / weich / oder hert / [49v] Vor / vnd nocht / indes / hab acht Die leuff des kriegs recht betracht So nuen der meinster von dem ersten stueck hat gesaget als von dem zorn haulb Nu saget er eyn gut lere dz ist wan eÿner mit dir zue haulbt oder sticht So soltu eben mercken wan eyn messer an daß ander glitz ob er Im bandt wiechtt oder hart ist vnd als bald du daß entpfindest So arbeÿtt Indes mit dem krÿeg noch der weich vnd noch der hartt zu der nesten ploß / Wiß wan du mit dem kryeg recht arbeyte~ kanst vnd den rechtt fuerest So kan er dir hart engen du machst im arbeit machen dz er küm von dir vngeschlagen kümen mag Vnd waß dz vor vnd dz noch ist dz hastü vor gehortt vnd waß der krieg ist wuerstu hernoch entrichtt etc den krieg uff loß | |||||||
| When the Krieg is begun Over, under waits the opening. Here, the Meister teaches what the Krieg is and what one should do from it to the four regions of the body—that is, to the four openings. Now, this is something you should know, that the Krieg is comprised of the winding in the Messer and the work out of there with the point to the four regions. That is called the Krieg. Now, perform the Krieg as you attack in towards him with the Zornhau, and as soon as he displaces it, drive up with the arms, wind the point towards him against his Messer upwards an inwards to the left side of his face. If he parries the thrust, drive to the other side to the other region under his right arm upon the breast. If he follows the thrust, however, work to the next opening that you may find. | | [10r] Den krig auff löß Oben / nyden / wartt der plöß Hie lertt der meister was der krig sey vnd was man darauß treyben sol zu den vier zinnen Das ist zu den vier plössen Nu ist zu wissen Das der krieg sein dy winden Im messer vnd dy arbeit dar auß mit dem ortt zu den vier zinnen Das heist der krieg Nu den krig treib alzo wenne du mit Im ein hawest den zorenhaw vnd als pald er den versetz So var auff mit dem arme windt Im den ortt an sein messer oben ein zu dem gesich seiner lincken seitten setzt er denn den stich ab So var auff dy anderen seitten auff dy andren zinnen unter seinem rechten arme auff dy prust volgt er denn aber dem stich nach So arbeit zu der negsten plöß dy du vinden magst etc | Den krieg vff los Oben / nider / wart der plos Hie saget der meinster waß der krieg vnd waß man darüß triben sol zü den fuer zinnen daß ist zu den viern plossen Es ist ze wissen daß der krieg ist die vier wenden im messer vnd die arbeyt darvß mit dem ortt in die vier zÿnnen dz heißt der krieg Nu den krieg trib also wan du mit im zuhauelbest den zorn haulb als bald er den versetz So far vff mit dem arm wind im den ortt an sin messer oben In zu° dem gesichtt siner linckñ site~ Setz er den stich ab So far in in die vnttern zÿnnen vff sin rechte site~ vnd setz im den ortt an folget er dan dinen messer noch mit der versatzüng So stich mit dem ortt die [50r] die andern zÿnnen vntte~ vff die linck site~ wurtt er deß ortz gelbar so stich die vierde zynnen mit dem ortt zu dem gesicht vff siner rechte~ site~ vnd wend du dich in den krieg wil lege~ So soltu dich weißlich versehen dz du alllbegen mit dem arm vff farest in die hoege fur daz haupt vnd senck den ortt vff die zinnen So wuertt dir din widersach von dir geschmechtt von dir wan du den krieg recht triebst ~ vier sint der zynnen | |||||||
| Four art the regions that thou shalt conquer. The wach truly takes wherever they may threaten. Here, the Meister teaches you to attack him (zufechten). So you come to the man: Thou shalt not strike him to his Messer, but rather thou shalt diligently seek and aim for the four regions. The first is the right side above the belt. Another is the left side, also above the belt. The other two are below the man's belt. | | [10v] Vier sein der zinnen Dy du solt gewinnen Der wach nymb war Wo sy sey mit gefar Hie lertt der meister Das dw Im zuuechten So dw zu dem man kumbst soltu nicht dem man nach dem messer hawen Sunder dw solt dich fleyssig remen der vier zinnen die erst das ist dy recht seitten oberhalb der gurtel Dy ander dy linck seytten auch ober// halb der gurtel dy anderen zwö sein vnderhalb der gurtel des mans | Vier sint der zinnen die soltu gewinnen der wach / nym war Wo sie sy mit gefar Nu saget der meinster von den vier zÿnnen Die erst zynne ist die recht site~ vnd die ander die lincke site~ als oberthalbt der gurttell des mans die andern zwueo vndern zÿnnen dz ist uff der rechtñ site~ vnd vff der lincken site~ niderthalbt der gurttell / des mans | |||||||
| Choose one of the four regions and heed not what he imposes upon you. Strike royally! If he parries you, then strike quickly to the next region, the next opening that you may have. | | nymb dir der zinnen eine fur vnd acht nicht was er gegen dir vicht haw dar zu kunniklich versetzt er dir dan So haw schnel zu der anderen zinnen der negsten ploß die dw gehaben magst etc | Nüem nÿme dir der zÿnnen eyne fuer vnd ach nit waß er gege~ dir vicht haulb dar zue kuenlich versetz er dir dan so haulb schell zu der andern zynnen zue der nesten die du gehaben magst also soltu vß warte~ deß liebs des mans vnd nichtt deß messers ~
hastu dz vernümen | |||||||
| [11r] Hastu das vernummen Dy zinnen sein gewunnen Wiltu dich rechen Dy vier zinnen kunstenlich prechen Oben duplir Do nyden gantz mutir Hie sagt der meister ob dir einer ernnstlich ein hawett wiltu dich den rechen an Im vnd dy zinnen kunstenlich prechen So treib dy dupliren gegen der sterck des messers vnd das mutiren gegen der swech Ich sag dir furbar das er sich hartt vor schlegen schützen mag vnd hart zu schlegen kummen kan | Hastu daß vernümen die zÿnnen sint gewüne~ Wiltu dich rechen [50v] [Two completely illegible half lines.] die vier zinnen kuenstlich brechen Oben duplier / Vnte~ gantz muettier Hie sagett der meinster von eyner ernstlichen Inhaulbüng als von den zynne~ wie du dich regchen soltt vnd saget der meinster hie von dem dupliren ~ | |||||||||
| Item hawstu Im von deiner lincken seitten vnd pindest Im an sein messer mit der langen schneiden so far pald auff mit dem arme vnd pleib alzo sten an dem messer vnd schlag Im hintter seines messers klingen mit der stumpffen schneyden etc | ||||||||||
| [11v] Item das dupliren treyb alzo wenne er dir oben zu hawet von seiner rechten achsel So haw auch von deiner rechten mit Im gleich starck oben zu dem kopff versetz er denn den haw mit sterck So wendt das gehultz vnder dein rechten arme vnd far pald auff mit dem arme vnd schlag In mit der langen schneyden hinter seines messers klingen auff den kopff. | Itm~ daß düpliren mach also wan er dir oben zu° haulbett von siner achsell So hauch von diner rechte~ achsell mit im glich starck zu dem kopff versetz er dan den haulb mit sterck So wind daß gehultz vntter den rechtñ arm vnd far balde vff mit dem arm vnd schlag in dan mit der lange~ schnide~ hinder sin messers klinge~ vff den kopff ~ | |||||||||
| Item nü gesagt Ist von den dupliren Nu wirtt gesagt von den mutiren dy soltu treyben als vnden gemalt stat vnd das mutiren treyb alzo wenne dw Im von deiner rechten achsel oben starck ein hawest versetz er vnd ist waich Im messer So windt Im auff dein lincke seytten auff sein messer vnd far da mit woll auff mit dem arme vnd heng Im den ortt oben vber sein messer vnd far da mit dem arme auff vber sein messer vnd stich Im zu der andren zinnen etc | Itm~ Hie saget der meinst~ von dem mutiren vnd tribe also wan du von diner rechten achsell oben In starck haulbest versetz er dan vnd ist wiech im messer So wende vff din linckñ site~ vff sin messer vnd far do mit woll vff mit den armen vnd heng im den ort oben vber sin messer vnd far do mit dem arm vber sin messer vnd stich im zu° der andern zynnen ~
weck uff behende | |||||||||
| [12r] Item hawestu Im von deiner lincken seytten mit der langen schneyden an sein messer gepunden so far auff mit dem arme vnd pleyb mit der selben schneiden an seinem messer vnd windt Im auff sein lincke seitten vber sein messer vnd stich Im zu der andren zinnen seiner lincken seitten alzo magstu dy zway stuck treyben auß allen hewen nach dem du empfindest ob er waich oder hertt Im messer ist etc | ||||||||||
| [12v] Wil er mütiren Zuck ortt das wirtt dich ziren Hie lertt der meister Ein pruch wider dy mutiren vnd sprich will er etc Das soltu alzo verstan will er dy mutiren machen Dy weill er vber dein messer will varen mit dem seinen So windt mit deinem messer auff dein lincke seitten In den hangunden ortt vnd stich Im schnel zu seinem gesicht etc | ||||||||||
| [13r] Will er mütiren auff recht machen Wind ym hangünden ortt solt wachen Hye lertt der meyster aber wie man die mutiren prechen soll vnd spricht will er etc Das soltu alzo verstan will er dy mutiren machen auff dein rechte seytten so wind gegen ym schnell den hangenden ortt Das dy recht schneyd ob stee etc | ||||||||||
| [13v] Hangenden ortt auff dy linck seytten windt : wiltu dy mütiren ab leytten Hye lertt der meyster wie man dy mutiren prechen soll auff der lincken seytten vnd spricht hengenden ortt etc Das sol dw alzo versten Macht er dy mutiren auff deiner lincken seytten So wind gegen Im den hangenden ortt vnd stich Im nach der negsten plöß etc | ||||||||||
| [14r] Dy mütiren ym hangenden ortt pisz ab leytten Geradt zu gesicht magstu reytten Hie lertt der meyster aber ein pruch wider dy mutiren vnd spricht alzo Dy mutiren ym etc Das soltu alzo versten So dw nü gewunden hast wider dy mutiren vnd ligst In dem hang[e]nden ortt Indes far Im zu dem gesicht mit dem langen ortt vnd stich Im Inn das gesicht etc | ||||||||||
| Images
from the Salzburg Version | English Translation
by Falko Fritz | Heidelberg Version (1478) | Munich Version I (1482)
by Julia and Carsten Lorbeer, Johann Heim, | Salzburg Version (1491) | Glasgow Version (1533) | Munich Version II (1556) | Mair's Dresden Version I (1542) | Mair's Vienna Version I (1550s) [German] | Mair's Vienna Version I (1550s) [Latin] | Mair's Munich Version I (1550s)
|
| Be agile with the Wecker, wind the point to the face. Who does the Wecker with stepping many blows he will stretch. After the Master has described the first chapter and told about its properties, he begins the second chapter. [Rep.v.] The Wecker is like the four displacements against the four guards, for you will win the Stier, the Eber and the Unterhau with it. | [14v] Weck auff behendt Ortt zu gesicht wendt Wer mit schritten woll weckett Vill hew er ser streckett So nw der meyster das erst capitel auß gelegt hatt vnd erzeltt mit seiner eygenschafft Nw hebtt er an das ander capitel vnd spricht weck auff behendt etc Nü merck Das der wecker ist der vier versetzen eyns wider die vier leger wann da mitt gewindt man den stiren vnd den eber vnd dy vnterhew etc | Weck vff behend Den ortt zu gesicht wind Wer mit schritten wol wecket Vil haulb er sere strecket Hie saget der meinst~ von eyme~ haupt stueck vnd von [51r] eyne~ haulb vnd ist genat der wecker haulb der ander | ||||||||
| Execute it like this: When you come to the man with the Zufechten and he holds his Messer in front of his head in the guard Stier on his left side, set your left foot in front and hold your Messer to your right shoulder or in the Schrankhut at your right leg. Leap to your right side with the right foot and strike onto his Messer with your true edge. Indes, wind your point into his face. | Item Den wecker mach alzo wenn dw mit dem zuuechten zu dem man kumbst stet er denne gegen dir vnd helt sein messer für den kopff In der hutt des stiren auff seiner lincken seitten so setz den lincken füß fur vnd hab dein messer auff deiner rechten achsel oder In der schranck wey dem rechten pein vnd spring mit dem rechten fuß woll auff dein rechte seitten vnd schlag In mit der rechten schneyden wol auff sein messer Indes windt Im den ort In das gesicht etc | Itm~ den wecker tribe also wan du mit dem zu° vechtñ zu dem man kümpt Stett er dan gege~ dir vnd hebt dz messer vor din kopff in der hut deß stiers vff siner linckñ site~ So setz dine~ linckñ fus fur und heb din messer vff diner rechten achßell oder in der schranckhutt by dinen rechtñ beyn vnd spring mit dinen rechtñ fus wol vß vff din rechtñ syte~ vnd schlag in mit der rechtñ schnide~ wol vff sin messer Indes wind im den ortt In daß gesichtt | ||||||||
| The Wecker turns the point to your face, over bound point is the end. Here the Master teaches a counter against the Zornhau-Ort. [Rep.v.] If he strikes at you with a Wecker and tries to stab you to the face on your left side, Indes wind against his Messer to his right side and thrust at his face on his right side. | [15r] Ortt zu gesicht wecker ist wenden Vberwindt ortt ist das enden Hie lertt der meyster ein pruch wider den zoren ortt vnd spricht ortt zu gesicht etc Das soltu alzo versten macht er dir den wecker vnd will dir zu dem antlitz stechen auff deiner lincken seitten Indes windtt gegen seinem messer auff sein rechte seitten vnd stich Im zu dem gesicht seiner rechten seitten etc | |||||||||
| Learn to do the Wecker correctly, shortly it snaps from the corners. Here the Master teaches another piece from the Wecker. [Rep.v.] If you strike the Wecker from your left side to his right, when you have done the Wecker, Indes hit him with the back edge to his head like pictured below. | [15v] Recht lere wecken Kurtz scholt das auß ecken Hie lertt der meister aber ein stuck auß dem wecker vnd spricht Recht lere etc Das soltu alzo versten Machstu den wecker von deiner lincken seitten Im auff sein rechte seitten Indes so dw den wecker gemacht hast schlag In mit der kurtzen schneyden auff sein kopff wie vnden gemalt stett | |||||||||
| Do the Wecker correctly with the point, hang it or stretch it out straight. Here the Master teaches how you shall use the point from the Wecker. [Rep.v.] If you have done the Wecker from your left side to his right, Indes wind against his Messer into the hanging point with the true edge facing up and thrust at his face on his right side. | [16r] Recht mit ortt weck Heng den oder gerad streck Hie lertt der meyster wie dw den ortt ausß dem wecker prauchen sollt vnd spricht Recht mit ortt etc Vnd das soltu alzo verstan wenn du den wecker auff sein rechte seitten gemacht hast auff von deiner lincken seitten Indes windt gegen seiner messer In den han // genden ortt Das dy lang schneid ob stee vnd stich Im zu dem gesicht seiner rechten seitten etc | |||||||||
| [16v] Weck gesicht ortt lest varen Wider windt linck ortt nit solt sparen Hie sagt der meister ein pruch wider das eegemelt stuck vnd spricht weck gesicht etc Das soltu alzo verstan vertt er mit dem hangenden ortt In dein gesicht Indes laß dein messer sincken vnter sein arme vnd far auff mit dem langen ortt vnd stich Im zu seinem gesicht etc | ||||||||||
| [17r] Item wiß das dy schranckhuet ist gutt vnd vill stuck mach man dar ausß treyben Dw scholt den wecker auch dar auß treyben von payden seitten vnd schick dich In dy schranckhutt alzo wenne dw mit dem zuuechten zu dem man kumbst so setz deinen rechten fuß vor vnd hallt dein messer mit dem ortt auff der erden auff deiner lincken seitten das dy stumpff schneid gegen dem man stee vnd gib dich alzo ploß mit der rechten seitten haut er dir dan oben zu der ploß ein So spring auß dem haw mit deinem lincken füß woll auff sein rechte seitten vnd wind das gehultz deines messers vnder dein arme vnd schlag In mit der langen schneyden auff sein messer vnd wendt Im dy kurtz schneyd auff sein haubt vnd erbeit Indes als du woll weist etc | Itm~ daß die schranckhüt güt ist vnd vil stueck mag man dar vß triben vnd den wecker soltu dar vß triben von beide~ site~ Nuer in die schranckhuett schick dich also Wan du mit dem zu vechten zu dem man kümpst so setz dinen linckñ fus fur vñ halt din messer mit dem ort vff diner rechten site~ vff der erde~ dz die stümpff schnid oben gewendet sy am messer vnd gib dich also ploß mit der linckñ syte~ haut er dan dir zu der ploß oben In so spring vß den haulb mit dem rechtñ fus wol uff die rechte site~ vnd wind dz gehultz dz messers vntter din arm vnd schlag in mit der kurtzñ schnide~ vff sin haubtt | |||||||||
| [17v] Item alzo schick dich In dy schranckhuet deiner rechten seitten wenn du mit dem zuuechten zu dem man kumbst So setz deinen lincken fuß für vnd halt dein messer mit dem ortt auff deiner rechten seitten das der ortt auff der erden stee vnd dy kurtz schneid gegen dem man stee vnd gib dich mit der | Itm~ Also schick dich in die schranckhutt zu der linckñ site~ wan du mit dem zu vechtñ zu dem man kümpst so setz din rechtñ fus für vnd halt dein messer mit dem ortt [51v] nahent diener lincken site~ vff der erde~ dz die kürtz schnid im messer obñ sy vnd gib dich mit der rechtñ site~ ploß haut er dir dan zu der ploß So schrit mit dine~ lincken fuß wol vß dem haulb vff din lincke site~ vnd schlag in mitte~ der kurtzen schnide~ uber sin messer by der hant vnd wind im die lang schnid vff sin hauptt oder stich im zu dem gesicht
Sr weck linck nicht kurtz haulb | |||||||||
| [18r] Weck linck nicht kurtz haw Den wechsel recht paw Hie sagt der meyster ein stuck wider dy hutt auß dem lüginslandt vnd wider den Stiren vnd treib das allzo wenne du mit dem zuuechten zu dem man gest stet er denn In disen obgemelten hutten oder legeren vnd du stest Inder schranckhut so thu Im gleich als du Im den wecker wollest hawen zu seiner lincken seitten vnd verpring den haw nicht Sünder wechsel Indes durch auff dy andren negsten zinnen vnd stich Im zu dem gesicht auff sein rechte seitten oder In dem wechsel schlag Im dy kurtz schneid vber sein messer auff seiner rechten seitten vnd senck den ortt woll vber sein messer auff seiner lincken seitten vnd haw Im dy recht schneid durch sein kopff amen | Weck linck/ nicht kürtz haulb den wechsel recht paulbe Hie saget der meinster eyn bruch wider die hu°t lu°ginßland vnd vß dem stier den bruch trib also wan du mit dem zu vechten zu dem man gest Stot er dan In den obgemelten hutten oder leger eynem vnd stest in der schranckhutt So thün glich alß dü im den wecker wollest haulben zu siner lincken site~ vnd verspring den haulb nicht Sünder wechsell Indeß durch vff die andern nesten zynnen vnd stich Im zu dem Sr text[us] Sr den wecker linck haulb | |||||||||
| [18v] Durchwechsel linck ist er wecken Pleib gerad ist er strecken Hie lertt der meister ein pruch wider das durchwesseln Im wecker vnd spricht durchwechsel linck etc Das soltu alzo verstan wenn er durchwechsen will Im wecker von seiner rechten seitten auff dein rechte vnd thut Sam er wöll hawen zu deiner lincken seitten Indes wechselt er durch vnd stich dir zu dem gesicht deiner rechten seitten So pleib alzo steen mit dem messer vnd stich Im mit dem langen geraden ortt gestrackt zu dem gesicht vnd den hin dersten fuß setz weidt hin auß auff das das du dester weitter raichen mugst etc | ||||||||||
| [19r] Den wecker linck haw Durchwechsel da mit schaw Hie sagt der meister aber ein gut stuck So einer stet in der hut lunginslandt oder In dem Stiren oder so er auff dich schlecht ausß dem luginslandt So lig in der schranckhut auff deiner lincken seitten vnd haw Im dy stumpff schneid auff sein messer Indes far hoch auff mit dem arme vnd wechsel Im durch vnd stich Im zu dem gesicht oder prust auff seiner lincken seitten. | [52r] den wecker linck haulb durch wechschel do mit schaub Hie saget der meinster aber eyn gut stuck in der hat lugeßlant oder in den stier oder so er vff dich schlecht vß dem luginßlant So lig in der schranckhu°tt vff diner linckñ site~ vnd haulb die stümpff schnid vff sin messer Indes far hoch vff mit dem arm vñ wechschell im durch vnd stich im zu dem gesichtt oder brust vff siner lincken site~ | |||||||||
| Item wiltu In paß versüchen so laß Indes dein messer mit dem ortt auff dein lincke seitten vnd haw Im wider ein auff sein rechte seitten mit der scharpffen oder kurtzen schneid etc | ein anders
Itm~ Wiltu In baß versuchen so loß im dz messer mit dem ortt uff din lincken site~ sencken vnd haulb im wider vff die rechte site~ mit der scharpffen oder stümpffen schnide~ uff sin lipt ~ Sr weck die flech | |||||||||
| [19v] Weckt linck ortt will er helen Senck ortt geradt stoß dy kelen Hie lertt der meister ein pruch wider das durchwechslen auß dem wecker So er den wecker machen wil von seiner lincken seitten auff dein rechte seitten vnd spricht weckt linck etc Das soltu alzo verstan haut er von seiner lincken seitten den wecker auff dein rechte seitten vnd will Indes durchwechslen auff dein lincke seitten so peleib geradt mit deinem messer auff seiner lincken seitten vnd stich Im mit geradem ortt oder messer zu der kelen oder antlitz wie vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [20r] Weck dy flechen Den meistern wiltu sy swechen So es pucht oben So stand ab das will ich loben Hie sagtt der meister aber ein gutt stuck das soltu alzo verstan wenne du mit dem zuuechten zu dem man kumbst So leg dein messer In dy schranckhut oder halt das auff deiner rechten achsel haut er dir danne oben zu der plöß So haw auch starck gegen seinen haw mit der recht[e]n schneiden vnd als pald dy messer zusammen klitzen So windt Indes den ortt zu dem gesicht vnd stich In zu der öbren zinnen oder mach das stuck das ist auch dy maynung des textz als pald dy messer zusammen klitzen So haw Indes mit der kurtzen schneiden zu dem kopff seiner lincken seitten Indes haw wider behentlich von einer zinnen zu der anderen als du weist etc | Weck die flech den meinstern wiltu sie schwechen So eß pucht oben So stãt ab dz wil ich loben Hie saget der meinster aber ein gut stueck dz soltu also verstan wan du mit dem zu vechtñ zu dem man kümpst oder halt daß vff diner rechten achsell haut er dir dan oben zu der ploß so haulb auch starck gege~ sinem haulb mit der rechten Sr der swech nÿm war ~ | |||||||||
| [20v] Der wecket vmb süst Henget ortt er trifft dy prust Hie sagtt der meister ein gemein pruch wider den wecker vnd spricht Der wecket etc Das soltu alzo verstan Macht einer auff dich den wecker so merck dar auff wenne ein messer an das ander klitzen will Indes windt dein messer gegen deiner lincken seitten vnd heng Im den ortt auff sein prust vnd scheub In woll von dir etc | ||||||||||
| [21r] Mit wecker will er placken Lanck kopff soltu hacken Hie lertt der meister ein anderen pruch wider den wecker vnd spricht mit wecker etc Das soltu alzo verstan Ist er den wecker auff dich machen so merck dar auff So er gegen deinem messer ist hawen Indes | ||||||||||
| [21v] Will er den wecker prauchen Zuck durchge auff recht sölt In gauchen Hie lertt der meister aber ein pruch wider den wecker vnd spricht will er den wecker etc Das soltu alzo verstan So er macht den wecker auff dich wie vor Indes gee durch auff sein rechte seitten vber sein messer vnd stich Im zu dem kopff oder gesicht wie vnden gemalt stet etc | ||||||||||
| [22r] Den wecker ist er hawen Entrüst tzuck ortes soltu dich fräwen Hie lertt der meister aber ein pruch wider den wecker vnd spricht Den wecker ist etc Das soltu alzo verstan hawt er von seiner rechten seitten den wecker auff dein lincke seitten Indes windt dein messer auff dein lincke seitten vnd far mit dem hangenden ortt auff vnd schlag In mit dem entrusthaw zu seinem kopff oder setz Im den ortt an als du woll waist etc | ||||||||||
| [22v] Weck dy flech grob mit doben Stand ab : oder pleib oben Hie sagtt der meister ein guttes stuck wider dy die nicht vechten kunnen oder wider dy pawrenstraich vnd mach das alzo haut einer auff dich mit einem grossen pawrenschlag vnd will dich ernnstlich durch den kopff hawen So halt dein messer in der schranckhutt oder pey der rechten achsel oder neben dem knye das dy spitz seines messers gegen Seinem antlitz stee vnd wie du denn In eynem standt stest so magstu das stuck prauchen vnd thu Im alzo hautt er auff dich so haw auch gleich mit Im eyn zwischen messer vnd man mit der langen schneiden vnd als pald dy messer zu sammen klitzen So far Indes gegen deiner lincken seitten vmb den kopff auff dein rechte seitten mitt deynem messer vnd haw Im zu dem hals will du Im nit zu dem hals oder kopff hawen so schlag In auff den lincken arme oder In den pauch seiner lincken seitten grob vnd pew// erisch das er seyn woll empfindt etc | ||||||||||
| [23r] Mitt pogen ler abetzen Waß grob ist letzen Hie lertt der meister ein pruch widr das ee gemelt stuck vnd spricht mit pogen etc Das soltu alzo versten So er vmb sein haubt will hawen dich an deinen halß schlagen will so pewg auff vnder seyn messer vnd versetz mit dem pogen ob du wildt Indes windt vber sein messer auff seiner rechten seitten vnd trit Indes hintter In vnd schlag In zu seynem kopff etc | ||||||||||
| [23v] Grob will er wecken vnd gaffen Starck stoß kelen das gibt den affen Hie lertt der meister aber ein pruch widr das ee gemelt stuck vnd spricht Grob will er etc Das soltu alzo verstan will er den groben schlag In deyn pauch hawen od[e]r an dein kopff So merck als pald er vmb seyn haubt faren will vnd will dich schlagen Indes far behentlich Im zu seinem hals oder angesicht vnd stoß In starck vnd scheub In da mit von dir wie vnden gemalt stet etc | ||||||||||
| [24r] Weck höflich mit wincken Auff recht von der lincken Hie lertt der meister ein hübsch stuck auß dem wecker vnd spricht weck höflich etc Das soltu alzo verstan Mach den wecker von deiner rechten seitten auff sein lincke seitten Indes als pald ein messer auff das ander klitz So wendt dein handt Ewchling gegen seinem messer Das dy kurtz schneid In ein wenig rür auff seiner lincken seitten Indes senck den ortt gegen der erden vnd far zwischen dich vnd In auff gegen deiner lincken seitten vnd schlag In auff seiner rechten seitten dy kurtz oder lang schneiden auff sein kopff oder stich schneid vnd thu was du wild etc | ||||||||||
| [24v] Der swech nymb war Den halß vach vngevar Hie sagt der meister ein stuck wider die swach In der versatzung sein vnd treib das alzo So dw Im mit dem wecker starck auff sein messer pindest ist er denne swach Im pandt So windt Indes auff sein rechte seitten deyn messer vnd nymb In bey dem hals hebt er den mit der sterck auff sein messer So haw Im wider schnel vnder sein messer zu seinem haubt auff seyner rechten seitten ist er aber als starck das du das stuck nicht treyben kanst So erbeit schnel mit der swech zu der negsten plöß eyner andren zynnen | der schwech nim war den hals nim on gefar Hie saget der meinster eyn stueck wider die die schwach in versatzüng sint Vnd tribe dz also so du Im mit dem wecker starck vff sin messer bindest Ist er dan schwach im pand so wende Indeß vff sin rechte~ site~ din messer vnd nÿm In bÿ dem hals vnd küm diner rechtñ site~ zu hilff vnd so du In ein wenig nider getruck hast mit den messer so loß din linckñ hãt wider von dem messer vnd halt In mit diner rechtñ hant fest hebt er dan mit der sterck uff sine messer so haulb im wider schnell vntter sin messer zu° sine~ haupt oder hals ist er aber also starck so du zu dem hals winden wiltt So arbeit mit der schwech schnell zu der andern nesten zÿnnen Sr der entrust haulb nympt | |||||||||
| Item Du solt wissen das du nit lang magst eynen halten mit dem messer bey dem hals mit eyner handt dar vmb merck als pald du Im nach dem hals arbeittest als pald stich Im zu dem gesicht etc | ||||||||||
| The Entrüsthau receives, what comes from above. Here starts the third chapter in the Messer. The Entrüsthau counters the guard Luginsland and all strikes that are hewn down from above. Use it when you come to him in the Zufechten. When he comes towards you and holds his Messer with an outstretched arm above his head in the guard Luginsland and waits for you, put your left foot in front when you get near him and hold your Messer towards the ground with the flat facing your right side. When he steps in your direction and attempts to strike at you, jump forward with your foot to your right side. Turn the Messer with the cross in front of your face while jumping, letting the thumb face down and strike to the upper opening on his left side with the back edge. If his strike is faster than yours, jump to your right side out of his reach with the right foot and the same displacement. Strike at his head with an Entrüsthau and an outstretched arm. | [25r] Der entrüst ny[m]bt waß on oben dar kümpt Hier heb der meister an zu sagen von der dritten stuck vnd capitl Im messer vnd erlewttert das mit seiner eygenschafft Nu merk der entrusthaw pricht dy hut vom luginslandt vnd alle hew dy von oben nyder gehawt werden vnd treibt den alzo wenne du mit dem zuuechten zu dem gest vertt er denn gegen dir vnd helt sein messer mit ausgeracktem arme vber das haupt In der hut luginslandt vnd wartt auff dich So merk wenn du nohent zu Im kumbst So setz deinen linken fuß fur vnd halt dein messer auff der erden das dy flech gegen deinem leibe stee an deiner rechten seitten tritt er denn zu dir vnd drött dir zu schlagen so soltu vor kummen vnd spring mit dem fuß woll auf dein rechte seitten vnd Im sprung wendt dein messer mit dem gehultz fur dem haubt das der dawm vnden stee vnd schlag Im zu mit der stumpffen schneyden zu seiner lincken seytten zu der obren zinnen kumpt er aber Ee mit dem haw den du so spring mit dem rechten fuß vnd mit der vor gestriben versatzung auß dem haw wol auff dein rechte seytten vnd schlag In mit dem entrusthaw lanck auß dem arme zu seinem haubt etc | der entrüest nÿmpt [53r] Waß von oben dar kümp Hie saget der meinster von dem entrusch haulb Nü merck den entruest haulb wan du mit dem zu fechtñ zu dem man kümpst fertt er dan gege~ dir vnd helt sin messer mit vff gerechtten arm vber dz haubtt in der hutt vnd wartt vff dich So merck wan du nahent zu im kümpst So setz din lincken fus fur vnd halt din messer vff der erde~ dz die flech gege~ dem lieb stee an diner rechtñ sytñ drit er dan zu dir vnd dreulbett dir zu schlage~ So soltu vor kumen So spring mit dem fuß woll vff din rechte~ site~ vnd im sprüng wende din messer mit dem gehultz fur din haueptt dz der thuem vntte~ ste vnd schlag inn zu° mit der stümpffe~ schnide~ den zu siner linckñ site~ zu der obern zÿnnnen kümpt er abe ee mit dem haulb wan du So spring mit dem rechten fuß vnd mit der vor geschribenen versatzüng vß dem haulb woll vff din rechte~ site~ vnd schlag in mit dem entruescht haulb langck vß dem Sr Ruest zu der sterck Ser text[us] | ||||||||
| Guard to the strength, observe your work at that. When you strike an Entrüsthau you shall do it with the strength of your Messer. If he displaces, raise the strength of your Messer to the weakness of his Messer. When your strength is in a bind with his weakness, use a Mutieren over his blade to the other opening at the neck. If you can't reach this, use the Duplieren behind his blade and strike at his head. If he displaces so strongly that you can't use theses options, push his blade away with your cross or spike and strike an Entrüsthau to the other opening. | [25v] Rust zu der sterck Dein erbeyt da mit merck Es ist zu wissen wenne dw Im mit dem et entrusthaw zu hawest das soltu thun mit sterck deines messers versetzt er denn so far auff mit der sterck deynes messers nach der swech seines messers So du pegreuffest mit der sterck seyn swech so soltu mutiren Im vber sein messer zu der andren zinnen oben zu dem hals so du aber nicht dar zu kummen magst So erbeyt auß dem dupliren hinter seynes messers klingen vnd schlag Im zu dem kopff Ist er aber mit der versatzung zu starck das du zu den stücken nicht kummen magst so erbeyt mit dem kreutz oder mit dem wernagel vnd stoß Im sein messer da mit hyn weck vnd schlag Im mit dem entrusthaw zu der andren zynnen etc | [53v] Ruest zu der sterck din arbeit do mit merck Hie saget der meinster wan dü mit dem entruesch haulb zu haulbest daß soltu thun mit sterck dineß messers versetz er dan So far vff mit der sterck dineß messers noch der schwech sines messers So du begriffest mit der sterck sin schwech So soltu mütire~ Im vber sin messer zu der anderñ zynnen oben zu dem hals Aber so dü nit dar zü kümen magst So arbeit vß dem duppliren hinder sins messers clinge~ vnd schlag im zu dem kopff Ist er aber mit der versatzung so starck dz du zu dem stueck nit kümen magst So arbeit mit dem crutz oder mit dem werenagell Stoß sin messer do mit hÿn wegck vnd schlag in mit dem entruscht haulb zu der anderñ zÿnnen ~ Sr Feler verfurett | ||||||||
| Aim at the openings, if you get in you will succeed. Always remember the four openings. Then you will surely reach your opponent. Strike at him not at his Messer: Like you have been told in the piece before. When he comes to you in the Zufechten and is in the guard Luginsland, jump towards him with your right foot to your right side and strike an Entrüsthau at the upper opening. If he displaces, strike at the lower right opening immediately, meaning from one opening to the other. To make it work, jump far to the side with every Entrüsthau and work with the arm, then you will surely reach him and give him a good hit to the head. You must take care that you raise your shield, witch is the displacement, in front of your head. | [26r] Rüst zu den zynnen Kumbst dar eyn dir wirtt gelingen Hie wirst gelertt das du dich fleyssig solt remen der vyer zynnen So magstu den man dester gewiser haben vnd dem kunelich zu hawen vnd nicht haw zu dem messer als du den vor vnterricht pist wenne einer mit dem zuuechten zu dir kumbt stet er danne gegen dir yn der hut luginslandt So spring mit dem rechten fuß gegen Im woll auff deyn rechte seytten vnd schlag In mit dem entrusthaw zu der obren zynnen versetzt er den so schlag aber pald zu der vndren zynnen seyner rechten seytten alzo haw den haw von eyner zynnen zu der andren vnd wiltu das dir geling so soltu mit ytlichem entrusthaw zu der obren zynnen schlagen versetzt er denn So schlag aber pald zu der obren zynnen seyner rechten seytten alzo haw den haw von eyner seytten zu der andren vnd wiltu das dir geling so soltu mit ytlichen Entrusthaw weyt auß springen auff eyn seytten vnd mit dem arme gib dich woll hyn vmb So hastu den man dester gewyster vnd magstu Im an seyn haubt woll eyn gutte Rür geben Indes soltu dich pewaren das du dein schilt das ist dy versatzung woll fur dein haubt haltest etc | |||||||||
| The feint entices, reaches the openings at its will. Here the Master teaches how to feint with the Entrüsthau. With the feint those fencers will be hit who always displace and strike to the Messer. The feint works like this. Act as if you are about to strike an Entrüsthau at his upper left opening. When your blow is close to his Messer, strike at his other opening, to his head on the right side. | [26v] Feler verfuret Dy zinnen nach wunsch er rüret Hie lertt der meyster wie man mit dem entrusthaw felen soltt wenne mit den feleren werden dy meyster ser geplewet dye dy newer versetzen wollen vnd hawen nach dem messer des manß Nu den feler treyb alzo Thu als sam du yn wollest hawen mit dem entrusthaw zu den obren zynnen seyner linken seytten vnd ym haw So du nohent bey dem messer pist So haw ihm zu der andren zynnen seytten seyner rechten | Feler verfueret die zinnen noch wünsch er rürett Hie saget der meinster wie mã mit dem entrusch haulb fellent sol wan mit dem feller werdent die meinster sere gepluet die do nuer versetzñ willentt [54r] vnd haulbñ noch dem messer des mans vnd nichtt zu den zÿnnen des mans Nu den feller tribe also thün sam du wollest haulben mit dem entruest haulb zu der obern zÿnnen siner linckñ site~ vnd im haulb So du nahent by dem messer bist so haulb im zu der andern zÿnnen siner rechtñ site~ zu dem hauptt ~ Sr ob du fellest zwifach | ||||||||
| [27r] Ob du felest zwiuach Dy schnydt schneydt mit mach Item du solt das alzo verstan halt deyn messer auff deyner rechten seytten das der ortt auff der erden sey vnd der dawm vnden an der flech des messers vnd so er denn hoch ligt Im lunginslandt vnd hast gemerckt das er sich leichtiklich verfuren lest vnd gerne der versatzung nach gett so var auff fur deyn leyb mit dem messer vnd laß den ort hangen gegen der erden vnd var mit dem messer vber deyn linke achselen vntz vber dy mit sey deynes haubtz das der ortt vber ruck hyn auß gee vnd das gehultz gegen dem man ste vnd thu sam du In wollest schlagen zu seyner lincken seyten yndes schlag In zu dem rechten oren mit dem entrüsthaw etc | Ob du fellest zwiffach Die schnit schnid mit macht Daß soltu also verstan halt din messer vff diner messer vff diner rechtñ site~ dz der ortt vff der erden ste vnd der thu°m vntten an der flech des messers vnd so er dan hoch lu°tt Im luginßlant vnd du hast gemerck daß er sich lu°chtiglich verfuren lest vnd gern der versatzung noch gett So far vff fur din lieb mit dem messer laß den ortt hange~ gege~ der erden vnd far mit dem messer vber din lincke achschell vntz vber die mit dines hauptes dz der ortt vber ru°ck hynu°ßgee vnd daß gehultz gege~ dem man ste vnd thu°nsam du zu° wollest schlage~ zu siner linckñ syte~ Indeß schlag in zu dem rechten oren mit dem entru°st haulb ~ Sr der zwinger in prichtt | |||||||||
| [27v] Item wiltu den feler recht machen so thu Im alzo stee mit deynem lincken fuß fur als vor So du nw das messer fur deynen leib furest So schreyt mit dem rechten fuß zu deynen lincken vnd dro ym als du wollest zu seyner lincken seytten schlagen vnd wenck mit dem obren teyl deynes leybs gegen seyner lincken seytten dy weyll yndes schreit mit deynem lincken fuß auff seyn rechte seytten vnd schlag In mit dem entrusthaw zu seynen rechten oren yndes far auff mit dem messer vnd thu aber samm du In wollest schlahen auff seyn lincke seytten vnd wenck eyn wenig mit dem leyb auff seyn lincke seytten Indes schreyt aber mit deyner rechten fuß hinter seynen rechten vnd schlag In wider zu der rechten seytten eyn mit dem dupliren vnd schlag Im dy kurtz schneid hinter seynes messers klingen In das angesicht Indes schreit nochpaß vmb In vnd far aber auff mit dem messer als vor vnd schreyt mit dem lincken fuß woll hinter seynen rechten vnd schlag In In seyn genick Indes var aber auff vnd schreyt aber hinter yn vnd schlag Im in den pauch das heyst der treffer Indes vmbschreyt In gar vnd haw Im wider zu dem nacken etc | ||||||||||
| [28r] Item wiltu disß stuck Eegemelt nicht treyben So schneyd In mit dem dupliren durch das gesicht mit dem dupliren oder will er yndes gen auß dem pandt so schneyd In starck yn dy negsten ploß etc | ||||||||||
| Will er zu den zynnen Rüsten vnd messen Sprechuenster soltu nicht vergessen Hie lertt der meyster eyn pruch wider dy veler vnd entrusthew vnd spricht will er zu etc Das soltu alzo verstan will er mit den rusthewen feler machen So soltu das prechen mit dem sprechuenster das ist mit dem langen ortt vnd dy plöß da mit meysterlich suchen als du den woll weyst etc | ||||||||||
| The Zwinger counters, what the ox strikes or thrusts. From those who have faith in the turn, the Zwinger will steal. Here the Master talks about the fourth chapter called Zwinger. Execute it like this. When you come to him in the Zufechten, set your left foot in front and hold your Messer with the point towards the ground and the thumb facing down. If he strikes at your head from above, turn your Messer with the back edge against his blow and strike to his face with an outstretched arm above his Messer. If he is cunning and feints and does the Durchwechseln, stay with the long point in front of his face. Then he will not manage to get through below. | [28v] Der zwinger eyn pricht Waß püffel haüt oder sticht Wer wechsel Der zwinger will In berauben Hie sagt der Meyster von dem virden stuck vnd capitel das da heysset der zwinger den treyb alzo wenn du mit dem zuuechten zu dem man kumbst So setz deynen lincken fuß für vnd halt deyn messer auff der erden mit dem ortt das der dawm vnden sey auff dem messer haut er denn von oben zu dem haubtt so verbendt deyn messer vnd haw gegen seynen haw eyn mit der stumpffen schneyden lanck außgestrackten arme oben vber seyn messer Im zu dem gesicht Wer er aber als listig vnd felet mit dem vnd wechslet vntten durch so pleyb mit dem langen ortt lanck vor seym gesicht so mag er nichtz schaffen vnd kan vnden nicht durch kummen etc | [54v] Der zwinger yn pricht So der puffel sclecht vñ stich Wer wechsel will troulben Der zwinger wil in berouben Hie saget der meinster von dem vierde~ stueck dz do heissett der zwinger Den tribe also wan du mit dem zu°üechtñ zu dem man kümpst So setz dinen lincken fus für vnd halt din messer an der erde~ mit dem ortt dz der thu°m vnte~ ste vff dem messer haut er dan von oben ze dem haupt So verwind din messer vnd haulb gege~ sine~ haulb In mit stümppfer schnide~ lang vß dem gestrackten arm oben vber sin messer im zu dem gesichtt were er aber als lu°stig vnd felett mit dem haulb vnd wechschelt vntte~ durch So blytt mit dem lange~ ortt lang vß gestracktñ arm vor sin gesichtt so mag er nit Schaffen noch schade~ vnd kan dir vntte~ nichtt woll durch ku°men ~ | ||||||||
| ein anders
Itm~ du magst mit dem zwinger dz brechen [55r] So dir eÿner will zu° stechen vß dem eber vnd dz gatt von beÿde~ syte~ zu° wiltu dich dan sünst vben ~ | ||||||||||
| The Geferhau with it's form, waits for the face or the chest. Here the Master speaks about the Geferhau, the fifth chapter. Do it like this. When you come to someone in the Zufechten and he stands in the guard Pastei, set your left foot in front and hold your Messer with an outstretched arm above your head in the guard Luginsland. Jump towards him with your right foot and strike at him from above with the long edge. Keep your arm up and lower the point to his face or chest. | [29r] Der gefer mit seyner artt Des antlitz vnd der prust wartt Hie sagtt der meyster von dem gefer von dem fünften stuck vnd capitel den soltu alzo machen ligt eyner In der hut pasteyn vnd so du mit dem zuuechten zu Im kumbst so setz deynen lincken fuß für vnd halt deyn messer mit aufgerecktem arme hoch vbersich vber deyn haubtt In der hut luginslandt vnd spring zu Im mit dem rechten fuß vnd haw mit der langen schneyden oben eyn vnd pleyb mit dem arme hoch vnd senck Im den ortt vntersich zu seynem gesicht oder prust etc | Der gefer mit siner artt Des antzlit vnd der bru°st wart Hie sagett der meinster von dem fuenfften stueck als von dem gefer haulb den soltu also machen lig eÿner in der huett der pasteÿn vnd so du mit dem zu° fechten zu° im kümpst So setz din lincken fus fur vnd halt din messer mit vß gestrecktem arm hoch vber din hauptt Inder huett lueginßlantt vnd spring zu ym mit dem rechtñ fus vnd haulb mit der lange~ schnide~ oben In vnd pleyb mit dem arm hoch vnd senck Im den ortt vnter stich ze synen gesicht oder bru°st ~ Sr textus Sr der gefer haulb | ||||||||
| Geferhau, indes watch for the Durchwechseln. Execute this piece like this. If he stands in the guard Luginsland against you while you close in on him, strike at his Messer. If he stays up and wants to do the Absetzen, Indes let your point go down and do the Durchwechseln. Thrust at his face with an outstretched arm on the other side. Indes, do whatever you feel like. | [29v] Gefer haw Durchwechsel yndes schaw Item das stuck soltu alzo treyben ligtt er gegn dir Im luginslandt So du zu Im kumbst So haw gegen seinem messer Ist er hoch vnd will den haw ab setzen Indes laß deyn ortt faren nyder sincken vnd wechsel durch vnd stich ym auff seyn rechte seytten zu dem gesicht mit gestracktem arme Indes mach waß dir eben ist etc | [55v] Gefer haulb Durch wechsel Indes scholb Daß stueck soltu also tryeben ligt er gege~ dir im lügeinßlant So du zu Im kümpst So haulb gege~ sine~ messer Sr der wincker | ||||||||
| You shall stretch the Winker, and thereby fool the masters. Learn to wave twice, to the right from the left. Here the Master speaks of the sixth piece which is called Winker and which is one of the main pieces. It works well against those free fencers who displace readily. It is a new strike in the Messer and it is uncommon and good. If you want to execute it, do the following. Stand with your left foot in front and hold your Messer at your right shoulder. If he stands in the guard Luginsland, strike long at him with the true edge and an outstretched arm from your right shoulder. Wind against his Messer during the blow and strike at his head with the short edge. Indes lower your Messer in front of your body and Indes let it go through to you left side with a lowered point. Strike at his head on his right side with the short edge. | [30r] Den wincker soltu erstrecken vnd dy meyster do mit erbecken zwiuach ler wincken zu der rechten von der lincken Hie sagt der meyster von dem sechsten stuck das do heisset der wincker vnd ist der hauptstuck eyns ym messer vnd geret woll auff dy freyfechter dy frey versetzen vnd ist eyn newer haw vnd stuck ym messer vnd ist seltzam vnd gutt wiltu das stuck machen So thu Im alzo stee mit deynem lincken fuß fur vnd halt deyn messer auff deyner rechten achsl stet er dan Im luginslandt So haw von deyner rechten achsel mit stracktem arme zu Im lanck eyn mit der langen schneyden vnd Im haw so windt gegen seynem messer vnd schlag In auff das haubt mit der kurzen schneyden yndes laß deyn messer sinken fur dein leib vnd ge durch Indes auff deyn lincke seytten mit gesenckten ortt vnd schlag In auff den kopff auff seyner rechten seytten mit der kurtzen schneyden etc | Den wincker soltu erstrecken Vnd die meinster do mit wecken Zwifach ler wincken Zu der rechten von der lincken Hie sagett der meinster von dem sechsten stueck dz do heissett der wincker vnd ist der haubt stueck eyns im messer vnd gehoerett woll vff die frÿen vechtern die da frÿ versetzen vnd ist eyn nulber haulb vnd stueck im messer [56r] Vnd ist seltzam Vnd gu°t Wiltu dz stu°ck mache~ So ste mit dine~ lincken fuß fur vnd halt deyn messer vff diener rechtñ achsell Stott er dan In lügenßlant So haulb von dÿner rechtñ achsell mit gestracken arm zu° Im lang In mit der lange~ schnide~ Vnd im | ||||||||
| Hold your Messer at your left side with the point towards the earth and the thumb lying on the Messer or stand in the guard Schrankhut with the right foot in front. If he stands in the guard Luginsland then, strike at his right side from the inside with the short edge. Indes let your Messer go through, lower the point and lift your Messer onto his left side. Thereby you have the piece twice from both sides. | [30v] Item leg deyn messer auff deyn lincke seytten das der ortt auff der erden stee vnd der daum oben auff dem messer lig oder stee In der schranckhutt das der recht fuß vor stee ligtt er den In der hutt luginslandt So haw Ewchling eyn zu seyner rechten seytten dy kurtz schneid yndes gee durch mit dem messer vnd senck den ortt vnd far mit dem messer auff seyn lincke seytten alzo hastu das stuck zwiuach von payden seytten etc | Ein ander stueck
Itm~ leg dyn messer vff dyn lincken syten dz der ortt vff der erde~ ste vnd der thu°m obñ vff dem messeg [!] lig oder ste in der schranckhutt dz der rechtt fuß vor ste lyett er dan in der hu°t lueginßlant So haulb eÿchling In zu° siner rechten syte~ die ku°rtz schnid Indes gee dürch mit dyem messer vnd senck den ortt vñ far mit dem messer vff syn lincken siten also [56v] hastu dz stueck zwyffach von beyten seÿten | ||||||||
| Item wiltu aber nicht durchgen das er dich zu letz dunck durch zugen von seyner rechten seytten So pleyb alzo ligen mit dem messer vnd windt gegen dyner lincken seytten das dy kurtz schneyd vnten stee vnd stich Im zu dem gesicht etc | Itm~ wiltu aber nicht durch gin dz eß dich zueletz duenck durch zu gen von syner rechte~ syten So blib also lÿgen mit dem messer vñ wind geger sÿner lincken sytñ dz die kuertz schnid Sr weck linck im treffen | |||||||||
| Wind left at hitting, strike right and long if you want to fool him. This you shall understand: If he stands against you in the guard Luginsland, strike an Oberhau from your right shoulder at his left side with a long and outstretched arm. Watch out while hitting at the head, Indes wind against his Messer letting the short edge face down, don't complete the strike but drop the point and let the Messer go through to your left side. Strike at his head with the short edge. Indes turn your Messer towards you and strike at his head on the same side with the true edge. Indes continue as you feel appropriate. This piece works on both sides. | [31r] Windt linck ym treffen Haw recht : lanck wiltu yn effen Das soltu alzo verstan stet er gegen dir Im luginslandt So haw von deyner rechten achsel gerad oben eyn zu Im eynen oberhaw mit langem oder gestracktem arme zu seyner lincken seytten Nu merck ym haw dy weill der haw nach dem kopff gett yndes windt gegen seynen messer das dy kurtz schneyd vnden stee vnd verendt den schlag nicht Sunder yn dem schlag laß den ortt sincken vnd ge vntten durch mit dem messer auff deyn lincke seytten vnd schlag In mit der kurtzen schneyden auff den kopff yndes wendt deyn messer gegen dir vnd schlag In auff der selbigen seitten auff den kopff mit der langen schneyden Indes mach waß dir eben ist Das stuck gett auch zu zue peyden (sic) seytten seytten etc | Winck linck ym treffen Haulb recht lang wiltu in effen Daß soltu also verstan Stott er gege~ dir in lügenßlant So haulb von dÿner rechten achßell gerad obñ In zu Im In eynem ober haulb mit langem ortt gestracktem arm zu syner lincken syten Nu merck Im haulb dÿweill der haulb nach dem kopf get Indeß wind gege~ synenm messer dz die kuertz schnid vnte~ stee vnd verend den schlag nicht sünder In dem schlag loß den ortt sincken vnd ge vnte~ duerch mit dem messer vff din lincken syte~ [57r] vnd schlag In mit der kurtzen schnide~ vff den kopff Indes wind din messer gege~ dir vnd schlag in vff die selbige~ syten vff den kopff mit der lange~ schnide~ Indes mach wz dir eben ist dz stueck gat auch zue beÿden seyten ~ | ||||||||
| When you strike at his head on his right side with the true edge, Indes wind your Messer towards you, raise your arm and thrust at his face on his right side. Indes wind to his right side and thrust at his face on his right side again. | [31v] Item so du hawest mit der langen schneyden auff seyner rechten seytten nach seynem haubt Indes windt gegen dir dein messer vnd var auff mit dem arme vnd stich Im zu dem ges icht seyner rechten seytten Indes windt wider gegen Im auff sein rechte seytten vnd stich auff seyner rechten seytten wider zu dem gesicht etc | ein anders
Itm~ so du haulbest mit der lange~ schnide~ vff syner rechtñ syte~ noch seÿnem hauptt Indes wind gege~ dir din messer vnd far vff mit dem arm vnd stich im zu dem gesichtt syner rechten syten Indes wind wider gegen Im vff syn rechtñ seyten vnd stich Im vff syn rechte syte~ wider zu dem gesicht ~ Sr wiltu die meinster plulbñ | ||||||||
| If you want to hit the masters, the Winker shall bring you joy. What comes twisted or badly is just as right to the Winker. Here the Master speaks about the piece named Winker. [Rep.v.] You shall understand that this piece is used rightly against any twisted or bad displacements, this is were the piece has it's purpose. | [32r] Wiltu dy meister plewen Des winckers soltu dich frewen Was kumpt krumpt oder schlecht Das ist dem wincker als gerecht Hie sagt der meyster von dem stuck das da heyst der wincker vnd spricht wiltu dy meystr etc Das soltu alzo verstan das daß stuck recht zu get auff eynem ytzlichen er versetz krump oder schlecht So hatt das stuck seinen furganck | Wiltu die meinster pleulben des winckers soltu dich freulben Waß kümpt krüm oder schlecht daß ist wincker als gerecht Hie saget der meinster von dem stueck dz do heÿssett [57v] der wincker vnd spricht wiltu die meinster plu°lbñ daß soltu also verstan dz daß stuck recht zu gett vff eym ÿttlichem er versetz kruem oder schlechtt So hat dz stuck synen fur ganck vnd were dem stuck rechtt kan thu°n der schlecht gar viell luede ~~ | ||||||||
| If he displaces twisted, strike a free Oberhau from your right shoulder onto his Messer. Turn your Messer during the strike an instant before it hits the other. Raise your arm and hit him on the head with the short edge. | Thu Im alzo versetzt er krump so haw von deyner rechten achsel oben auff sein messer eynen freyen oberhaw vnd Im haw So verbendt dein messer Ee den das eyns an das ander klitzet vnd var mit dem arme hoch auff vnd schlag Im dy kurtz schneyd auff sein kopff etc | Itm~ thün Im also versetzt er kruem So haulb võ oben | ||||||||
| If you missed him with this explained strike, let your point go to your left side and thrust at his neck or chest or do an Abnehmen with your Messer, as you certainly know. | [32v] Item hastu In nicht getroffen als yetzund gesagt ist mit dem haw So far mit dem ortt gegen deiner lincken seytten vnd stich Im zu der kelen oder prust oder nymb ab auff dein messer als du woll weist etc | hastu In nit getroffen mit dem haulb So far mit dem ortt vff dyn lincke syte~ vnd stich im zu° der kellen oder bru°st oder nÿm ab vff dem messer als du dan woll weÿst ~ | ||||||||
| Be reminded of the four guards, if you want to win fencing with the Messer. Pastei and Luginsland, Stier and Eber shall be known to you. After the Master has explained the six strikes as main chapters, he now speaks of the seventh chapter, the first main piece of which is the four guards. Those you shall hold and fence from artfully. | [33r] Vier leger soltu mynnen Im messer vechten wild gewynnen Pastey vnd luginslandt Stir vnd eber sy dir bekandt Saend So nw der meyster gesagt hat vnd außgericht dy Sechs hew oder capitel nw sagt er hie von dem sibenden capitel vnd haubtstuck vnd zu dem ersten von den vier legern im messer Da von man halten mag vnd sich mit recht kunst dar auß weren | Vier leger soltu ab sende~ Im messer vechten wiltu gewinne~ Pastein vnd lüginßlant Stier vnd eber frÿ dir bekant [58r] So nü der meinster gesagt vnd vß gerichtt hatt die sechs haulb Nu sagett er von andern hauptt stuck vnd zu dem ersten saget er von den viern legern im messer do von halte~ mag vnd sich mit rechter kuenst daruß weren | ||||||||
| The first guard or stance is named Pastei. Hold it like this. Set your right foot in front and hold your Messer with an outstretched arm in front of you with the point towards the earth and the back edge facing up. | Item Das erst leger oder hüt heysset dy pastey Schick dich in dy alzo Setz deinen rechten füß vor vnd halt dein messer mit gestracktem arme vor dir mit dem ortt auff der erden das dy kurtz schneyd oben stee etc | der erst leger
Itm~ dz erst leger oder hutt heÿssett die pastein Schick dich in die also Setz dyne~ lincken fus vor vnd halt din messer mit gestracktem arm vor dir mit ortt vff der erde~ dz die kurtz schnid oder stümpff schnid oben stee ~~ | ||||||||
| The second guard or stance is the Luginsland. Hold it like this. Set your right foot in front and hold your Messer with an outstretched arm high in front of your head, letting the true or sharp edge face the man as pictured where a hand is drawn. | [33v] Item dy ander hut oder leger ist der luginslandt schick dich dar ein alzo setz deynen rechten fuß für vnd halt dein messer mit aufgerecktem arme hoch fur dein haubt vnd dy lang schneid oder scharpff schneid gegen dem man stet als oben gemalt stett da du ein handt gemalt sichst | der ander
Itm~ die ander hutt oder leger heÿst der lugginßlant darin schick dich also Setz dinen lincken fus vor vnd halt din messer mit vff gestrecktem arm hoch fur din hauptt vnd die lang oder | ||||||||
| Hold the Eber like this: Set your left foot in front and hold you Messer at your right leg with the cross at your hip on your right side with the back edge facing up and the point directed at the face of the man. | Item In den Eberer Schick dich alzo setz deinen linck[e] n füß fur vnd halt dein messer bey dem rechten payn auff der rechten seytten mit dem gehultz neben der hüff das dy stumpff schneid oben stee vnd der ortt fursich auff stee dem man zu dem gesicht | [58v] Itm~ die vier hut heyßt der eber in die schick dich also Setz din lincken fus vor vnd halt din messer bÿ dem rechten beyn vff der rechtñ syte~ mit dem gehultz nebent der huefft dz die stümpff schnid oben ste vnd der ortt for sich vff ste dem man zu dem gesichtt ~ | ||||||||
| You shall know the Eber on the other side as well. This is how you do it. Hold your Messer at your left side near your hip with the true edge facing up, the handle lowered a bit towards the earth and the point directed upwards at the face of the man as pictured below. | Item du solt den Eber treyben auch von der lincken seytten mit dem messer vnd schick dich In dy hutt alzo halt dein messer neben deiner lincken seytten neben bey der hüff das dy lang schneyd oben gewendt sey vnd das gehultz sey eyn benigß gesenckt gegen der erden vnd der ort vbersich stee dem man zu dem gesicht wie vnden gemalt stet etc | Itm~ du magst die hutt vß der linckñ site~ auch triben mit dem messer Vnd schick dich also halt din messer nebent diner lincke~ syte~ vnttersich vff nebend diner lincken huefft dz die lang schnid oben gewind sy vnd der ortt vbersich ste dem man zu° den aügen oder gesichtt ~~
Sr die versetzñ soltu mynnen | ||||||||
| The fourth guard is called Stier. Hold it like this. Stand with your left foot in front and hold your Messer to your right [original text: “left”] side in front of your head, letting the back edge face you and the point towards the face. Stand in the Stier on the other side as pictured below. | [34r] Die vierdt hut heysset der Stir Schick dich In den alzo stee mit deynem lincken fuß fur vnd halt deyn messer zu der lincken seytten mit dem gehultz fur das haubt das dy kurtz schneyd gegen dir stee vnd der ortt zu dem gesicht etc Item In den Stiren auff der andren seytten Schick dich wie vnden gemalt stet etc | *Im stier ~
Itm~ Inden stÿer schick dich also Ste mitt dine~ lincken fus fur vnd halt din messer zu der linckñ syte~ mit dem gehultz fur dz hauptt dz die kuertz schnid gege~ dir stee vnd halt im den ortt gege~ dem gesicht ~~ | ||||||||
| Four displacements you shall refrain from, if you want to overcome the guards. Beware of the displacing, the displacing troubles a man greatly. Here the Master speaks of the eighth chapter or piece, which is the four displacements. They counter the four guards. Now you shall know what the four displacements are. Know that no displacement is useful against the four guards since four strikes counter the four guards. | [34v] Vier versetzen soltu ab synnen Wiltu dy leger zwingen Vor versetzen dich hüet Versetzen dick den man müet Hie sagt der meyster von dem achten capitel oder stuck Das sein dy vier versetzen dy selben prechen dy vier hutt Nu soltu wissen bas dy vier versetzen sindt vnd wiß das keyn versetzen wider dy vier hutt gehortt den dy vier hew dy prechen dy vier hutt | Die versetzen soltu mynnen Wiltu die leger bezwinge~ Vor versetzen dich huett Versetzen dick den man muett Hie saget der meinster von dem achsten stueck dz sintt die vier versetzen die selbige~ die brechen [59r] die fuer hutt Nu soltu wissen wz die vier versetzüng syntt Vnd wiß dz keyn versetzen wider nichtt wider die vier hut gehortt dan die vier haulb brechen die vier hutt ~~ | ||||||||
| The first is the Wecker, it counters the guard Stier. | Item der erst haw ist der wecker Der pricht dy hut auß dem Stiren | Itm~ der erst haulb ist der wecker der bricht die hut vß dem stÿer ~~ | ||||||||
| The second is the Entrüsthau, it counters the guard Luginsland. | Der ander ist der entrußthaw der pricht dy hut vom luginslandt | Itm~ der ander haulb ist der entruest haulb brichtt die hut luginßlant ~~ | ||||||||
| The third is called Zwinger, it counters the guard Eber. | Item der dritt heysset der zwinger der pricht dy hut auß dem eber | Itm~ der dritt ist der zwinger oder schierler der brichtt die hut vß dem Eber ~~ | ||||||||
| The fourth is the Geferhau, it counters the guard that is called Pastei. How to execute these you have been taught earlier adequately, where the strikes are explained and how to counter the four guards. | Item der vierd ist der geferhaw der pricht dy hut dy da heyst dy pastey wie du dye stuck treyben solt das pistu zu gutter maß woll unterricht Da vorne da dy haw erzelt werden vnd wye man dy vier hutt prechen soll | Itm~ der vierd ist der geferre haulb oder scheÿttler der bricht die hut der pastein vnd wie du die stueck triben solt dz biestu woll vntterichtt da die haulb gezellt werde~ vnd wie mã die vier hut brechen soll ~~ | ||||||||
| The text also states that you shall refrain from the displacement, as it was said very often that you shall not displace if you don't want to be humiliated and beaten. This you have been taught before. | Item Es spricht auch der text vor versetzen hutt dich Das ist als vill geredt das du nicht vill versetzen sollt willtu anders nicht geschendt vnd geschlagen werden als du den vor unterricht pist etc | Itm~ sprichtt auch der textt vor versetzen hutt dich dz ist also viell geredt dz du nit viel versetzen solt ~~
Sr du solt an setzñ | ||||||||
| If Eber and Stier aim to defend, turn the long straight point on them. Here the Master teaches a counter to Eber and Stier. [Rep.v.] If he stands in the Eber on his left side and wants to thrust at your right side, Indes let your point dart at his face long and straight and step out with the hind foot. Thus you will hit him in the face. You shall know that the counter with the long point is better than the strikes described before, since the strikes can't save themselves from the long point. They are countered by it as well. | [35r] Vermeynt sich Eber stir zu weren Langen geraden ortt soltu im keren hütt Hie lertt der meyster pruch wider den eber vnd den stiren vnd spricht vermeynt sich etc Das soltu alzo verstan stet er Im eber auff seiner lincken seitten vnd will dir stechen auff dein rechtn seytten So far mit langen gestracktem ortt Im Indes zu seym gesicht vnd vall mit dem hindresten fuß woll hinauß So trifstu In in das antlitz vnd du solt wissen das die pruch mit dem langen ortt pesser seyn denne dy vor gemelten auß den hewen worvmb dy hew kunnen sich selbst vor dem langen ortt nich bebaren sy werden da mit geprochen etc | |||||||||
| If he stands in the Eber on his right side and wants to thrust at your left side from the guard, stand with your Messer pointing to the ground letting the thumb rest upwards on the flat and the back edge facing the man. Let the long point dart at his face as pictured below. | [35v] Item Stet er In dem Eber auff seyner rechten seytten vnd will dir stechen auß der hut zu deyner lincken seytten So leg dich mit deynem messer auff dy erden das der dauwm oben stee auff der flech vnd dy kurtz schneyd gegen dem man vnd far Im mit geradem langen ortt zu dem gesicht wie vnden gemalt stet etc | |||||||||
| If he stands in the Stier on his right side and wants to thrust from the guard, Indes let your long point go straight up and thrust at his face as pictured below. | [36r] Item stet er in dem Stiren auff seyner rechten seytten vnd will dir zu stechen auß der selbigen hut Indes var aber gerad auff vnd stich Im zu dem gesicht mit dem langen ort wie vnden gemalt stet etc | |||||||||
| If he stands in the Stier on his left side and wants to thrust like before, let the outstretched point go up and thrust at his face, throat or chest as pictured below. With these counters you break the four guards at their best. | [36v] Item Stet Er In dem Stiren auff seyner lincken seytten vnd will dir alzo zu stechen wie vor So far auff mit gestra// cktem ortt vnd stich Im zu seym gesicht oder kelen oder prust wie vnden gemalt stet vnd mit disen pruchen prichstu dy vier hut am aller pasten etc | |||||||||
| [37r] Dw solt an setzen vnd an vyer enden In letzen Er kumb oben oder vnden Ortt gerad ist yn verbunden Hie sagtt der meyster von den an setzen vnd das ansetzen ist ein gutz ernnstlichs stuck vnd gett nohent zu den vier zynnen vnd gehortt zu treyben als pald du endt wilt geben mit dem messer vnd treyb dy ansetzen alzo leg dich In dy hut pastey will er den oben ein hawen oder stechen von seyner rechten seytten (Sic) Sokum vor vnd scheuß Im den langen ortt zu der negsten ploß seyner lincken oder rechten seytten etc | Du solt an setzen ~ [59v] An vier enden In letzen Er küm oben oder vnten Ort gerad ist In verbünde~ Hie saget er von an setzen vnd dz ist die ansetzñ ist ein gut gantz erntstlich stuck vnd gat nahentt die vier zÿnnen vnd gehorett ze triben als bald du endt willt geben mit dem messer vnd trib die an setzen also leg dich in die huett des stÿer oder des ebers wil er dan oben In haulben oder stechñ von syner rechte~ syte~ so küm vor vnd schuß im den lange~ ortt In zu der nesten ploß siener linckñ syte~ vnd wart allbegen dz du im an setzest ~~ | |||||||||
| [37v] Item haut er von oben eyn seyner lincken seytten Sokum vor mit der versatzung vnd scheuß Im den ortt lanck eyn zu seyner rechten seytten zu der negsten plöß etc | Itm~ hautt er dir von oben In von sÿner lincken sytñ So küm vor mit diner versatzung vnd schuß im den ortt lang in zu syner rechte~ syte~ ~~ | |||||||||
| [38r] Item haut er dir denn von vnden auff seyn rechte seytten so scheuß Im den ortt linck eyn zu der negsten ploß seyner lincken seytten etc | Itm~ hautt er dir von vntte~ vff von syner rechte~ sytñ So schuß im den ortt lang eyn zu der nesten ploß syner lincken seytte~ ~ | |||||||||
| [38v] Item oder hawt er dir zu von vnden auff von seyner lincken seytten So scheuß Im den ortt lanck ein zu der vndren ploß seyner rechten seytten wirtt er deß schuß gewar vnd versetzt So pleyb mit dem messer auff seynem vnd erbeyt behentlich zu der negsten ploß etc | [60r] Itm~ oder haulbt er zu von vntte~ vff von syner lincken site~ So schuß im den ortt lang eyn zu der vntter ploß siner rechtñ syte~ wurtt er deß schuß geware vnd versetzt so plÿb mit dem messer vff seÿnem vnd arbeÿtt behendeglich zu der nesten ploß ~~ | |||||||||
| Item du solt auch wissen als pald Ir zu sammen kumbt Im zuuechten vnd als pald er seyn messer newer hebt vnd vmbschlagen will alzo pald soltu In den ortt fallen vnd stechen nach der negsten ploß will er aber mit dem messer nicht gan so soltu selbst mit deynem messer gen vnd als offt du eyn schlag endest als offt vall Indes In den ortt kanstu dy ansetzen recht treyben so kann er an schaden hartt von dir kummen sequir textus ; | Itm~ du solt auch wissen als bald als ir zu samet kümpt im zuvechten vnd als bald er sin messer nuet hebt vnd vmb schlagen will also bald soltu in den ortt fallen vnd stech nach der nesten ploß wil er aber mit dem messer nicht geen vnd als vfft du ein schlag endest als vfft fall indeß in den ortt kanstu die absetzen recht triben So mag er sich hartt regen oder wege~ er müß dir eyn ruer loßen
Sr ler noch reyssen | |||||||||
| Learn the Nachreißen, let the edge face the weapon. learn to do it twice, accumulate the arts. Here the Master speaks of the ninth piece and chapter which is the Nachreißen. It is versatile and manifold and is to be executed with care against those free fencers who fence with long straight strikes and who don't think much of the right arts of the Messer, who strike amiss, who aim at the waists and the sides and who back away from the man. | [39r] Ler nachraysen Zu wer dy schnydt thu weysen Zwiuach ler dy machen mit künsten dich solt besachen Hie sagtt der meyster von dem newden capitel vnd stuck das ist das nachrayßen der ist vill vnd manigerlay dy gehören zu treyben mit grosser fürsichtikeyt gegen den freyuechteren dy auß langen freyen hewen vechten vnd sunst von rechter kunst des messers nicht halten vnd die sich verhawen vnd schlagen nach den peuchen vnd nach den seytten vnd dy sy vor dem man abzyhen | Lere noch reisen zwo were die schnidt thu° wise zwiffach ler die machen Mit künsten dich solt besachen [60v] Hie saget der meinster von dem Nuende stueck dz ist dz noch reÿssen der ist viel vnd mangeleÿ vnd gehortt zue triben mit grosser fuersichtikeÿtt gegen den frÿen vechtern die vß frÿhen lange~ haulbñ fechtnt vnd sünst von künst deß messers nicht haltñ Vnd zu den die nicht viel künnen in rechter künst vnd sie doch meÿnen sie wissen vil wie woll sie nicht wissen vnd wider die die dem man noch dem buch haulben oder schlage~ vnd griffen nach den plasen von ruemes wege~ auch gehoret die noch ryesen vff die die vor dem man sich abzehent mit dem messer oder sich vorhaulben | ||||||||
| Do the Nachreißen like this. When you come to the man in the Zufechten, set your left foot in front, stand in the guard Luginsland and be mindful of what he fences against you. If he strikes at you from above and from his right shoulder, take care that he does not reach you with the strike. Be aware, and when he lets his Messer go to the ground in the strike, jump forward with your right foot and strike at his upper right opening before he comes up again with his Messer. | vnd mach das nachraysen alzo wenne du mit dem zuuechten zu dem man kumbst so setz deynen lincken fuß für vnd stee In der hutt luginslandt vnd sich eben was er gegen dir vicht hawt er dir den von oben lanck eyn von seyner rechten achsel so wartt das er dich mit dem haw nicht erlang vnd merck dy weil er seyn messer vntersich mit dem haw lest gen gegen der erden so spring mit dem rechten fuß zü vnd haw Im oben zu der ploß seyner rechten seytten Ee wenn Er mit dem messer wider auff kumpt etc | Ein noch reisen
Itm~ daß noch rÿßen ist wan du mit dem ze vechtñ zu dem man kümpst so setz dÿnen lincken fus fur vnd ste in der hut luginßlant vnd sich oben waß er gegen dir tribt oder vichtt hautt er dan oben lang in von syner rechten achßell So wartt dz er dich mit dem haulb mit erlange Nu merck die will er sin messer vnttersich mit dem haulb let gen gege~ der erde~ So spring mit dem rechten fus zu vnd haulb im oben ze der ploesß syner rechten syten [61r] e wan er mit dem messer kümptt So ist er gar gnaulb gesclage~ ~~ | ||||||||
| Another piece. When his strike misses, you strike after him, he pulls up with the Messer instantly and displaces, then stay with the true edge strongly on his Messer. If he lifts the Messer up, then jump with your left foot behind his right and strike at his head on his right side. Indes do whatever you want and be aware if he is yielding or hard in the bind. This is why you shall know about feeling with the Messer. | [39v] Item ein anders stuck wenne er sich verhawet vnd dw Im nach hauest fertt er denne pald auff mit dem messer vnd versetzt So pleyb mit der rechten schneyden auff seynem messer starck hebtt er denne mit dem messer vbersich So spring mit deynem linken fuß woll hinter seynen rechten vnd schlag Im zu dem kopf seyner rechten seyten Indes mach waß du wild vnd merck albey ob er weich oder hertt im pandt sey Dar vmb soltu wissen dy enpfinden des messers etc | |||||||||
| Another piece. If his strike misses in front of you, you do a following strike, bind against his Messer on his left side and he strikes around to your right side with an Entrüsthau from the displacement, Indes get beneath his Messer with an Entrüsthau in front of you at his neck on his left side. Or use the cut or let your hilt go up and drop your point into his face or into his chest. Push him backwards and go for the openings. | [40r] Item aber ein stuck wenne er sich vor dir verhawet vnd du nach Im hawest pindest denn auf seyn messer gegen seyner lincken seytten Schlecht er denne auß der versatzung mit dem entrusthaw pald vmb dich Zu deiner rechten seytten So kum yndes mit dem entrusthaw vorne vnder seyn messer gegen seyner lincken seytten an seyn hals oder treyb dy schnyt oder var auf mit dem gehultz vnd senk den ortt In sein antlitz ader prust vnd scheub In alzo zu ruck Indes erbeyt nach den zynnen etc | |||||||||
| Another piece. Stand in the guard Pastei. Stand with your left foot in front. When he aims to strike at your Messer from his right side, Indes evade the strike with your Messer towards his right side and thrust above his Messer with an outstretched arm. Follow after with the right leg. If he is agile and displaces the thrust, Indes let your outstretched arm go up nimbly and wind the point strongly to the face along his Messer. | [40v] Item aber ein stuck leg dich In dy hut pastey stee mit deynem lincken fuß fur will er dir den von seyner rechten seytten hawen auff das messer Indes weich auß dem haw mit dem messer auff seyn rechte seytten vnd stich Im mit gestracktem arme vber seyn messer vnd schreyt mit dem rechten peyn hyn nach Ist er als behend vnd versetzt den stich Indes far auff behendlich mit gestracktem arme windt auff seyn messer Im den ort starck zu dem gesicht etc | |||||||||
| [41r] Item du magst die nachraysen zu payden seytten machen vnd dy schnyt auch dar eyn pringen vnd thu Im alzo wenne er sich vor dir verhawet Es sey von der rechten oder linken seytten So haw Im fröhlich nach der ploß fertt er dann auff vnd pindt dir vnden an das messer So merck als pald eyn messer an das ander klitzt so fal Im Indes mit der langen schneyden In seyn arme vnd druck mit dem schnyt vntersich oder schneyd Im In das angesicht etc | Itm~ du magst die noch ryssen zu beÿde~ syte~ triben vnd die vnd die schnitt darin bringe~ vnd thuen im also wan er sich vor dir verhaulbett eß sy von der rechten oder lincken sytñ So haulb im frelich noch der ploß fertt er dan vff pindt dir vntte~ an daß messer Somerck als bald eyn messer an dz ander glitzett So fall im ÿndes mit lange~ oder scharffen schnide~ vff sin arm vnd trueck mit dem schnid vndesich oder schnid im mit Sr vberlauff die vnder rem | |||||||||
| [41v] Umb das hawbt will er gagen Zu halz linck soltu schlagen Hie lertt der meyster aber eyn nachraysen vnd sprich vmb das haubtt etc Das soltu alzo verstan ligt er In der zwirch auff seyner linken seytten gegen deyner rechten vnd will vmb seynen kopff schlagen zu deyner linckn seytten Indes pleyb mit deynem messer alzo ligen vnd var gerad nyder vnd haw In durch seyn hals wie vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [42r] Verhawen sy sich dy Iüflappen Nachrayß gib In der alten rappen Dasoltu alzo verstan will dich ainer In deynen pauch schlagen vnd will da mit hin weck springen so merk als pald er mit dem haw nyder gett So schlag Im nach seynem haubt wie vnden gemalt stet etc | ||||||||||
| [42v] Pogen mit schilt recht dich solt bebaren Nachraysen will er den nach faren Hier lertt der meyster wie man dy nachraysen versetzen sol vnd spricht pogen mit etc Daß soltu alzo versten hastu dich verhauet auff dein rechte seytten so soltu mit dem pogen faren vnder seyn messer daß der dawm vnten stee an deynem messer vnd das gehultz gegen deyner lincken seytten will er alzo nach raysen so vach den schlag auff dy zwirch deines messers das dy kurtz schneid gegen Im stet etc | ||||||||||
| [43r] Pogen vberwindt wang ler stechen vnd mit ortt den pogen prechen Das soltu alzo versten will er auff faren mit dem pogen vnd versetzen dy nachraysen Indes windt vber sein messer auff sein rechte seytten vnd stich Im mit dem ortt nach dem rechten wang seyner rechten seytten etc | ||||||||||
| [43v] Vberbintten mit ortt will er possen vberfar mit cloß : schlag zu gesicht thu stossen Hie lertt der meyster eyn pruch wider den widerpruch vnd solt das alzo versten windt er dir zu deynen rechten oren vnd will dich zu dem wang stechen wie vor Indes far mit dem gehultz vber seyn swech des messers vnd schlag oder stich Im zu seym angesicht etc | ||||||||||
| [44r] Auff linck solstu auff pÿgen Will nachraysen dich betrigen Das soltu alzo verstan hastu dich verhawen auff dein lincke seytten vnd er will dir nachraysen so far auff mit dem pogen vnter seyn messer das dy lang schneyd gegen Im stee wie vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [44v] Windt ortt linck auff pogen Mach den krig er wirt betrogen Das soltu alzo versten gett er gegen dir mit dem pogen von seyner lincken seytten So erbeyt Im mit dem krig zu seynen oren des lincken wangs vnd windt auff sein lincke seytten das der dawmen Innen stee gegen dir vnd dy lang schneyd vnden vnd stich Im Zu seynem antlitz oder wo du hyn wild etc | ||||||||||
| [45r] Windt er vnd lest ortt schawen Far vbersich ortt stich oder magst hawen Hie lertt der meyster eyn pruch wyder den Eegemelten pruch windt er dir zu dem angesicht wye for So haw Indes vbersich mit gesenktem ortt mit der langen schneyden In seyn gesicht Oder stich In zu der kelen etc | ||||||||||
| [45v] Will er als vor hawen Ortt gerad macht Im grawen Das soltu alzo versten hawt er dir zu dem gesich als Eegemelt ist oder will dich dar eyn stechen so pleyb alzo sten vnd stich In mit dem langen ortt mit gestracktem arme In das angesicht So kann er dich mit seynem haw nicht erlangen etc | ||||||||||
| Überlauf the lower targets, humiliate him greatly. When the displacement is done, wind short the point if you are intent. Here the Master speaks of the tenth chapter, the Überlaufen. [Rep.v.] | [46r] Vberlauff dy vntren ram Sterck vnd In bescham Ist dy versatzung dar pracht kurtz ortt wind piß bedacht Hie sagtt der meyster von dem zehnden capitel als von dem vberlauffen vnd spricht vberlauff etc | Vber lauf die vnder raem Sterck vnd in beschem Ist die versatzüng dar bracht Ort wind kurtz piß bedocht Hie saget der meinster von dem zehende~ stueck als von dem vberlauffen vnd spricht vberlauffen | ||||||||
| When you come to the man in the Zufechten and he then strikes at you from below, do not displace it but be aware, when his Unterhau or Halbhau comes at you, then strike from your right shoulder at him. Shoot your point long at his face and set it on him, then he can not reach you below. If he then goes up and displaces, stay on his Messer strongly with the true edge, Indes let your arm go up, wind and hang the point at his face. | Das verstee alzo wenne du mit dem zuuechten zu den man kumbst hautt er dir danne vntten zu das versetz nit Sunder merck wenn seyn vnterhew oder halphew gegen dir gen So haw Im von deyner rechten achsel von oben lanck eyn vnd scheuß Im den ortt lanck zu dem gesicht vnd setz Im an so kann er dich vnden nicht erraichen fertt er denn von vntten auf vnd versetzt so pleyb mit der langen schneyden starck auff seynem messer vnd Indes far auff mit dem arme wind vnd heng Im den ortt Zu dem gesich amen | Daß verste also wan du mit dem ze vechten [61v] ze dem man kümpst hautt er dir dan vntte~ zu° daß vesetz im nicht Sünder merck wan syn vntter haulb oder halb haulb gegen dir gegent So haulb im von diner rechtñ achßell von oben lang in vnd schus im den ortt lang in zue dem gesicht vnd setz im an So kan er dich vntte~ nicht gereÿchen fertt er dan von vntte~ vff vnd versetzt So plyb mit lange~ ortt oder schnide~ starck vff sin messer vnd indes far vff mit dem arm wind vnd henge im den ortt zu° dem gesichtt ~~
Sr Entreest in vber laufft | ||||||||
| Entrüst in the Überlaufen, wind and raise the pommel. Here the Master explains how you shall do the Überlaufen with the Messer. [Rep.v.] | [46v] Entrüst in vberlauff wind vnd erhoch den knauff Hie sagtt der meyster wye man Im messer vberlauffen sol vnd spricht Entrust In etc | Entruest in vberlauff Wind vnd erhoch den knoüff Hie saget der meinster wie man mit dem messer vber lauffen sol vnd spricht entruest etc. | ||||||||
| If he stands in the guard Luginsland, hold your Messer on your right side. Stand with the left foot in front and go close to him with an Entrüsthau to his left side. Indes let the hilt go down and over his Messer to his right side and pull your Messer back on his Messer. Let the hilt go up and drop your left hand to the middle of your Messer. Thrust at his face with an armed hand. | Das verste alzo ligtt er In der hut luginslandt So hab dein messer auff der rechten seytten stee mit dem lincken fuß fur vnd gee mit dem Ent rusthaw zu seyner lincken seytten vast an In Indes far vnden vber seyn messer mit dem gehultz auf seyn rechte seytten vnd zeuch auff seynem messer dein messer zu ruck vnd far auff mit dem gehultz vnd vall mit der lincken hand In dy mit deynes messers vnd stich Im In das antlitz mit gewappender hand oder etc | Daß verste also ligt er in der hut lueginßlant so hab din messer vff diner rechtñ site~ Ste mit dinem lincken fus vor vnd ge mit dem entrueest haulb ze syner lincken site~ vast an In Indes far vnte~ vff uber sin messer mit dem [62r] gehueltz vff sin rechten syten vnd zueck vff sin messer din messer ze ru°ck vnd far vff mit dem gehultz vnd fal mit der lincken hant in die mit dines messers vnd stich im in dz antluetz mit gewoppnetter hantt/ oder indes schlag im den dimessers schlag vff sin hauptt oder far im mit der schwech wider zu der vndern zÿnnen ~~
Sr wiltu dich vber lauffens [illegible deletion] | ||||||||
| Überlauf with slashing point, strike the Mordschlag to the head, belly or neck. Understand it like this. When you have gone over his Messer and pulled your Messer at you as described before, drop your left hand to the middle of your Messer and turn your right hand on your Messer, letting the thumb face up. Strike at his head with the hilt. Indes step with your right foot behind his right, go with your left foot behind him as well and strike at his belly with the hilt and without displacing. Step even further behind him and strike at his neck with the hilt. | [47r] Vberlauff mit schlagendem ortt Zu kopff Zu pauch : hals schlag den mortt Das soltu alzo verstan so Du vber faren pist seyn messer als vor geschriben stet So du deyn messer alzo an dich zogen hast so vall In dy mit deynes messers mit deyner lincken handt vnd wendt dy recht an deynem messer vmb das der dawm vbersich stee vnd schlag In mit dem gehultz auff sein kopff vnd schreyt Indes mit dem rechten fuß woll hinter seynen rechten vnd schreyt mit deynem lincken fuß auch woll hinter In vnd schlag In an alle versatzung mit dem gehultz In seynen pauch Indes hintertrit In noch paß schlag In den mit dem gehultz In seynen nacken etc | Wiltu dich uber lauffens mossen Hals vach uber pey~ lere stossen Hie saget der meinster wie du im solt vberlauffe~ den man by dem hals vohen vnd werffe~ vnd solt dz also versten ge ze dem man als vor von diner rechtñ sytñ ze syner lincken syten Indeß wind starck aber mit dem gehultz vber sin messer vnd küm der rechten hant zu hilff vnd far mit der lincken hant in die schwech dines messers clinge~ vnd far im in den hals syner lincken site~ vnd druck in mit dem elnboge~ starck vntter sin hals vnd schrit mit dem rechten peyn hintter syn rechtes peyn oder mit dinen lincken [62v] hinter sin rechtes beyn vnd stoß Im also darueber Sr din schnid wind | ||||||||
| If you want to compete in Überlaufen, seize the neck, learn to push over the leg. Here the Master explains how you shall do Überlaufen, seize by the neck and throw the man. Go to the man from your right side to his left as before. Indes wind the hilt over his Messer again strongly and come to the aid of your right hand. Let the left hand go to the weak of the edge of your Messer and let it go to his neck on his left side. Push strongly under his neck with the hand or arm, step with your left leg behind his right and push him over it. | [47v] Wiltu dich vberlauffens mössen Vach hals vber peyn ler stossen Hie sagtt der meyster wie du solt vberlauffen den man vnd pey dem hals vahen vnd werffen vnd solt das alzo verstan Ge zu dem man als vor von deyner rechten seytten zu seyner lincken Indes windt stark aber mit dem gehultz vber seyn messer vnd kum der rechten handt zu hilff vnd far mit der lincken hand In dy swech deyneß messers klingen vnd var Im an den hals seyner lincken seytten vnd druck In mit der handt oder arme starck vnter seynen hals vnd schreyt mit deynem linken peyn hinter seyn rechteß peyn vnd stoß In alzo dar vber etc | |||||||||
| Turn your edge, cut, be agile with the point. If he wants to wrestle and push, punt, wring and learn to twitch the weapon. Here the Master teaches a counter to the verses and pieces described before. First the first four verses, where he speaks of the Entrüsthau. | [48r] Deyn schneyd wendt Schneyd : mit ortt piß behendt Will er ringen vnd drucken Stoß ring wer ler zucken Hie sagtt der meyster ein pruch wider dy Eegemelten verß vnd yre stuck vnd zum ersten wider dy ersten zwen verß so er sprich Entrust In etc | Din schnid wendt Schnid mit ort pis behendt Wil er ringen vnd drucken Stoß ring were lere zucken Hie saget der meinster wider die egmelte~ versz vnd ir stueck vnd zuem ersten wider die ersten verß do er spricht etc | ||||||||
| Do the counter like this: If he lets his hilt go over your Messer, upwards and back as described before, and he wants to thrust at your face with the short point and an armed hand, Indes turn your edge above you and against him when he raises his hilt on your Messer, and cut over his hand with the true edge. Push down strongly to his left side. | Item den ersten pruch mach alzo fertt er dir mit dem gehultz vber dein messer auff zu ruck wie vor gemelt ist vnd will dich mit geboppender hand mit dem kurzen ortt In das gesicht stossen Indes dy weill er mit dem gehultz auff fertt auff deynem messer Indes wendt dein schneydt vbersich gegen Im vnd schneyd Im mit der langen schneyden vber seyn hand vnd druck vast vndersich auff seyn lincke seytten etc | der erst bruch
Itm~ den ersten bruch mach also fert er dir mit dem gehultz vber din messer vnd fertt vff dyne~ messer vff ze rueck vnd wil dich mit gewopnetter hant mit dem kurtz ortt in daß gesicht stossen Indes die wil er mit dem gehultz vff fertt vff dynen messer Indes wind si din schnid vbersich gegem Im vnd schnid im mit der lange~ schnide~ vber sin hant vnd druck fast vber sich vff syn linckñ syte~ ~ | ||||||||
| Another counter. If he lets his hilt go over as before and wants to thrust at your face with an armed point, turn your Messer to your left side, letting the true edge face up. Indes let your point drop to his chest and Indes push him back strongly with the thrust. | [48v] Item ein ander pruch fertt er dir mit dem gehultz als vor vnd will dich mit | der ander ~
Itm~ eyn ander bruch fertt er dir mit dynem gehultz als vor vnd will dich mit gewoppneter ortt in daß gesichtt stossen So wind din messer [63r] gege~ syner lincken syte~ dz die lang schnid oben ste Indes senck din ortt vff sin brust vnd im stich schüb in ze rueck ~ | ||||||||
| [49r] [No text] | ||||||||||
| [49v] [No text] | ||||||||||
| [50r] Item aber ein pruch fertt er mit dem gehultz als vor vnd wil dich stechen In das gesicht als vor So setz den stich ab mit lerer handt vnd laß deyn messer valen Indes greuff in seynes messers klingen nohendt bey seynem gehultz mit deyner rechten handt vnd mit deyner lincken verkertten handt gleych als du da mit versetz hast greuff Im In dy swech seynes messers vnd druck oben von dir vnd Reyß mit deyner rechten handt vntten zwischen seyn payd arme vnd Reyß starck auff dein rechte seytten etc | ander bruch
Itm~ ey~ ander bruch fertt er dir mit dem gehultz als vor vnd will dich stechen in dz gesicht als vor So setz den stich ab mit lerer hant vnd loß din messer fall~ Indes griff in sins messers clinge~ nohent by syne~ gehultz mit diner rechte~ hant vnd mit dyner lincke~ verkerte~ hant glich als du do mit versetzt hast griff im in die schwech sines messers vnd druck oben von dir vnd riß mit der rechte~ hant vnte~ nider zwuschen synen beÿde~ armen vnd riß starck vff din rechte seyte~ So nÿmpstu Im daß messer ~~ | |||||||||
| Itm~ helt er dich als vor So stich im indes zwuschñ sin beid arm mit der schwech vber syn rechte arm in dz geleng vnd heb mit dem gehultz starck vff sin lincken arm bÿ dem gelenckg deß elnbogens vßwendig vnd druck von oben nider starck vff syn rechte~ seyte~ ~
Seqr Sr die ab setzen lere text[us] | ||||||||||
| [50v] Hye sagtt der meyster pruch wider dy andren zwen verß vnd stuck als will er ringen etc | ||||||||||
| Item den ersten pruch mach alzo fertt er vber deyn messer mit dem gehultz vnd kumbt mit gebappender handt an deyn hals vnd will dich drucken vber deyn rechteß oder linckeß peyn So prich das alzo Grewff mit deyner rechten handt hynden an seyn olpogen vnd schewb In woll auff deyn rechte seytten vnd greuff mit deyner lincken handt zwischen seyn payd arme woll hyn auff an seyn hals seyner rechten seytten vnd schreytt mit deynem lincken fuß woll hynter seynen lincken vnd wirff In vber deyn linke huff etc | ||||||||||
| [51r] Item aber ein pruch fertt er vber deyn messer mit dem gehultz als Ee geschriben stett So grewff mit deyner lincken hand an seyn lincke vnd mit deyner rechten schewb In pey dem olpogen von dir vnd spring mit deynem rechten fuß für seyn lincken vnd nymb Im das gewicht etc | ||||||||||
| [51v] Item aber eyn pruch fertt er mit dem gehultz als vor so grewff mit deyner lincken hand In seyn rechten arme nohend bey der handt vnd ruck den | ||||||||||
| [52r] Item aber eyn pruch Greuff mit deyner lincken handt vber seyn messer nohend bey der handthab oder pindt vnd reyß vntersich vnd far mit deyner rechten handt auff zwischen seyn payd arme In dy swech seynes messers vnd druck gegen Im vast nyder vnd reyß starck auff deyn lincke seytten so nymbstu Im aber seyn messer etc | ||||||||||
| [52v] Item aber eyn pruch Greuff oben vber seyn rechten arme In seynes messers klingen mit deyner rechten handt nohendt bey dem gehultz vnd Reyß gegen deyner rechten seytten Indes Greuff mit deyner lincken verkertten hand In die swech seynes messers vnd reyß stark auff deyn rechte seytten so schlechstu Im seyn messer an seyn kopff etc | ||||||||||
| [53r] Item aber eyn pruch fertt er vber deyn messer als vor vnd hellt dich bey dem hals als vor So far auff mit deyner lincken handt hynter seyn rechte zwischen seyn hendt vnd gehultz vnd druck da mit starck auff deyn rechte seytten vnd wendt dich geswindt auff dy Eegemelt seytten etc | ||||||||||
| [53v] Item hatt er dich bey dem hals als vor So grewff mit deyner lincken handt vorne an seyn lincke vnd stoß Im deyn messer vnter seyn rechten arme auff seyn prust vnd vmbker deyn rechte handt vnd druck In fast an seyn lincken arme mit dem messer vnd reyb seyn lincke handt mit deyner lincken wol vmb vnd schreyt mit deynem rechten fuß fur seyn payd vnd Swing dich auff deyn lincke seytten vnd wirff In auff das antlitz So ist er besch// lossen vnd Tritt mit deynem lincken fuß auf das gehultz des messers in mäß vnd gestalt wie das vnden gemalt stat etc | ||||||||||
| [54r] Item aber eyn pruch wyder den wyderpruch will er den pruch machen wyder das halten mit dem füß vnd ist sich vmb werffen auff seynen ruck So grewff In das messer vnd schlew In Inn dem vmbwenden seynen rechten arme dar eyn So kann er nicht woll auff stan wiltu Z so tritt mit peyden fussen auff das messer mit ytzlichem fuß auff eyn ortt Das stuck das dynet dem kampff So eyn geharnischter man geworffen wirtt vnd alzo beschlossen wirtt mag er nicht mer auff sten Das stuck soltu haben verporgen vnd nyemant weysen wann dy Rosen sol man nicht fur dy Seẅ Streuwen etc | ||||||||||
| [54v] Item hatt er dich bey dem hals gefast als vor vnd will dich vber das peyn drucken als vor So far Im mit dem kurtzen ortt zwischen seyn ped arme vnd setz Im den ortt an seyn kelen wye vnden gemalt stet etc | ||||||||||
| [55r] Item aber eyn ander pruch hatt er dich bey dem hals gefast als vor So far mit deynem ortt deynes messers auff deyn lincke seytten vnd Stoß In mit dem gehultz zwischen seyn ped arme zu dem angesich ader der kelen wye vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [55v] Item aber eyn pruch fertt er dir vber deyn messer mitt seynem gehultz vnd will dich bey dem hals nemen wye vor So weyß Im mit deynem gehultz das seyn hyn weck vnd Tritt mit deynem rechten fuß woll auff seyn rechte seytten vnd schlag Im mit dem gehultz auff seyn kopff wye vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [56r] Item aber eyn ander pruch fertt er dir vber deyn messer mit dem gehultz als vor Indes var Im schnel vber seyn handt nohendt zu seym | ||||||||||
| [56v] Item aber ein pruch hatt er dich bey dem hals gefast wie vor so laß deyn messer vallen Greuff ym mit deyner rechten handt hinter seynen lincken olpogen vnd scheub In da mit von dir auff seyn rechte seytten Indes greuff In mit deyner lincken | ||||||||||
| [57r] Item aber ein ander pruch hatt er dich bey dem hals gevast als vor so loß deyn messer vallen vnd var mit deyner rechten handt hinter seynen lincken olpogen vnd grewff mit deyner rechten handt In dy mit seynes leybs auff seyner rechten seytten vnd mit deyner lincken hand In dy mitt seyner lincken seytten vnd heb In starck auff vnd dree In auff deyner prust vmb vnd wir[f] In mit dem kopff auff dy erden wie vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [57v] Item aber ein pruch will er dir mit dem gehultz vber deyn messer faren wie vor So zeuch deyn messer Im vnter seyn handt mit der langen schneyden Das daß gehultz gegen deyner rechten seytten stee Indes far mit deym gehultz vnd mit gewappender handt vber seyn rechte handt außben// dig vnd reyß starck auff deyn rechte seytten So nymbstu Im das messer | ||||||||||
| [58r] Item Eyn ander pruch will er mit dem gehultz vber deyn messer faren als vor So far mit der langen schneyden an seyn handt zwischen deß gehultz vnd handt Das deyn messer vber dy zwerch fur dich kum Indes fall zu gewappnder handt vnd stich Im Inwendigs durch seynen rechten arme da mitt vnd kum Im außbendigs In seynen olpogen vnd druck mit der swech mit deynem messer vnd deynem olpogen starck nyder vnd druck mit deyner rechten handt vnd messer auch seyn rechte handt starck vnd leg dich mit sterck auff seynen arme alzo hastu In beschlossen kunstenlich vnd meysterlich vnd magst In halten drucken oder werfen etc | ||||||||||
| [58v] Item aber eyn pruch will er dir mit dem gehultz vber faren wie (sic) far Indes far mit deyner lincken handt Inbendigs vber seyn messer vnd fall zu gewappender handt in dy mit deyneß messers vnd far Im mit der swech außbendigs In seyn gelenck der handt vnd druck vast In das gelenck auff deyn rechte seytten so nymbstu Im das messer etc | ||||||||||
| [59r] Vberfaren schnei piß remen vnd mit ortt dy kelen solt nemen Hie lertt der meyster aber eyn gutz stuck auß dem vberfaren In dem messer vnd sprich vberfaren etc Das soltü alzo verstan gee nohendt an In vnd vberlauff seyn messer mit deym gehultz alzo das seyn messer vnter deyn rechte vchsen oder arme kum Indes vall mit deyner lincken handt In dy mit deyneß messers vnd far vnden auff ausbendigs seyner rechten handt vnd stich Im alzo zu dem gesicht oder kelen will er zu Rück tretten So tritt Im frölich nach vnd druck seynen arme mit sterck nyder etc | ||||||||||
| [59v] Vberfar starck schneyd das glenck Seyn messer zu erden swenck Hie lertt der merer der kunst Ein anders stuck auß dem vberlauffen mit dem gehultz vnd sprich vberfar starck etc das soltu alzo versten ferstu Im vber sein messer mit deym gehultz So far Im vnden durch das seyn messer vnder deyn rechte vchsen kum vnd far Im außbendigs In das gelenck seyner handt vnd druck gegen der erden geswindt nyder So nymbstu Im das messer etc | ||||||||||
| [60r] Messer nemen wilt begynnen Vberfar mit cloß ler reyssen Innen Hie lertt der Merer der kunst aber Ein stuck auß der Ee gemelten artt vnd spricht alzo Messer nemen etc Das soltu alzo verstan far Im mit dem gehultz außbendigs vber seyn messer vnd laß den dy swech sincken Inwendigs nyder vnd far Im mit dem gehultz außwendigs In das gelenck seyner handt vnd Swing dich Indes auff deyn rechte seytten vnd Reyß starck mit dem gehultz dar auff wie vntten gemalt stett etc so nymbstu Im das messer ; | ||||||||||
| [60v] Messer nemen mit eyner hendt Mit lerer handt vberfar piß behendt Hie lertt der merer der kunst wye man aynen eyn messer nemen solt mit eyner hendt vnd ob eyner halt nicht mer hett wenn Eyn handt oder lamb wer In der lincken handt das Er dennich Eynem seyn messer nemen mocht schnell mit gewallt Das verstee alzo Gee auff mit der zwirch mit deynem messer auff seyn lincke seytten nohendt an seyn gehultz Das dy lang schneyd gegen dem man stee Indes laß deyn messer fallen vber das haubt vnd var mit deynen rechten handt Im außbendig vber seyn handt vberbindt dye Das sy wyder außbendig kum Indes Reyß da mit starck mit der eyn hendt auff deyn rechte seytten So nymbstu Im gar lyderlich an alle nott seyn messer etc | ||||||||||
| [61r] Mit lerer handt ler an dich rucken Mit peyden armen starck drucken Hye lertt der meyster vnd der merer der kunst aber eyn gutz stuck das gett zu auch mit lerer handt So dw zu Im kumbst wye vor So laß deyn messer fallen vnd far aber vber seynen arme wye vor vnd windt den arme vmb das dir seyn rechte handt kum vnter deyn rechte vchsen vnd deyn rechte handt auff seynen olpogen vnd der linck arme wer geschlagen vber genß rechten arme vnd druck seynen rechten arme starck an deynen leyb oder prust vnd halt In wye vnden gemalt stet wiltu In aber werffen so schreyt mit deynem lincken peyn fur d seyn pede peyn vnd wirff In dar vber oder vall auff den arß so fellt er auff seyn antlitz vnd kan nicht auff stan den du last In gerne auff sten etc | ||||||||||
| [61v] Fertt er auch vberfar Linck vberschlag recht reyssen mit spar Hye lertt der meyster Eyn pruch wyder dy vberfaren mit dem gehultz vnd spricht fertt er etc Das soltu alzo verstan fertt Er mit dem gehultz vber deyn messer wye vor So far auch mit deym gehultz Indes vber seyn rechte handt außbendigs vnd Reyß starck dye handt auff deyn rechte seytten vnd wendt dich mit dem leyb an seynen lincken arme vnd reyß Im seyn handt mit dem messer woll zu deyner prust vnd schlag deynen lincken arme vber seynen rechten olpogen vnd nymb Im alzo das messer oder schreyt mit dem lincken fuß fur seyn payde vnd wirff In dar vber etc | ||||||||||
| Learn the Absetzen, to ward off strikes and thrusts skilfully. From four ends, learn to turn away strike and thrust. Here the Master explains how to do the Absetzen in Messer fencing. If you come to him in the Zufechten and he stands as if to thrust at you, set your left foot in front and be in the guard Eber on your right side. Show him an opening on your left side. If he thrusts at this opening, turn your Messer to your left side against his thrust with the back edge against his Messer and set it off. Aim your point at his face or body and thrust at his chest or face. | [62r] Sy absetzen lere Hew Stich kunstenlich were Von vyer Enden Hew Stich ler ab wenden Hie sagtt der meyster wye man soll Im messer absetzen Es seyn hew oder stich Wenn du mit dem zuuechten zu Im kumbst stelt Er sich den gegen dir als woll Er stechen vnd setz deynen lincken fuß fur leg dich gegen (sic) Im In dy hut des Ebers zu deyner rechten seytten vnd gib dich ploß mit der lincken seytten sticht Er dir denn zu der ploß So windt mit deynem messer auff deyn lincke seytten gegen seynen stich das dy kurtz schneyd an seyn messer kumb vnd setz da mit ab das der ortt gegen seynem gesicht stee oder gegen dem leyb vnd stich Im zu dem gesicht oder prust etc | [63v] Die absetzen lere Houlb stich künstlich were Von fur enden Haulb stich lere ab wende~ Hie saget der meinster wie mã sol absetezen im messer Es sihent heulb oder stich wan du mit dem ze vechte~ zu dem man kümpst stelt er dan gege~ dir als weller stechen So setz dine~ lincken fus fur vnd leg dich gege~ im in die hut des ebers zu diner rechte~ syte~ vnd gib dich ploß mit diner linckñ site~ stich er dan dich zu der ploß So wind mit dinem messer vff din lincke syte~ gege~ syne~ stich die kurtz schnid an sin messer küm vnd versetz do mit ab dz der ort gege~ sinen gesicht ste oder gege~ dem lib vnd stich zu dem gesicht oder zu der bruest ~ | ||||||||
| Another piece: If you are in the Eber on your right and he strikes at your left upper opening, raise your Messer and turn it into the Stier on your left side against his strike with the cross in front of your head. Step forward and thrust at his face or chest. You can execute these pieces from both sides out of the four guards. | [62v] Item Ein anders stück wenn du stest zu deyner rechten seytten In dem Eber hawtt er dir denn zu der lincken seytten oben zu der plöß so far auff mit dem messer vnd windt da mit auff deyn lincke seytten gegen seynen haw Das daß gehultz fur das haubt kum In der Stiren vnd schreyt mit deym füß fur zu vnd stich Im zu dem gesicht oder prust Dy stuck magstu treyben von payden seytten auß den vyer legren etc | eyn anders
Itm~ eyn ander stuck wan du stest zu dyner rechte~ syte~ in dem eber hautt er dir zu der lincken siten oben zu der ploß So far vff mit dem messer vnd wind do mit vff die lincke seyten [64r] gege~ synen haulb dz dz gehultz vor dz hauptt kuem in den stier vnd schrit mit dem fus zu vnd stich im zu dem gesicht oder brust die stich magstu triben vß den viern legern ~ Sr durch wechsel dz stuck | ||||||||
| Do Durchwechseln with the piece, drive the masters back. Respect the art and learn, thrust from both sides with strength. Here the Master speaks about the Durchwechseln. [Rep.v.] | [63r] Durchwechsel das stuck Dy meyster treybt zu rück Merck deß artt vnd lere Von payden seytten stich mit sere Hye sagtt der meyster von dem durchwechsel vnd spricht Durchwechsel das etc | Dürch wechsel daß stuck die meinster tribt zu ru°ck Merck daß art vnd lere Von peden siten stich mit fere Hie saget der meinster von dem durch wechschelln vnd spricht durch wechseln dz stu°ck etc ~ | ||||||||
| You shall know that the Durchwechseln is versatile and manifold. You can execute it from all strikes against those fencers who strike at the Messer and not at the openings of the man. You shall do the Durchwechseln with great care, so that you are not endangered by the Ansetzen when you do the Durchwechseln. | Nu ist zu wissen das der durch// wechsel vill sind vnd mancherlay du magst dy machen auß allen hewen Gegen den vechteren Dy do hawen zu den messeren vnd nicht zu den zynnen des mannes Nu den durchwechsel soltu treyben mit grosser fursichtikeyt das man dir nicht ansetz Dy weyll dw durchwechselt etc | Nu ist zu wissen dz der durch wechschell vil sint vnd mangeleÿ du mag die triben vß allen haulben gege~ den vechtern die do haulbñ zu den messern vnd nit zu den zÿnnen des manes Nu den durch wechschell soltu triben mit grossem fursichtiglich oder fursichtikeytt dz mã dir nit absetz die will du° du°rch wechscheltt ~~ | ||||||||
| This is how you do the Durchwechseln. When you come to the man in the Zufechten, strike long and from above at his head. If he then strikes at your Messer and not at your body, let the point change through beneath during the strike before he binds against your Messer. Thrust at his other opening. When he observes the thrust and follows the thrust with his Messer to displace, do the Durchwechseln to the other side. Do this every time he strikes at your Messer to displace. Use it on both sides. | [63v] Item den durchwechsel Treyb alzo wenn du mit dem zuuechten zu dem man kumbst So haw Im von oben lanck Eyn zu dem kopff hawtt er dann gegen dir zu dem messer vnd nicht Zu dem leyb So loß den ortt mit dem haw vntten durchwechselen Ee er dir an das messer pindet vnd stich Im Zu der andren zynnen wirtt er denn das stichs gewar vnd fertt mit dem messer dem stich nach mit der versatzung So wechsel aber durch Zu der andren seytten das treyb albegen wenn Er dir nach dem messer vertt mit der versatzung Das soltu treyben zu payden seytten etc | durch wechsel mach
[64v] Itm~ den durch wechsell trib also wan du mit dem zubechte~ zu dem man kümpst So haulb im obñ lang in zu dem kopff haut er dan gege~ dir zu dem messer vnd nit zu dem lib So loß den ortt mit dem haulb vnte~ durch wechsell ee er dir in daß messer pÿndt vnd stich zu der andern zÿnnen wurtt er dan dz stichs gewar vnd fert mit dem messer dem stich noch mit der versatzüng so wechsell aber durch zu der andern syte~ daß tribe also wan er dir noch dem messer fertt mit der versatzüng dz soltu triben zü peÿden seyten ~ | ||||||||
| Another Durchwechseln. When you come to him in the Zufechten, set your left foot in front and hold your long point at his face. If he then strikes at your Messer from below or above to push it away or bind against it, Indes let the point drop through beneath and thrust at his other side. You can do this against all strikes. | [64r] Item aber Ein durchwechselen wenn du mit dem zuuechten zu Im kumbst So setz deynen lincken fuß fur vnd halt Im den langen ortt gegen dem gesicht haw32 er dir denn von oben oder von vnten zu dem messer vnd will dir das weck schlagen oder dar an pinden Indes laß den ortt vntersich durch sincken vnd stich Im zu der andren seytten Eyn das magstu thun gegen allen hewen etc | aber ey~s
Itm~ aber eyn durch wechschell wan dü mit dem | ||||||||
| Notice the third piece and a good lesson. When he displaces or binds at your Messer in another way and he does not aim his point at your face or an opening of your body, do the Durchwechseln blissfully. But if he keeps his point in front of your face or an opening, do not do the Durchwechseln, but remain in the bind and work from there towards the nearest opening. Then he can't do Nachreißen or Ansetzen. | Item Ein gutte ler
[64v] Item Ein gutte ler vnd das dritt stuck merck gar eben wenn Er dir versetzt hatt oder sunst an deyn messer hatt gepunden helt er den am messer seyn ortt nicht gegen deynem gesicht oder plöß deynes leybs vnd lest den ortt neben dir y beseytz auß gan auff Eyn seytten So wechsel Im frolich durch pleybt er aber mit dem ortt gegen dem antlitz oder gegen den plossen So wechsel Im nicht durch Sunder pleyb am messer vnd erbeyt Im da mit zu der negsten ploß So mag er dir nicht nachraysen noch ansetzten etc | ey~n gut lere
Itm~ eyn gut lere Vnd dz. tridt stueck mach gere eben wan er dir versetz hat oder sünst an [65r] din messer hat gebünde~ helt er dan am messer sin ortt nicht gege~ dem gesichtt oder bloß dines libes vnd lest den ortt nebent sich besitz vß gon vff eyn syte~ So wechsel im frelichñ durch plibet er aber mit dem ortt gege~ dem antluetz oder gege~ den ploßen So wechsell im nicht durch sünder plyb im messer vnd arbeytt im do mit zu der nesten ploß So mag er dir nit noch reÿßer oder an setzen ~ Sr wiltu linck lanck vntter haulben | ||||||||
| [65r] Wiltu linck lanck vnter hawen Durchwechsel w soltu dich frewen Hye lertt der meyster wye man durchwechslen soll Im messer auß langen geraden vnterhewen von payden seytten zu vor auß von der lincken seytten das der recht fuß vor gee vnd der linck dem rechten nachvolg alzo das dy fuß Im schreytten zusammen kummen vnd haw dy hew außgestr// acktem arme lanck Eyn so dw denn In dem zuuechten zu Im kumbst so thu gleych als du Im den ortt wollest Eyn schyssen zu seyner rechten seytten zu dem gesicht Indes wechsel vntten durch bey dem gehultz vnd stich Im In seyn angesich seyner lincken seytten | Wiltu linck lang vnter haulben durch wechsel soltu dich freulben Hie leret der meinster durch wechsell man sol im messer vß lange~ geradnen vnter haulbñ von beide~ site~ zu vor vß von der linckñ site~ dz der recht fus fur ste vol ge zu im in vntter haulbñ vnd der linck dem rechte~ noch volget also dz die fus in schritte~ zu samen kümen vnd haulb die heulb vß gestrackten arm lanckg in So du dan im zu vechte~ zu im kümest So thun glich als du im den ortt in wollest schissen zu siner rechte~ site~ zu dem gesicht Indes wechsches vntte~ durch [65v] bÿ dem gehueltz vnd stich im in sin angesichtt vff siner lincken syte~ ~ Sr linck lanck loß recht in schissen | |||||||||
| [65v] Linck lanck laß recht eyn schyessen Windt stich wirtt In verdyessen Hie lertt der meyster aber Eyn gutt stuck auß den Eegemelten vnterhewen vnd spricht linck lanck etc | linck lanck loß recht in schussen Wind stich wurt in vertrissen Hie lert der meinster aber eyn gu°t stuck vsz dem gemelte~ vntter haulb vnd spricht wiltu linck lanck etc | |||||||||
| Das soltu alzo verstan Gee auff den man In vnterhewen von deyner lincken seytten zu deyner rechten seytten mit gestracktem arme vnd mit Eynem zwiuachen tritt als vor das der dawm oben stee auff der flech deß messers vnd dy stumpff schneyd vor gee So du denn d zu dem man kumpst So scheuß Im den langen ortt geradt Eyn zu dem gesicht Das aber der dawmen oben stee hastu In denn mit dem ortt nicht getroffen So pleyb alzo sten mit dem messer vnd windt deyn messer auff deyn lincke seytten auff seyn messer das dy kurtz schneyd vntten stee vnd dy recht schneyd oben stee vnd Tritt woll auff seyn rechte seytten mit deynem lincken fuß schreytt woll vmb In vnd stich Im zu dem gesicht | dz stuck mach
Daß stueck soltu also verstan ge vff den man mit vnter haulben von diner lincken site~ zu siner rechte~ site~ mit gestracktem arm vnd mit eyne~ zwieffachen drÿtt als for dz der thu°m oben ste vff der flech des messers vnd die stümpff schnide~ vor ge So du dan zu dem mã kümpt so schueß im den lange~ ortt gerad In zu dem gesicht dz aber der thüm oben sy hastü in dan mit dem ort nicht getroffe~ So blib also sten mit dem messer vnd winde din messer vff din lincke syte~ an sin messer dz die kurtz schnid vnte~ ste vnd die rechte obñ vnd dritt wol vff sin rechte mit dim linckñ fus schrit woll vmb in vnd stich im noch dem gesicht wiltu dan so magstu Indes dupliren zu siner rechten Hinder sins messers clinge~ auch machstu den treffer [66r] darin machen du solt aber vor dem treffer machen ein zwiffachen feller ~ | |||||||||
| [66r] Wer das radt kann machen Den wechsel mag Er zwiuachen Hie sagtt der meyster von dem stuck Das do heysset das radt vnd spricht wer das Radt etc | Wer das Rad kan machen Den Wechsel kan er zwieffachen Hie saget der meinster von dem stuck dz do heist daß rade Vnd spricht were dz rad kan machñ ~ | |||||||||
| Das soltu alzo verstan wiltu das radt machen So haw zu Im von deyner rechten achsel Eyn geraden treyb haw mit gestrackten arme vnd stee mit dem lincken füß fur vnd far mit dem ortt vbersich das dy stumpff schneyd oben stee vnd laß oben von deyner rechten achsel woll hintersich abgen vnd von vntten wider auff alzo das albeg der ortt gegen dem man gee vnd thu als dw Im den ortt zu dem gesicht wolltest schyssen zu seyner lincken seytten Indes far auff mit dem ortt vnd wechsel durch zu seyner rechten seytten zu dem gesicht etc | Daß soltu also verstan wiltu dz rad machen So haulb zu Im von diner rechte~ syte~ ey~ geraden trib haulb mit gestracketn arm vnd ste mit dem lincken fus vor vnd far mit dem ortt vbersich dz die stümpff schnid oben ste vnd loß oben von deyner rechte~ achsell woll hin° sich ab gen vnd von vnte~ wider vff also dz der ort albwege~ gege~ dem mã ge vnd thu°n als du im den ortt gege~ dem gesicht wollest schuessen zu siner lincken site~ Indes far vff mit dem ortt vnd wechsell durch zu siner rechten site~ zu dem gesicht ~ | |||||||||
|
[66v] Item stee mit deinem lincken fuß fur vnd mach das radt von deyner lincken seytten vnd schreyt mit (sic) deynenem rechten fuß fur vnd mit dem lincken albegen dem rechten nach vntz dw zu dem kumpst So du denn In Erraychen magst mit dem ortt so thu als dw Im den ortt wollest Eynschyssen von deyner lincken seytten zu seyner rechten Indes laß den ortt bey seynem gehultz vntten durchwischen vnd stich Im zu dem gesicht seyner rechten seytten alzo magstu auch mit den andren hewen durchwechselen als ausß den streychewen Treybhewen halphewen vnd zwiuachen vnterhewen | eyn ander stueck //
Itm~ Ste mit dinem rechten fus fur Vnd mach dz rad von diner lincken site~ vnd schrit mit dynem rechten fus fur vnd mit dem lincken [66v] alwege~ dem rechten noch vntz du zu dem mã kümpst So du dan in errauechen magst mit dem ortt So thuen du als wollest den ort eyn schuessen von diner lincken syte~ zu siner rechte~ site~ Indes loß den ort bÿ sinem gehultz vntte~ durch wueschen vnd stich im zu dem gesicht siner rechtñ syte~ also magstu auch mit dem andern haulben durch wechschell als vß den streich haulben vnd zwiffach vnter haulben Sr zuck die treffen | |||||||||
| Do Zucken to the hits, if you want to fool the masters. When he wants to bind on you, do Zucken quickly, so you will find him. Here the Master says how you shall do the Zucken with the Messer. The Zucken is a main piece and it is manifold. It is to be used against those fencers who bind strongly against the Messer and who displace strongly. When you want to fool and deceive these masters, do the Zucken against them. So get into the bind at his Messer with an Entrüsthau on his left side. Indes strike with the same strike at his right side. When the Messers clash, indes pull back the arm slightly, transfer the strike into a thrust and thrust at his face on his left side with the Zucken. | [67r] Zuck dy treffen Den meystren wiltu sy effen Will er auff dich pinden Zuck schnel so wirstu In finden Hie sagtt der meyster wye man Im messer zucken soll vnd wiß das daß zucken ist auch der haubtstuck Eynes vnd ist vill vnd manchlay vnd gehoren zu treyben gegen den meystren dy starck an das messer pinden vnd starck In der versatzung sindt wiltu dy selbigen meyster effen vnd Teuschen So mach dy zucken gegen In also pindt mit dem Entrust= haw an seyn messer auff seyner linckn seytten Indes haw mit dem selben haw zu seyner rechten seytten vnd wenn dy messer zusammen klitzen Indes zuck mit dem arme Eyn benigs zu ruck vnd mach auß dem schlag Eyn stich vnd stich Im zucken auff seyn lincke seytten zu dem gesicht etc | Zueck die treffen Die meinster wiltu sie effen Wil er vff dich pinden zueck schnel so wuerstu in vinde~ Hie saget der meinster wie mã im messer zuecken sol Vnd wiß dz zuchcken ist auch der haupt stueck eins der ist auch vil vnd mancheleÿ vnd gehoertt zu triben vff die meinstern die starck an das messer pinde~ vnd starck in der versatzüng sin vnd auch gege~ den die im messer stan plyben vnd warte~ ob man sich [67r] vor im wil ab zyehen oder verhaulben wiltu die selbige~ meinst° tueschen vnd effen So mag die zuecken gege~ im also pind mit dem entruest haulb an sin messer vff siner lincken siten vnd wan die messer zu° samen glitzen Indes zueck mit dem arm eyn wenig zue ruck vnd mach vß dem haulb eyn streich vnd stich im zuecken vff sin lincke site~ zu dem gesicht | ||||||||
| Let the Messer go through and strike at his right upper opening again with the true or back edge. What Durchgehen means you will be taught hereafter. Be aware to do the Durchgehen according to my notions because it means something different with the Messer than with the sword. | [67v] Item wiltu so laß das messer durchgen vnd schlag Im wider Ein mit der stumpffen oder scharpffen schneyden zu seyner rechten seytten auff dy obren zynnen vnd waß das durchgen ist das wirstu hin nach vnterricht vnd sich eben das du dy durchgen machest nach meyner maynung wann Ich dy In dem messer anders bedewtten pin dann Im swertt etc | Wiltu dan so loß das messer durch gan vnd schlag im wider In mit der stümpffen oder scharffen schnide~ zu siner rechte~ site~ vff sin obern zÿnnen vnd wz dz duerch gen ist dz wuerstu her nach enttichtt vnd sich eben dz du die durch gen machest noch mÿner meÿnug wan ich die ym messer anders betuett dan Im schwertt | ||||||||
| Strike strongly at his head from the right side. When he comes up and wants to displace, pull your Messer against you before he binds on it and thrust at the other opening on the other side. Do this at any hit of the Messers. | [68r] Item haw Im von der rechten seytten oben starck zu dem kopff fertt er dar vnd will verstetzen So zuck dein messer an dich Ee wenn Er dar an pindet vnd stich Im zu der andren zynnen der andren seytten das thu In allen treffen das messers etc sequir aliud notabile | ein anders
Itm~ Haulb im von der rechte~ site~ oben In starck zu dem kopff fert er dar vnd will versetzen so zueck din messer an dich e er dan an pindt vnd stich Im nach der andern zÿnnen der andern site~ dz thu°n In allen treffen des messers ~ | ||||||||
| When he binds at your Messer and then waits if you want to withdraw or pull your Messer, then stay at the Messer, pull your Messer at you below with the edge and thrust again along the Messer at his face or his chest. When you want to do the Zucken, you must always wind your Messer against his, making the true edge face up, as you have heard before. | [68v] Item hatt er an deyn messer gepunden vnd stet er dann gegen dir vnd wartt ob du dich wollest ab zyhen vnd als du wollest zucken vnd pleyb am messer vnd zuck deyn messer vntz an dy mit der klingen an dich vnd stich am messer wider Eyn pald zu dem gesicht oder prust vnd So du wilt zucken So mustu deyn messer albeg winden gegen dem seynen das dy lang schneyd oben stee als du vor gehörtt hast etc | ein anders
Itm~ hat er an din messer gebünde~ vnd stat er dan gege~ dir am messer vnd wartt ob du dich wellest ab ziehen So thu°n als ob du dich [67v] Wellest ab ziehen vnd also du wellest zuecken vnd blib im messer vnd zueck din messer vntz an die mitt der clinge~ an dich vnd stich am messer wider in pald zu° dem gesichtt oder brust So du also wilt zucken So müstu din messer alwege~ winde~ gege~ sinem dasz die lang schnid oben ste als du vor gehortt hast ~ Sr haulb din flech züm lugenßlant | ||||||||
| If you don't hit him properly with the thrust, then work on with the Duplieren or another good piece. | Item Trifstu In nicht recht mit dem stich so erbeyt mit dem dupliren oder mit andren gutten stucken etc | |||||||||
| [69r] Item Ein anders zuckn steestu In der pastey vnd hawt er denn von oben auff dich auff deyn lincke seytten so schreyt ziuach auff deyn rechte seytten auß dem haw vnd zuck den leyb auß dem haw vnd haw Im nach der obren ploß vnd loß dir nicht an das messer pinden ; | ||||||||||
| [69v] Item haut Er dir von dem luginslandt zu so du auch dar In stest so zuck In seynem haw das messer an dich vnd laß In nicht dar an komen Sunder hawt Er von seyner rechten seytten zu deyner lincken So zuck deyn messer an dich vnd schreyt auff seyn rechte seytten Ein zwiuachen Trit vnd schlag Im zu den öbren zynnen das magstu Treyben von payden seytten etc | ||||||||||
| [70r] Item hart er dir an das messer gepunden auff deyner lincken seytten vnd will Er vmb schlahen zu der andren zynnen so versetz Im nicht Sunder schlag zu der andren zynnen vnd Tritt zwiuach auß auff seyn rechte seytten vnd schlag Im zu dem nacken oder auff das haubtt etc | ||||||||||
| [70v] Item aber gar Ein gutz zucken wiltu das machen so thu Im also stestu In der hut luginslandt vnd hatt er dir an deyn messer gepunden auff deyner lincken seytten vnd Er will vmb schlagen zu deyner rechten seytten So zuck deyn messer an dich vnd Erhöch das gehultz fur das haubtt das dy kurtz schneyd gegen dir stee vnd laß den ortt nyder sinken an deyner lincken seytten ab vnd setz Im den ortt In seyn kelen oder prust vnd scheub In da mit zu ruck etc. | ||||||||||
| [71r] Stet offen dy pfortt Im feler gee dar eyn mit ortt Hie lertt der meyster wye man mit dem ortt Erbeytten vnd zucken soll In dy feler vnd spricht stet offen etc Das sol dw also verstan Gee mit der zwirch nohendt an den man zu seyner linckn seytten vnd Thu samb dw wolst schlagen zu seyner rechten seytten vnd far vber deyn haubtt so dw kumbst vber dy mit deynes haubtz das der ortt hinden hin auß gett vnd das gehultz gegen dem man stee So schlag wyder zu seyner lincken seytten So du schir zu seyner lincken seytten zu dem messer kumbst so haw nicht zu seynem messer das dw das Treffest Sunder Thu samb dw es Treffen wollest Indes zuck nohendt bey seynem kreutz deyn messer an dich vnd stich Im zu seynem antlitz auff seyner rechten seytten das dy kurtz schneyd vntten stee vnd der dawmen auff der flech lig etc | ||||||||||
| [71v] Haw deyn flech zum luginslandt Durchzuck den ortt zu handt hatt er den stich versetzt Indes fell tzwiuach Er wirtt geletzt Senesu dy maynung des Textz soltu alzo verstan stett er In der hutt luginslandt so haw von deyner rechten achsel mit der flech gegen seynem messer das dy lang schneyd gegen dir stee vnd Im haw So schreyt mit deynem rechten fuß woll auff seyn rechte seytten zu seynem rechten fuß vnd haw gleych zu seynem messer vnd So dy messer Schir zu sammen wollen klitzen Indes zuck deyn messer an dich mit dem gehultz gegen deyner lincken seytten vnd stich Im den ortt starck an alle versatzung grob zu dem gesicht seyner rechten seytten vnd merck das du Im Stich ym nachschreytest deynen lincken fuß mit deynem rechten das der schritt zwiuach wer etc | Haulb din flech zuem lueginßlant Durch zuck den ort zuehant Hat er den stiech versetz Indes fell zwiffach er wurt geletz Die meÿnüng des text Soltu also verstan Stat er in der hut lüginßlant So haulb von diner rechte~ site~ oder achschell mit der flech gege~ sinem messer dz die lang schnid gege~ dir ste vnd im haulb so schrit mit dinem rechte~ fus woll vff sin rechte~ site~ zu sinem rechte~ fus vnd haulb glich zu sinem messer vnd so die messer schier zu° samen glitzen Indes zueck din messer an dich mit [68r] gehultz gege~ diner lincken site~ vnd stich im den ortt strack an alle versatzüng grob zu dem gesicht siner rechte~ site~ vnd merck daß dü im stich Im noch schritteßt dinen lincken fus mit dinen rechte~ dz der schrit zwieffach wer ~ | |||||||||
| [72r] Item hastu In mit dem stich getroffen oder nicht So windt nach dem stich Indes auff dein lincke seytten das der dawm an dem messer vnden sey vnd dy lang schneyd gegen dem man gekertt sey vnd far mit deynem messer vber dy mitten deynes | ein anders
Itm~ hastu In mit dem stich troffen oder nit so wind noch dem stich indes vff sin lincke site~ dz der thuem an dem messer [illegible deletion] vnte~ sy vnd die lang schnid gege~ dem man kerett vnd far mit dem messer vbor die mit dines hauptes zu der rechte~ site~ vnd thuen starck zu der lincken site~ schlage~ wellest Indes far im wider zu siner rechte~ site~ Indes far wider vff mit dem messer dz der thu°m aber vntte~ sÿ vnd schritt aber mit dine~ rechte~ fus wol vff sin rechte~ vnd schlag im wider In zu der selbige~ siten Hinder sins messers klingen die kuertz schnid im in daß an gesicht vnd schrit aber mere mit dinem lincken fus wol hinter sin rechten vnd schlag In in den nack wiltu dan so muestu den treffer auch gar wol darin machen ~ Sr ob er starck ist Ser text[us] | |||||||||
| If he is strong, do the Durchlaufen quickly. Go near to hand and arm, and look out cunningly for grabbing. Take notice of the limbs, remember the knee bend. Here the Multiplier of Arts speaks of another main piece called the Durchlaufen and how you shall do it. Use the Durchlaufen and wrestling against those masters who like to run in on you, who lift their arm in the displacement and aim to overwhelm you by force. | [72v] Ob er starck ist Durchlauff zu aller frist Der handt vnd arme soltu nahen vnd weyslich wartt des vahen Der glider soltu war nemen Der knypug soltu dich remen Hie sagtt der merer der kunst aber von Eynem haubt// stuck als von dem durchlauffen vnd wye man dem man durchlauffen soll Nu merck dy durchlauffen vnd dy ringen dy gehören den meysteren zu treyben dy gerne Ein lauffen vnd hoch auff mit den armen vnd versatzung ligen vnd dy dich mit sterck wellen vber dringen etc | [68v] Ob er starck ist durch lauff zu aller fristt der hant vnd arm soltu nohen Vnd wißlich wart des vohen der glider soltu were nemen knue pug soltu remen Hie saget der meinster aber von eynem hau°bt stuck als vom durch laufen vnd wie mã durchlauffe~ sol Nu merck die durchlauffen vnd die ringe~ gehoren gege~ den meinstern die gern eyn lauffen vnd hoch vff mit den armen vnd in versatzung lige~ vnd die dich mit sterck wollen vber tringe~ | ||||||||
| Do the Durchlaufen like this. If he strikes an Oberhau at you, strike simultaneously with an Entrüsthau close at him, making the hands touch instantly. Indes grab his elbow from the outside with your left hand and push him from you to his left side. Drop your Messer and grab into his bent right knee with your right hand or arm. Lift him up and throw him in front of you. | [73r] Item dy durchlauffen mach also hautt er gegen dir eynen oberhaw So haw auch gleych mit Im Eyn den Entrust// haw nohendt zu Im das dy hendt schir an Eyn ander rüren Indes greyff mit deyner lincken handt hinter seynen olpogen außbendig vnd scheub In von dir auff seyn lincke seytten Indes laß deyn messer vallen vnd greyff mit deyner rechten handt oder arme außbendigs In sein rechte knypug vnd heb In auff vnd wirff In furdich etc | Nu die durchlauffen mach also haut er gege~ dir ein ober haulb so haulb auch glich mit im in den entruest haulb nahent dz bÿ die hend an eynnandern rueren Indes griff mit diner lincken hant hinder sin elnboge~ vszwendig vnd schuebe In von dir vff syn lincken site~ Indes s laß din messer fallen vnd grÿff mit diner rechte~ hãt oder arm vßwendig in sin knue buege heb in vff vnd wuerff in ~ | ||||||||
| When you both entered a bind, grab his right hand with your left and lift it up. Come to the aid of your left hand with your right and turn your back against him. Break his arm over your right shoulder with both hands. | [73v] Item habt Ir payde an gepunden So pegreyff seyn rechte handt mit deyner lincken vnd heb da mit hoch auff vnd kum deyner linckn handt zu hilff mit deyner rechten vnd wendt dich mit deynem ruck gegen Im vnd prich Im den arme vber deyn rechte achseln mit payden henden etc | ein anders
[69r] Itm~ habt ir beide an gebünde~ So begriff sin rechte hant mit diner lincken vnd heb do mit hoch vff vnd kum diner lincken hãt zu hilff mit diner rechte~ vnd wind dich mit dem ruck gege~ im vnd brich im den arm vber din rechte~ | ||||||||
| When you enter a bind as before, grab his right hand with your right. Come to the aid of your right with your left hand close to the joint. Turn your left shoulder against his right arm, lift it over it and break his arm over your left shoulder. Make sure that the elbow is always on the shoulder and do as pictured below. | [74r] Item habtt Ir an gepunden wy vor So greyff mit deyner rechten handt In seyn rechte vnd kum deyner rechten mit deyner lincken zu hilff vorne bey dem gelenck vnd wendt deyn lincke achsel gegen seym rechten arme vnd heb den hoch dar vber vnd prich Im den arme vber deyn lincke achsel vnd maß dich das der olpogen albeg auff dy achsel kum vnd mach das wye vntten gemalt stett etc | |||||||||
| [74v] Item hatt er dir Eyn geloffen vnd dw Im wider so pegreuff sein rechte hand mit deyner lincken Inbendigs vnd reyb dye von dir vnd heb Im den arme woll auff Indes lauff mit dem haubt durch sein arme auff seyner rechten seytten vnd ruck Im seyn rechten arme mit deyner lincken handt auff den nacken vnd vber deyn lincke achseln vnd Erheb dich woll auff mit dem nack vnd mit den schultern vnd prich Im den arme starck dar vber | ein anders
Itm~ hat er dir ein gelauffe~ vnd du im wider so begriff im sin rechte~ hant mit diner linckñ Inwendig vnd rieb die von dir vnd heb im den arm woll vff Indes lauff mit dem hauptt durch sin arm vff siner rechte~ site~ vnd rueck im sin rechte~ arm mit diner lincken hãt vff din nack vnd vber din lincken achsell vnd erheb dich woll vff mit dem nack vnd mit den schultern vnd brich im den arm starck darvber ~ | |||||||||
| [75r] Item Ein anders stuck hatt er dir Ein geloffen vnd du Im auch So pegreyff seyn rechte handt mit deyner lincken vnd heb Im seyn arme woll vbersich vnd gee mit dem haubt durch den arme vnd greyff mit deyner rechten handt In I seyn rechte knypug vnd heb In mit den schultern auff vnd wir greyff mit deyner rechten handt In seyn rechte knypug vnd heb In pey dem pein auff vnd wirff In vber den ruck etc | ein anders
Itm~ ein anders hat er dir in gelauffen vnd du im auch So begriff sin rechte hãt mit diner lincken vnd heb im sin arm wol vber sich vnd gee mit dem haupt durch den arm vnd griff mit der rechte~ hant in sin rechte knuegbueg vnd heb in mit den schultern pÿ dem beyn vff vnd würff in vber din rueck vff den kopff ~ | |||||||||
| [75v] Item aber Ein stuck Greyff mit der lincken hand In seyn rechte vnd reyb dy von dir In deyn lincke seytten vnd schreytt mit deynem rechten fuß hinter seynen rechten vnd greyff mit deyner rechten handt vorne umb seyn leyb vnd wirff In furdich vber dy hüff deynes rechten peyns; | ein anders stuck
[69v] Itm~ aber eyn stueck griff in mit der linckñ hant in sin rechte vnd rieb dir die von dir in din lincke site~ vnd schrit mit dine~ rechten fus hinder sin rechte~ vnd griff mit diner rechte~ hant vorn vmb sin lip vnd wurff in for dich vber die huefft dines rechte~ peins ~ | |||||||||
| [76r] Item Ein anders stuck wenn Er dir In laufft mit auff geracktem arme vnd du Im wider so lauff Im durch mit dem haubt durch seyn rechte vchsen vnter seynen rechten arme seyner rechten seytten vnd schreytt mit deynem rechten fuß forne fur seynen rechten vnd far Im mit deynem rechten arme vnter seynen rechten durch vnd hinten umb seynen leyb vnd senk dich Ein benig nyder vnd faß In auff deyn rechte hüff vnd wirff In hinter dich etc | ein ander stuck
Itm~ eyn ander stuck wan er dir in lauffett mit vf gerechte~ armen vnd du im wider so lauff im durch mit dim haupt vntter sin rechte~ arm siner rechte~ vnd schritt mit dinem rechte~ fus vorn fur sin rechte~ vnd far im mit dinem rechte~ arm vnt° sin rechte~ durch vnd hinte~ vmb sin lib vnd senck dich eyn wennick nider vnd faß in vff din rechte~ huefft vnd wurff in hinder dich ~ | |||||||||
| [76v] Item laufft dir Eyner Ein zu deyner rechten seytten vnd ist hoch mit dem arme vnd du auch So haltt deyn messer zu dem seynen vnd far mit dem gehultz vber seyn rechte handt vnd wendt dich an In mit deyner lincken seytten an seyn rechte vnd spring mit deynem lincken fuß fur seynen rechten vnd far mit dem arme hinten woll vmb seyn leyb vnd senck dich Ein wenig nyder vnd faß In auff deyn lincke hüff vnd wirff In furdich auff seyn antlitz vnd oder laß In Ein deyn messer vallen als dw woll weyst etc | ein anders
Itm~ laüfft dir eyner eyn zu diner rechte~ site~ vnd ist hoch mit dem arm vnd du auch so halt din messer zu dem seynen vnd far im mit dem gehultz vber sin rechte hãt vnd wind dich an In mit diner lincken site~ an sin rechte vnd spring mit dem lincken fus fur sin rechte~ vnd far mit dem arm wol hinte~ vmb [70r] sin lib vnd senck dich ein wenig nider vnd fas in vff din lincke huefft vnd wurff in fur dich vff sin antzlutz oder laß in In din messer fallen als du woll weÿst ~ Sr durch lauff entruest | |||||||||
| Item ob er dir zü starck wollt seyn Das du In nicht leychtiklich mochst vber deyn hüff werffen So far Im mit dem gehultz deynes messers starck In seyn genick vnd reyß da mit auff deyn rechte seytten so wirffstu In geruicklich treten | ||||||||||
| [77r] Item wenn dir Eyner Ein lauffet vnd hellt seyn messer nyder vnd dy handt So greyff mit deyner lincken verkerten handt In seyn rechte Inbendig vnd spring mit deynem rechten füß hinter seynen rechten vnd far mit deynem rechten arme vorne vmb seyn hals vnd wirff In alzo vber dy rechten huff ; | ||||||||||
| [77v] Item hastu In außbendig gefast bey seynem rechten arme mit deyner rechten handt so zeuch sere seyn rechte mit deyner rechten vnd far mit der lincken handt aussen vmb seyn leyb hals vnd wirff In vber deyn linckes peyn oder huff ; | ||||||||||
| Item wenn dir Eyner Ein lauffett Im messer vnd ist nyder mit der handt so far mit deynem gehultz aussen Im oben vber sein arme vber dy rechten handt vnd druck do mit nyder vnd zeuch dy da mit woll auff deyn prust vnd faß In mit der lincken handt bey seynem rechten olpogen vnd spring mit dem lincken fuß fur seyn rechten vnd druck In also dar vber ; | ||||||||||
| [78r] Item Gee an In wye vor vnd scheub In mit deyner lincken handt auff seyn lincke seytten auff seynen rechten arme vnd far mit deyner Rechten handt Indes hinter seynen rechten ölpogen vnd scheub In woll auff seyn lincke seytten vnd far mit deyner lincken handt Inbendigs In sein rechte knypug vnd schreytt mit deynem lincken fuß fur seyn lincken vnd wirff In für dich etc | ||||||||||
| [78v] Item der text spricht der glider soltu etc Wenn dw zu Im kumbst Im zuuechten So fall Im mit der lincken hend Inwendigs oben vber seyn messer vnd greyff Indes mit deyner lincken hand vntten an deyn messer In dy mit vnd far starck mit deynem messer an das seyn außbendig vnd spring mit gantzem leyb Indes auff seyn lincke seytten so nymbstu Im das messer | ||||||||||
| [79r] Item Gee an In als vor vnd far mit deynem lincken arme vber seyn messer Indes far mit deyner lincken handt In dy mitt deynes messers vnd laß den ort auff deyner lincken seytten hyn auff gan vnd far Im Inwendigs mit dem gehultz an seyn handt vnd spring auff deyn lincke seytten So nymbstu Im seyn messer ; | ||||||||||
| [79v] Item hawtt er auff dich So spring mit dem pogen vnter sein messer vnd greyff mit deyner lincken handt aber vber seyn messer vnd faß Indes dein messer mit deyner lincken handt In der mit vnd heb den ortt auff seyn rechte seytten vnd druck In Inn das gelenck seyner rechten handt mit der scharpffen schneyden so muß Er das messer fallen lassen ; | ||||||||||
| [80r] Item Thu Im als vor fall Im vber seyn rechten arme vnd kum der rechten zu hilff In massen als vor vnd far mit dem fodren teyll deß messers zwischen sein handt vnd messer Inbendigs vnd druck fast So nymbstu Im aber das messer alzo soltu Erbeytten In dy glider des armes vnd der handt mit dem ortt deß messers etc | ||||||||||
| Item Du magst In auch mit dem ortt deß messers Inbendigs In seyn dener schneyden; | ||||||||||
| [80v] Item aber Eyn messer Nemen Thu Im als vor So du deynem messer zu hilff piß kummen mit deyner lincken handt so far vntersich mit dem gehultz vntten durch auff seyn rechte seytten außbendigs far oben vber seyn rechte handt vnd reyß starck auff deyn rechte seytten So nymbstu Im aber seyn messer etc | ||||||||||
| [81r] Item Gee an man wye vor vnd far vber seyn messer mit deyner lincken handt vnd fall In dy mitten deynes messers wye vor vnd far mit dem gehultz Inbendigs vber seyn handt vnd Reyß auff deyn rechte seytten etc | ||||||||||
| [81v] Item haw Im den Entrusthaw zu seyner rechten seytten Indes fall zu gewappender hant zu der selbigen seytten vnd far mit deynem gehultz oben vber seyn arme vnd far Im aussen vber seyn arme vnd windt mit deym gehültz seyn handt starck auff seyn rechte seytten vbersich so nymbstu Im das messer etc | ||||||||||
| [82r] Item aber Ein stuck fall mit deyner lincken handt vber seyn rechte Inbendigs vnd ruck dy In deyn lincke seytten vnd laß dein messer vallen Indes greyff mit der rechten handt In seyn rechte knypüg vnd wirff In fur dich etc | ||||||||||
| Item als du dy glenck der handt mit der swech des messers vnd des ortz ersicht hast alzo magstu dy auch ersuchen mit dem gehultz des messers außbendigs vnd Inbendigs vnd das messer Im alzo nemen als du oben vnterricht pist ; | ||||||||||
| [82v] Bewappent durchwind swech zu handt Messer nymb deyn schneyd sey aussen bebandt Hie lertt der meyster aber Eyn gutz stuck vnd Eyn messer nemen vnd spricht Bewappent durchwindt etc Das soll du alzo verstan haw mit dem Entrusthaw nohent zu Im Eyn zu seynen lincken seytten vnd schlag vmb zu seyner rechten seytten Indes fall zu gewappender hant vnd wind dy swech oben hyn Eyn Inbendigs in das gelenck seyner handt vnd windt dürch vber seyn handt vnd druck dy fest auff deyn rechte seytten so nymbstu Im seyn messer etc | ||||||||||
| [83r] Dy swech gewappendt vber handt ist winden Windt gesenckt mit kurtz linck solt pinden Das soltu alzo versten fertt Er dir In deyn hant vnd will windten wye vor mit der swech seynes messers gewappend Indes senck dy spitzen deynes messers gegen der erden vnd Gee mit dem messer auff seyn lincke seytten vnd schlag Im dy kurtz schneyd auff seyn kopff etc | ||||||||||
| [83v] Kurtz schlecht er vnd gett mit lust Piß schnell gewappend stößt dy prust Saend Das der mezer der kunst setz Ein wider pruch wider den Eegemelten pruch vnd spricht kurtz | ||||||||||
| [84r] Durchlauff entrust Den olpogen reyb handt zu prust Recht wiltu umb spring Auff recht arme prich gering Hie lertt der meyster Eyn Eynlauffen mit dem Entrusthaw vnd thu Im also Gee mit dem Entrusthaw an den man starck das der dawm vntten stee am messer auf der flech vnd haw Im zu der rechten seytten zu dem kopff mit der stumpffen schneyden vnd ruck fast an In mit dem gehultz das dy hendt an Eyn ander ruren Indes laß deyn messer fallen vnd pegreyff seyn handt bey dem | Durch lauff entruest den elnbogen rib hãt zu brust Recht wiltu vmb sping Vff recht arm prich gering Hie lert der meinster ein In lauffen mit dem entruest haulb vnd thün Im also ge mit dem entruest haulb an den man starck dz der thüme~ vnte~ ste am messer vff der flech vnd haulb im noch der rechte~ site~ zu dem kopff mit der stümpfen schnide~ vnd ruck fast an In mit dem gehultz dz die hende an ey~ander rüren Indeß loß din messer fallen vnd begriff sin hãt bÿ dem gelenck darin er daß messer hatt vnd rieb die vmb vnd nyem dz gewichtt pÿ dem elnboge~ vnd spring in die woge vnd wuerff in vber din lincken beyn oder heufft ~ | |||||||||
| [84v] Item wiltu das ander stuck machen So laß deyn lincken arme hangen So du In gefast hast seynen rechten arme auff deyn prust so stoß mit deyner lincken achsel vnd druck mit deyner rechten handt seyn rechten arme fast vber deyn prust vnd spring starck auff deyn rechte seytten etc | ein anders
[70v] Itm~ wiltu dz ander stuck machen So loß din lincken arm | |||||||||
| [85r] Item aber Ein stuck laufft dir einer Eyn vnd ist hoch mit dem arme So lauff auch starck auff In das dy hendt zusammen ruren vnd dring hoch vbersich mit dem arme vnd pregreuff do mit seyn peyde peyn In dy glenck der knypug vnd heb In auff dy achselen deyner rechten oder lincken seytten vnd wirff In vber ruck auff den kopff | Itm~ laüfft dir eyner In vnd ist hoch mit dem arm So lauff aüch starck vff in dz die hend zu samen rüren vnd dring hoch vber h sich mit dem indes loß din messer fallen vnd far vnttersich mit den armen vnd begriff do mit sin peÿde~ | |||||||||
| [85v] Item Greyff mit deyner lincken handt dein rechte vnd laß deyn messer vallen vnd windt mitt deyner lincken seyn rechte woll vmb In deyn lincke seytten vnd schreytt mit deynem rechten füß fur seynen rechten vnd schlag deynen rechten arme starck vber seynen rechten vnd druck starck Indes In dein rechte seytten vnd swing dich auff dein lincke seytten vnd wirfst yn vber das recht peyn etc | ||||||||||
| [86r] Item aber eyn stuck laufft er dir eyn zu deyner rechten seytten so pegreuff seyn rechte handt mit deyner lincken verkerten handt Indes schreytt mit deynem rechten füß woll auf seyn rechten vnd far mit deyner rechten handt vnter seyn rechten olpogen außbendigs vber seyn arme vnd zeuch mit peyden henden seyn rechten arme auff deyn prust vnd swing dich starck auff deyn lincke seytten vnd schreytt mit deynem rechten fuß fur seynen rechten vnd wurff In vber deyn rechtes peyn etc | ein anders
Itm~ laufft dir eyner In zu diner rechte~ syten so begriff sin rechte~ hant mit diner lincken verkerte~ hant indes schrit mit dine~ rechten fus wol vff syn rechten vnd far mit diner linckent hãt hant vnder din rechten elnboge~ vßwendig vber sin arm mit der rechten hãt vnd zueck mit beÿde~ hende~ sin rechtñ arm vff din brust vnd zwing dich starck vff din linckñ site~ vnd schrit mit dinem rechte~ fus fur sinen rechte~ vnd wuerff in vber din rechtes beyn ~ Sr nÿmpt er dz gewichtt Sr tex[us] | |||||||||
| [86v] Item Greyff mit deyner rechten handt In seyn rechte außbendigs vnd Tritt mit deynen lincken füß fur seyn lincken Indes schlag deyn lincken arme In seyn rechten heb mit deyner rechten handt auff seyn rechte vber deyn lincken arme vnd druck deyn lincken arme fast zu deyner prust vnd druck mit der rechten vntersich vnd wirff In furdich auff das vber deyn linckes peyn etc | ||||||||||
| [87r] Nymbt er das gewicht Wyder nym macht zu nicht Indes erbeyt mit schnellikaytt So wirtt seyn kunst nyder geleytt Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder dy verß als gesprochen ist Druchlauff Entrust etc Vnd spricht nymb das gewicht etc | [71r] Nimpt er daß gewicht Wider nymb mach zu nicht Indes arbeyt mit schnellickeit So wu°rtt sin künst nider geleit Hie saget der meinster ey~ bruch wider die verß als gesprochen ist durch lauff enttruest ~ vnd spricht nymb dz gewiecht etc | |||||||||
| Den pruch soltu also machen Vellt er dir In deyn rechte handt mit seyner rechten verkertten handt vnd will dir das gewicht mit der lincken pey dem olpogen nemen Indes weyl du empfindest Das er deyn rechte handt Greyfft mit seyner rechten Indes greyff behentlich mit deyner rechten auch In seyn rechte vnd Greyff mit deyner lincken handt auch an seynen rechten olpogen vnd spring mit deynem lincken fuß fur seyn rechten vnd mach das stuck das er dir hatt wollen machen vnd piß behendt etc | Itm~ den bruch soltu also machen fellet er dir in dyn rechte hant mit siener rechtm~ [!] verkerte~ hant vnd wil dir dz gewiecht mit diner lincken by dÿnem elnboge~ nemen Indes diewiell du° entpfindest dz er dyn recht hant griefft mit syner rechte~ Indes begriff behendiklich mit dyner rechte~ auch in syne rechte vnd griff mit der lincken hant auch an syn elnboge~ vnd spring mit dyne~ lincke~ fus fur sinen rechte~ vnd mach dz stuck dz er dir hat wellen machen beß schnell vnd behend etc | |||||||||
| [87v] Item aber eyn pruch will er dich fassen als so far mit deynem gehultz vber seyn handt vnd fall mit der lincken handt In dy mit deynes messers vnd leg dich mit dem lincken arme vnd messer gewappend starck auff seyn arme vnd druck vnd reyß starck auff deyn rechte seytten vnd schreytt mit deynem lincken fuß fur seyn rechten etc | ein ander bruch
[71v] Itm~ ey~ ander bruch will er dir fassen als vor so far mit dyne~ gehultz uber sin hant vnd fal mit der lincke~ hant In die mit dyneß messers vnd leg dich mit dem lincke~ arm vnd messer gewoppnet starck vff syn arm vnd drück vnd rieß starck vff din rechte syte~ vnd schrit mit dynen lincke~ fus fur synen rechte~ ~ | |||||||||
| [88r] Item hatt er dir deyn rechte handt gefast mit seyner rechten verkertten vnd will dir pey dem olpogen das gewicht nemen Indes laß deyn gehultz vber seyn handt sincken gegen der erden vnd Greyff mit deyner lincken handt vnter seyn handt In deyn gehultz des messers deyner rechten zu hilff vnd reyß mit payden henden starck vndersich vnd haw Im durch seyn kopff etc | eyn ander
Itm~ hat er dir dyn rechte~ gefast mit dyner rechte~ verkerte~ vnd wil dir by dem elnboge~ dz gewiechtt nemen Indes loß dÿn gehultz vber syn hant sincken gege~ der erde~ vnd griff mit dyner lincken hant vnter syn hãt In dÿn gehultz des messers dyner rechte~ zu° hilff vnd riß mit peyde~ hende~ starck vntte° sich vnd haulb im durch syn kopff ~ | |||||||||
| Item aber Eyn pruch hatt er dich gefatt als vor Indes will er dir das gebicht nemen bey dem olpogen etc Das stück vindest das daß F stett | aber ey~ bruch
Itm~ aber ey~ bruch hat er dich gefast als vor Indes wil er dir dyn gehultz nemen bÿ dem elnboge~ so far geswind nider mit dem elnboge~ starck vnd wol nider vnd an din lib vnd schnell [72r] In mit dyne~ messer vff syn koppff ~ Sr ler arm uber schussen | |||||||||
| [88v] Greuff linck wydersyns nymb gewicht Bey olpogen Trifstu es / arme pricht Hye lertt der meyster Eyn hubsch stuck Do mit man eynen den arme prechen mag Wenn Es anders recht gemacht wirtt vnd thü Im also Greyff mit deyner lincken handt In seyn rechte vnd ruck Da mit In dy höch auff deyn lincke seytten Indes Greyff mit deyner rechten handt vntten an seynen olpogen vnd druck mit deyner lincken nyder seyn handt gegen deyner lincken seytten vnd streck Im den arme nicht gantz auch laß Im den arme nicht zu krump vnd heb Indes mit deyner rechten handt seynen olpogen woll vbersich vnd schreytt mit deynem rechten fuß hinter seynen rechten etc | ||||||||||
| [89r] Item Eyn pruch wyder das gewicht nemen als gesprochen ist durchlauff Entrust etc Hatt er dich gefast als vor vnd will dir Indes das gewicht Nemen bey dem olpogen so far geschbing nyder mit dem olpogen starck In deyn rechte seytten woll nyder an deynen leyp vnd schnell Im dy kurtz schneyd deynes messers auff seyn kopff etc | ||||||||||
| [89v] Item hatt er dich gefast bey deyner rechten handt mit seyner rechten vnd will dir mit seyner lincken das gewicht pey dem olpogen nemen Indes greyff Im wider mit deyner rechten starck seyn rechte handt vnd ruck dye fur dich vnd schlag deyn lincken arme vber seyn ped arme vnd schreytt mit deynem rechten fuß fur seyn rechten vnd swing dich auff deyn rechte seytten vnd wurff In fur dich etc | ||||||||||
| [90r] Scheuß recht mit rucken Vber messer soltu arme drucken Hie lertt der meyster aber Eyn besunder stuck vnd spricht Scheuß recht etc Das soltu also verstan pegreyff seyn rechte handt mit deyner lincken verkertten handt vnd ruck In da mit Eyn wenig gegen dir vnd scheuß deyn messer Im vntter seynen arme vnd far Im aussen an den olpogen vnd vber den arme vnd kum Im mit der kurtzen schneyden Im vntter seyn hals an dy kelen vnd thu deyn gehultz Indes aussen an deyn nacken vnd loß dy rechten handt von deynem messer faren vnd kum deyner lincken zu hilff vorne mit deynem rechten vorne an seyn rechte handt vnd schreytt mit deynem fuß hinter seynen rechten vnd reyß starck vntersich seyn arme etc | ||||||||||
| [90v] Ler arme vberschyssen Ja kunstenlich denn beschlyssen Da mit In magst furen Notten zu lauffen oder nicht zu ruren Hye sagtt der meyster von Eym kunstlichen stuck da mit man Eynem pyntten beschlyssen vnd halten mag wenne er will so nott er den man mit dysem stuck das er still muß sten ser oder lauf melich lauffen müß vnd dw In notest das er In Eynen sack krichen müß will du es anders gehabtt haben dar vmb wirtt das stuck von den kostenlichen meysteren genandt Der vngenandt auff das daß stuck nicht gemayn soll werden Man soll auch das nicht gemayn machen vnd nyemant wissen lassen denn Es werd Im wol pezaltt etc | Ler arm vber schussen Ja künstlich den beschlussen Do mit in magstu furen Noten zu° lauffen vnd nicht ze ruren Hie saget der meinster von eyne~ kuestlichem stueck do mit mã eyne~ bynde~ vnd bescluessen mag vnd halten vnd wan er will so noet er den man mit dissem stueck dz er still mueß stan vnd wan du wilt machen dz er sere oder gemach sol lau°ffen also mueß er thu°n du nottest In auch mit dyssem stueck dz er selbs In eyne~ sack mueß kryechen wiltu es anders gehet haben daruemb so wuertt daß stueck von koestlichen meinstern der verborge~ griff genãt vff dz dz mã stueck nit gemeyn sol mache~ vnd neymã [72v] sol loßen wissen den dz stueck werd gar woll bezalt Es ist auch schad dz luechtfertig luede oder meinster dz wissen sollñ die dz stuck gemeyn machen von rüembs wege~ dz sie dar durch gelobt sollend werde~ ~ | |||||||||
| [91r] Item du solt das Ee gemalt stuck nicht offenbaren leychfertigen lewtten oder meystern dye durch Römß willen das stuck gemayn mochten machen auff das/das sy von andren gelobt sollen berden wanne man soll dy edlen margaritten oder rosen nicht fur dy sweyn strewen Das sy durch dy selbigen nich vngeertt werden vnd getretten In das kott | ein ander stuck | |||||||||
| Nu will du das stuck machen So thu Im alzo wenn Er dir Eyn lauffett In dem messer So laß deyn messer vallen oder behaltz In deyner rechten handt vnd Greiff mit deyner rechten verk erten handt In seyn rechte außbendig vnd reyb dy handt vntersich vmb vnd mit deyner lincken hand faß In bey seynem rechten olpogen vnd spring mit deynem lincken fuß fur seynen rechten vnd heb seyn rechte handt auff mit deyner rechten handt hastu aber deyn messer noch In deyner hendt so heb dy selbig seyn rechte handt auff mit dem kreutz deynes messers vnd stoß dye vber deyn lincken arme vnd heb In da mit vbersich auff vnd druck starck nyder mit deyner lincken handt Ob aber er so starck wer So greyff mit deyner rechten handt oben auff seyn rechte achsel vnd Gebyn Im dy wag an so magstu In furen werffen schlagen halten nötten wye du willt alzo hastu das stuck wye oben vor gemalt stett etc | Itm~ wiltu dz stuck machen so thu°n Im also wan er dir In laufft im messer So loß din messer vallen vnd verkere din rechte hant vnd begriff do mit syne rechte vßwendig vnd rib die hant vbersich vmb vnd mit diner lincke~ hant fas in do mit dyne~ rechte~ elnboge~ vnd spring mit dyne~ lincke~ fus for vnd heb sin rechte hant vff vnd stos die mit dyne~ lincke~ arm vnd heb in do mit vbersich vff ob aber er starck were so griff mit dyner rechte~ hant oben vff syn rechte achsell vnd gewind im die woge ab so magstu In furen schlage~ werffen vnd halte~ ~ | |||||||||
| aliud
Itm~ wiltu aber din messer vallen loßen so thu°n dz egemelt stück wilt machen so ge an in mit dem entruest haulb oder mit eynen ober [73r] haulb gnaülb an In dz die hend zue samen rüren Indes far vff mit dem gehultz vber sin rechte arm in dz glenck der hend mit dem kruetz vnd heb sin hant mit dem gehultz vber din lincken arm ~ Sr ler hant zu brust riben | ||||||||||
| [91v] Item So du zu dem man kumbst so faß In wye Ee geschriben stett vnd So du In also gefast hast So fall Indes neben In auff deyn ars vnd Im fall wendt deynen ruck an seyn rechte seytten vnd hallt In vest auch magstu Im pretspilen Essen vnd Trincken das er nicht auff mag stan denne du lost In gerne auff Sunst must er vntter dir erfaulen etc | ||||||||||
| [92r] Item wiltu In Inn eynen Sack schyben mit dem Eegemelten stuck So pestell heymlich Etlich dy Eynen sack verporgen pey In haben auff der schull Dy hintter dem volck stenn vnd faß In als Ee gemelt ist vnd So du In Inn dy wag gepricht hast So für In mit gewallt Da dye mit dem sack stenn vnd hayß In dar Eyn krychen will er das nicht williklich thun So denn dy den sack auff halten So greyff mit deyner rechten handt In seyn rechteß peyn nohent bey dem knochen außbendigs vnd heb In da mit auff auff deyn rechte seytten vnd schreytt mit deynem lincken fuß fur seyn lincken vnd wurff In In nammen gottes In den sack vnd Thu Im darnach wye du willt etc | ||||||||||
| [92v] Item Eyn ander beschlyssen So Ir Im zuuechten zu sammen kumpt So greyff Im vber seyn rechten arme mit deiner lincken hantt In dem far mit deynem messer vnter seyn rechten arme vnd fall mit der lincken handt In dy mit deynes messers klingen vnd far do mit Im In seinen rechten olpogen hyntten vnd druck mit der sterck nyder vnd Tritt genaw an In vnd heb mit deyner rechten handt ser vbersich mit dein messer alzo ist er aber beschlossen etc | ||||||||||
| [93r] Item Eyn ander beschlyssen fall Im vber seyn rechten arme mit deynem lincken vnd greyff Indes aber vntten In dy mitten deynes messers vnd var mit dem gehultz vntten durch seyn arme In das gelenck des rechten olpogens außbendigs vnd wendt deyn lincke seytten an seyn rechte vnd druck mit dem gehultz zu gewappender hantt fast oben nyder vnd Tritt nohendt an In das er auß dem pandt nicht kummen mig alzo ist er verigelt vnd verschlossen etc | ||||||||||
| [93v] Ler handt zu prust reyben Wiltu den vngenantten den starcken treyben Spring vnd gach Den lincken arme vberschlag Hye lertt der meyster Eyn kostenlich halten vnd stuck vnd So du felst In dem stuck auff deyn ars So magstu den man halten das er nicht auff mag sten vnd das stuck heysset der vngenant vnd ist der pesten stuck eyns vnd gehortt zu Treyben gegen den starcken wye hernach geschriben stett etc | Ler hand ze brust reiben wiltu den vngute~ dz stuck machen Spring vnd Jage Den lincken arm vber schlag Hie saget der meinst° eyn kostlich haltüng vnd stuck vnd so dü wollest in vff den ars so magstu den man halte~ dz er nicht vff mag sten vnd dz stuck heiszt der vngenãt vnd ist der besten stuck eÿns vnd gehorett zu° triben gege~ den starcken ~ | |||||||||
| [94r] Item wiltu das Eegemelt stuck machen So thu Im also haw zu seynen lincken seytten mit dem Entrusthaw Indes ruck nohent an In an seyn gehultz mit deynem messer Indes loß deyn messer fallen vnd Greyff mit deyner rechten verkertten handt In seyn rechte vnd wendt dich vmb mit der lincken seytten anseyn rechte vnd Tritt mit deynem lincken fuß fur seynen rechten vnd Ruck seyn arme auff deyn prust vnd schlag deynen lincken arme vber seyn rechten arme vnd leg dich mit gantzer sterck dar auff vnd spring auff deyn rechte seytten So prichstu Im den arme etc wye danne vor gemalt stett ; | ein anders
Itm~ wiltu dz stueck machñ so thu°n im also haulb zu° syner lincke~ syte~ mit dem entruest haulb Indes [73v] ruck nahent an in an syn gehultz mit dyenem Indes loß din messer fallñ vnd griff mit dyner verkerte~ hant sin rechte hant vnd wind dich vmb vnd wind dich mit dyner lincke~ site~ an sin rechte~ vnd trett mit dem lincke~ fus vor sin rechte vnd ru°ck den arm vff din brust vnd schlag dyn lincke~ arm vber syn rechte~ arm vnd leg dich mit gantzer starck daruff vnd spring vff din rechte syte~ so brischstu im den arm vach linck syne~ rechte~ | |||||||||
| Item wiltu In den werffen vnd So hallten das er nicht auff kann stan Indes so dw dich pist wenden auff deyn rechte seytten Indes vall auff deyn ars auff dy erden So müß er mit dir fallen vnd fellt auff seyn antlitz neben dich also kan er nicht auff sten den du lost In gerne auff vnd Thu Im wye vntten gemalt stett etc | ||||||||||
| [94v] Vach linck seynen rechten Dy achselen stoß hinter spring Im vechten Item das stuck Treyb also wenn du mit dem zuuechten zu dem man kumpst so vach Im seyn rechte handt mit deyner lincken verkertten handt vnd Reyb dye vmb In deyn lincke seytten vnd zeuch dy woll fur dich hyn vnd Thu als du In wollest mit dem gehultz In das angesicht stossen vnd schreytt Indes mit deynem rechten fuß hinter seynen rechten vnd stoß In mit dem gehultz oder mit deynem rechten arme starck vorne in seyn achsel vnd reyb dich Eyn benig mit dem leyp auff deyn lincke seytten vnd wurff In vber deyn rechtes peyn etc | Vach linck sinen rechte~ Die achsell stos hinder spring Im vechtñ Hie saget der meinst° von eyne~ gutte~ stuck dz tribe also wan du mit dem zu° vechte~ zu dem mã kümpst so vahe im sin rechte hant mit diner lincken verkerte~ hant vnd rib die vmb vff dyn lincke~ site~ vnd zuch die woll vmb sich dich oder vor dich heyn vnd thu°n sam dü wollest mit dem gehultz in dz angesicht stossen Indes schrit mit dynem rechte~ fus hinter syne~ rechte~ vnd stoß in mit dym gehultz oder mit dym arm [74r] starck vorn an sin rechte achsell vnd rib dich eyn wenig mit dem lib vff din lincke~ syte~ vnd wurff in vber dz recht peyn ~ die achsel wil er stosßen | |||||||||
| [95r] Dy achselen will er stossen Den olpogen solt verdrossen Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder das obgemelt stuck vnd spricht also Dye achselen etc Das soltu also verstan hatt er deynen rechten arme gefangen mit seynem lincken vnd ist mit dem rechten fuß geschritten hinter deynen rechten vnd will deyn achsel stossen Indes so er stossen will So nymb deyn lincke handt vnd far Im da mitt hyntten an seyn olpogen vnd scheub In von dir auf seyn lincke seytten oder schlag Im deyn lincken arme starck oben vber seynen rechten vnd wendt dich starck auff deyn rechte seytten etc | Die achsell wil er stossen Den elnboge~ solt verdrissen Hie saget der meinster ein stuck wider das egemelt vnd spricht also daß soltu also verstan hat er den rechte~ arm gefange~ mit dem lincke~ vnd ist mit dem rechte~ geschritte~ hinder dynen rechte~ vnd wil dyn achsell stossen Indes so er stossen will so far do mit dyner lincke~ hant an syn elboge~ vnd schub in von dir vff syn lincke~ syte~ oder sclach dyn linckñ arm starck von oben vber syn rechte vnd schrit mit dem lincke~ fus fur syn rechte~ vnd wind dich starck vff din rechte syte~ | |||||||||
| [95v] Item aber Eyn ander pruch hatt er dich gefasst wye vor So schlag deynen lincken arme starck vber seynen rechten vnd schreytt mit deynem lincken fuß fur seynen rechten vnd druck oben mit deynem lincken arme fast nyder seyn payd arme vnd wendt dich starck auff deyn rechte seytten wye vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [96r] Haut er auff dich rechtens Entrußt vnd wartt vechtens Mitt linck seynen rechten vahen Recht vberschlag so mag dir keyn schad nahen Hye sagtt der meyster von Eynem gutten stuck vnd spricht hautt er auff dich etc | Haut er vff dich rechtens Entrust vnd wart vechtens [74v] Mit linck sinen rechten vahen Recht vber schlag so mag dir kein schad nohen Hie saget der meinster aber von eyne~ gutte~ stuck vnd spricht haut er vff dich etc | |||||||||
| Das soltu also verstan Gee gestrackt auff In mit Eynen Entrußthaw vnd vach seynen rechten arme mit deynem lincken arme oder handt vnd ker dy vmb vnd laß deyn messer vallen vnd far Im vntten durch den arme vnd schlag Im deynen rechten arme außbendig In das gelenck des olpogens vnd ruck seyn olpogen an deyn prust vnd leg dich starck mit dem leypp dar auff wiltu In werffen so schreytt mit deynem rechten füß hinter seynen rechten etc | Das soltu also verstan Gee starck vff in mit dem entruest haulb vnd vahe syn rechte~ arm mit dyne~ lincken arm oder hant vnd kere dich vmb vnd loß din messer fallñ vnd far ym vnte~ durch den arm vnd schlag ym den rechten arm vßwendig indaß gelenck des elnbogens vnd ruck syn elnboge~ an din brust vnd leg dich starck mit dem lib darüff wiltu yn dan werffen so schrit mit dyne~ rechte~ fus hinder sin rechte~ vnd wurff yn daruder [!] ~
Sr wil er Im vechtñ | |||||||||
| [96v] Will er ym vechten Vberschlagen den rechten Den soltu durchfaren Er ist gefangen als In eynen garen Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder das Eegemelt stuck vnd spricht will er etc | Wil er im vechten Vber schlagen den rechten Den soltu durch faren [75r] Er ist gefange~ als in eym garn Hie saget der meinster ey~ bruch wider dz egemelt stuck vnd spricht also Wil er Im vechte~ etc | |||||||||
| Das soltu alzo verstan Fellt er dir mit seyner lincken handt an deyn rechte vnd will mit seynem rechten vntten durch faren durch deyn rechten arme vnd will dir den außbendigs schlahen In das gelenck deynes olpogens Indes laß deyn messer fallen vnd reyb deyn rechte hand auß seyner rechten vntersich vnd far vnter seynen rechten arme vntten durch vnd far hintten vber seyn rechten arme vntter deyn rechte vchsen vnd druck seyn handt an deyn leyb vnd wenck deyn lincke seytten an seyn rechte vnd fall mit deynem lincken arme oben v oder handt oben vber seyn lincke achselen vnd swing dich auff deyn rechte seytten oder fall auff deyn ars vnd halt In vnd sitz neben Im wye vntten gemalt stett | Daß soltu also verstan felt er dir mit dyner linckñ hant in dyn rechte hant vnd mit syner rechte~ Wil er vnte~ durch faren durch dyn rechte~ vnd wil dir dan schlage~ vßwendig in das gelenck des elnbogens Indes loß dyn messer fallñ vnd din rechte hant reiß vber syn rechte~ vnttersich vñ far vnter syne~ rechte~ arm durch vnd far hinde~ vber syn rechte~ arm mit dyner rechte~ hant vnd druck syn hant vntter syn v rechte~ vschen an din lib vnd wind dyn lincke sytñ an syn rechte vnd fal mit diner | |||||||||
| [97r] [No text] | ||||||||||
| [97v] Item Greyfft er dir mit seyner lincken verkertte handt In deyn rechte vnd will seynen rechten schlagen vber deyn rechten In das gelenck des olpogenß als vor Indes piß behendt vnd loß deyn messer fallen vnd reyß deyn rechte handt Inwendigs auß seyner lincken vnd far vntten durch seyn lincken arme mit dem schlag hintten mit deynem rechten arme vber seynen lincken starck von oben nyder vnd wendt deyn rechte seytten an seyn lincke vnd wurff In starck vber deyn rechte huff etc | alliud
Itm~ griefft er dir mit dÿner lincken verkerte~ hant in dyn rechte vnd wil syn rechten vber din rechte~ in daß gelenck des elnboges [75v] als vor indes boeß behende~n vnd loß dyn mesß fallñ vnd rieß din rechte hant Inlbendigks vß syner lincken vnd far vnte~ durch syn lincke~ arm mit dem schlag hinde~ mit dienem rechte~ arm vber syn lincke~ starck von obñ nider vnd wind din rechte syte~ an syn lincke vnd wurff in starck vber dyn rechte huefft~ | |||||||||
| | ||||||||||
|
| ||||||||||
| | ||||||||||
| [98r] Item Thu Im wye Ee gemelt ist So du In auff dy huff gepracht hast so greyff mit deyner lincken handt hinter dich In seyn lincke knypug vnd heb In woll auff deyn schulteren vnd wurff In furdich auff deyn lincke seytten etc | ||||||||||
| [98v] Item aber Eyn ander pruch Greyfft er dir mit seyner lincken handt als vnd will seynen rechten schlagen vber deyner rechten außbendigs Indes wendt deyn messers mit der kurtzen schneyden gegen Im vnd loß Indes dy Ee gemelten schneyden mit gesencktem ortt an seynen lincken olpogen schnell ableytten vnd far mit dem messer zwi schen Euch payd mit der klingen vnden durch seyn rechten arme vnd kum mit deyner lincken hand In dy mitten deynes messers vnd druck do mit außbendigs seynen rechten arme fast nyder vnd wendt dich mitt deyner lincken seytten an seyn rechte vnd wirff In vber deyn linckes peyn etc | ||||||||||
| [99r] Item hatt er dich gefast mit seyner lincken handt als vor Indes senck deyn gehultz woll vber seyn lincke handt vnd kum mit deyner lincken handt deyner rechten zu hilff vntten an dem gehultz vnd reyß mit deynen peyden henden starck vntersich vnd haw Im zu dem kopff vnd schreytt Indes mit deynem lincken fuß zu ruck Du solt auch wissen das dw mit dysen Eegemelten bruchen schnell seyn sollt das er dich nit In dy wag pring etc | ||||||||||
| [99v] Recht mit linck ler arme beschlyssen Hallt In vast zu verdyssen Mitt messer ler arme Tauchen Wiltu der beschlyssen prauchen Hye sagtt der meyster aber von eynem beschlyssen vnd spricht Recht mitt linck etc Das soltu also verstan haut er auff dich Eynen oberhaw So haw gegen Im den Entrusthaw vnd kum nohent an In das dy hend zusammen ruren Indes halt den rechten arme starck an seynen rechten das deyn handt Ewchling an seyner stee vnd schlag Indes deyn lincken arme In das gelenck seynes olpogens seynes rechten armes außbendigs vnd far mitt der lincken handt Inwendigs auff deynen rechten arme vnd leg dich mit der prust auff den selbigen arme also das seyn olpogen an deyn prust kum vnd druck vast mit deynen peyden henden also ist er aber beschlossen etc | [76r] Recht mit linck lern arm beschlissen Halt in vast zu verdrissen Mit messer ler arm duchen Wiltu der beschlissen pruchen Hie saget der meinster aber von eyne~ beschuesß vnd spricht recht mit linck etc Dz soltu also verstan haut er vff dich eyn ober haulb vnd haulb mit ym glich In mit eyne~ Entrüst haulb vnd küm nohent an In dz die hend zu samen ruren Indes halt din rechte~ arm starck an sinen rechte~ dz din hant euchling an siner ste vñ schlag indes din lincke~ arm vber sin rechte~ Indaß gelenck des elnboge~ sins rechte~ arm vßwendigs vnd far mit der lincke~ hant Inlbendig an dinem rechte~ arm vnd leg dich mit der brust vff den selbige~ arm also dz sin elnbogen an sin bruest kümen vnd druck in mit dinem peide~ hende~ also ist er aber beschlossen ~~ | |||||||||
| [100r] Item aber eyn beschlyssen Greyff mit deyner lincken handt vber seynen rechten arme woll zu dem olpogen vnd mit der selben lincken handt far hyn ab außbendigs hinter seyn arme vnd nym mit deyner lincken deyn messer In der mitten. vnd laß den ortt beseyt neben deyner lincken seytten hyn auß gan vnd schreytt mit deynem rechten fuß hynter seynen rechten vnd stoß In also mit deynem messer oder arme auff seyn rechte achselen vnd druck mit deyner lincken handt seynen rechten arme fast In deyn lincke seytten vnd wurff In vber deyn rechtes peyn oder leg Im das gehultz an den hals In seyn genick auff seyner rechten seytten etc | Itm~ Aber eyn beschluessen griff mit diner lincke~ hant vber sin rechte~ arm Wol zu dem elboge~ vnd mit der selbige~ hantt [76v] far hÿnab vßwendig vnter sin arm vnd nÿm mit diner lincke~ din messer in der mitte~ vnd loß den ortt besitz nebent diner lincke~ hynuß ge vnd schrit mit diner rechte~ fus hinter synem rechte~ vnd stos in also mit dinem messer oder arm vff sin rechte~ achsell vnd druck mit diner lincke~ hant sin rechte~ arm vast in dim lincke site~ vnd wurff im vber din rechte peyn oder leg im daß gehultz an den hals siner lincke~ site~ oder vff siner rechte~ site~ leg im dz gehultz in sin genueck hinte~ ~
Beschlossen so er dich halt | |||||||||
| [100v] Item gee Im aber durch mit dem messer als vor das dir seyn messer kum vnter deyn lincke vchsen vnd far Im mit dem gehultz vnter seynen hals auff seyner lincken seytten vnd schreyt mit deynem rechten fuß hinter seynen rechten vnd wendt dich Eyn wenig gegen deyner lincken seytten vnd druck In vber deyn rechtes peyn etc | ||||||||||
| [101r] Beschlossen so er dich hatt Mitt drucken er dir macht natt Deyn messer solt sencken Auff linck starck ler swencken Hye lertt der meyster Ein pruch wyder dy Eegemelten beschlissen vnd spricht beschlossen so er dich etc | Beschlossen so er dich halt Mit trucken er dir mach mat Din messer soltu sencken Vff linck starck ler schwencken Hie lert der meinster ein bruch wider die egemelt beschlussen vnd spricht beschlusß | |||||||||
| Das soltu alzo verstan hatt er dir griffen mit dem lincken arme In das Glenck deynes rechten olpogen außbendigs vnd mit seyner rechten vnter deynen rechten vnd hatt deyn arme auff deyn prust gefast vnd will dich da mit vber ruck drucken Indes stee streyteß gegen Im vnd loß deyn messer sincken nyder In deyn lincke vchsen vnd Greyff mit deyner lincken handt In seyn arme nohendt bey der achsel vnd schreytt mit deynem rechten fuß hinter seynen rechten vnd reyb dich vmb auff deyn lincke seytten vnd wirff In vber deyn rechten fuß etc | Daß soltu also verstan hat er dir griffe~ mit dem lincke~ arm Indas gelenck dines rechte~ elnbogens vßwendig vnd mit siner [77r] rechte~ vnder diner rechte~ vnd hat din arm vff sin brust gefast vnd will dich do mit vber ruck drucken Indes ste strittes gege~ im vnd loß din messer sencken nider in din lincke vschen vnd griff mit diner lincke~ hant in sin arm nohent by der achsell vnd schrit mit dinem rechte~ fus hinter sinen rechte~ vnd rib dich vmb vff din lincke site~ vnd wurff in vber din rechte~ fus ~ | |||||||||
| [101v] Item aber eyn pruch hatt er dich gefast mit seynem rechten vntter deynen rechten vnd mit seyner lincken geschlagen yn deynen rechten olpogen als vor So fall In dy mit deynes messers mit deyner lincken handt vnd far auff mit der klingen In dy höch vnd far mit deynem gehultz vber seyn peyde arme vnd schreyt mit dem lincken fuß fur seynen lincken vnd druck mit dem gehultz starck von oben nyder vnd mit deynem lincken arme scheub starck seyn achselen nyder vnd wurff yn vber deyn linckes peyn | ein ander bruch
Itm~ Aber eyn bruch hat er dich gefast mit siner rechte~ vnter sine~ rechte~ vñ mit siner lincke~ geschlage~ In dine~ rechte~ elnboge~ als vor so fal in die mit dines messers mit diner lincke~ hant vnd far vff mit der klingen in die hohe vnd far mit dinen gehultz vber sin beide arm vnd schrit mit dem lincke~ fus fur sin lincke~ vnd druck mit dem gehultz starck von oben nider vnd mit dem lincke~ arm schub starck by siner achsell vff sin lincke site~ vnd wuerff in vber din linckes peynd | |||||||||
| [102r] Item hatt er dich gefast als so stoß mit deyner lincken handt seynen rechten olpogen woll auff seyn rechte seytten vnd schlag In mit deynem messer auff seyn kopff etc | Itm~ Aber eyn ander bruch grifft er also vor so griff mit diner lincke~ hant vnte~ an din gehultz der rechte~ zu hillff vnd riß starck vndersich als du vor vntte~richt bist vnd haulb im durch den koppff ~ [77v] nit vergiß der schnitt | |||||||||
| Don't forget about the cuts, two below and two above. Here the Master explains about the cuts and their properties. There are four cuts. The first two are from above. They are to be used against those fencers that leave the bind and strike around to the other opening. This is what the cut counters. If he binds at your Messer with the displacement or another piece on your left side and then strikes around to your right side with an Entrüsthau or another blow, jump with your left foot to his right side out of his range, drop your true edge onto his arm and push him from you with the edge. This you shall do every time he leaves the bind. | [102v] Nicht vergyß der schnytt Zwen vntten zwen oben mitt Hye sagtt der meyster von den schnytten vnd von Iren eygenschafften vnd spricht das Ir vyer seyn dy zwen ersten als dy zwen obren gehoren zu Treyben gegen den vechternn dy auß dem pandt gen vnd dy mit dem messern gerne vmb schlagen zu den andren zynnen das prichtt der schnytt also wenn Er dir mit dem versetzen oder sunst an deyn messer pyndett zu deyner lincken seytten vnd schlecht er denne d paldt vmb mitt dem entrusthaw oder sunst zu deyner rechten seytten so spring auß dem haw mit dem lincken fuß auff seyn rechte seytten vnd fall Im mit der scharphen schneyden vber seyn armm vnd druck In mit dem schnyt von dir das soltu albogen treyben wenne er auß der versatzung schlecht etc | Nit vergiß der schnit Zwen vnte~ zwen obñ mit Hie saget der meinster von den schnitte~ vnd von iren eygenschafft vnd spricht dz der schnitt vier sigen die zwyn ersten die zwin oben gehoren zu triben gege~ den vechtern die vß dem pand gan vnd die do gern mit dem messer vmb sclage~ zu der andern site~ vnd b dz bricht er mit dem schnitt also wan er dir versetz oder sunst an din messer pindt zu diner lincke~ site~ vnd schlag do mit bald vmb mit dem entrusch haulb oder sust zu diner rechte~ site~ so spring vmb vß dem haulb mit dinem lincke~ fus vff sin rechte site~ vnd fal im mit der scharpfen schnide~ oder mit der lange~ schnide~ vber sin arm vnd druck in mit dem schnitt von dir dz soltu alwege~ triben wan er vß der versatzung schlechtt ~~ | ||||||||
| If he lies against your ear on your right side as you lie against his Messer from above or below and he wants to strike around to the other opening at your left ear, cut him to the inside of his right arm with the back edge. This is the second cut. | [103r] Item ligtt er auff deyner rechten seytten bey dem oren vnd du ligest an seynen messer vntten ader62 oben so er denn will vmb schlagen zu der andren zynnen deynes lincken orens so schneyd In mit der kurtzen schneyden In seyn rechten arme Inbendigs das ist der ander schnydt etc | Itm~ lig er vff siner rechte~ site~ bÿ den oren vnd list vff sinem messer es sy vnte~ oder oben so er wil dan vmb schlage~ zu der andern zÿnnen dines lincken ores so schnid im mit der kurtzen schnide~ in sin rechte~ arm Inlbendigs dz ist der ander schnitt | ||||||||
| You shall use the other two against those fencers who do the Einlaufen with outstretched arms. Do the cuts like this: If he binds at your Messer with a displacement or otherwise, if he lifts his arm and does the Einlaufen to your left side, turn your Messer to his arm with the thumb facing down and the true edge beneath his cross. Push upwards with the cut. | [103v] Item dy andren zwen schnytt gehoren zu treyben gegen den vechtren dy do Eyn lauffen mit auff geracktem arme vnd dy schnytt Treyb also wenn Er dir an das messer pindt Es sey mitt versatzung oder sunst fertt er denn hoch auff mit dem arme vnd laufft dir Eyn Zu deyner lincken seytten so verbent deyn messer das der dawm vntten kum vnd mit der scharpffen vntter seyn gehultz In seyn arme vnd druck mit dem schnytt vbersich etc | [78r] Itm~ die zwin vntern schnitt gehoren ze triben gege~ den fechtern die do In lauffe~ mit vff gerechten armen vnd die schnit dribe also wan er dir an dz messer pindt es sÿ mit versatzung oder sust fertt er dan hoch vff dem arm vnd laufft dir zu diner lincke~ site~ so verwind din messer dz der thüm vnte~ küm vnd mit der scharpffen schnide~ vnter sin gehultz in sin arm vnd druck mit dem schnitt vber sich ~~ | ||||||||
| If he does the Einlaufen to your right side, turn your Messer against his arm with the back edge beneath his cross and the thumb facing down. Push upwards with the cut. These are the four cuts. If you know these, you can use them in any bind. | [104r] Item laufft er dir Ey auff deyn rechte seytten so verbendt deyn messer das der dawm vntten kum mit der kurtzen schneyden vnter seyn gehultz In seyn arme vnd druck mit dem schnytt vbersich also hastu dy vyer schnytt vnd wenne du dich recht dareyn schicken kanst so magstu dye treyben In allen an pynden etc | Itm~ laufft er dir In vff din rechte~ site~ so verwind din messer dz der thum vnte~ kum mit der stümpfen oder kurtzen schnide~ vnder sin gehultz In sin arm vnd druck mit dem schnitt vber sich also hastu die vier schnitt vnd wan du dich rechtt darin schicken wilt so magstu die triben im messer im schwertt ~ | ||||||||
| [104v] Will er auß dem pandt rucken Dy handt soltu Im drucken Hye sagtt der meyster wye man Eyn schnyt In den andren wechselen solt vnd spricht will er auß etc Das soltu alzo verstan wenne dw eynem an gepunden hast auff seyner rechten seytten vnd Ir ligett ped Im hangenden ortt auff der selbigen seytten Indes so er vmb schlech schneyd In an seyn arme vbersich mit der kurtzen schneyden Indes wendt deyn messer vmb auff seynen arme vnd schneyd Im den obren schnyd vber den selbigen arme etc | Wil er vs dem pand rucken Die hant soltu Im drucken Hie saget der meinster Wie du eyn schnitt in den andern wechseln solt vnd sprichtt [78v] wil er vß etc daß merck also wan eyner dir in laufft zu diner lincke~ site~ mit vff gerechte~ arm so verwind so verwind [!] din messer mit der lange~ schnide~ vntter sin gehultz in sin arm vnd druck fast vber sich vnd schrit do mit vff sin rechte~ site~ vnd wend den kopff mit vnte~ durch mit dem messer von sinem arm vnd wind dz messer vß den vnten schnit in den obern vber sin arm mit der lange~ schnide~ ~~ | |||||||||
| [105r] Item laufft dir eyner zu deyner rechten seytten Eyn mit auffgeracktem arme So windt Im deyn messer mit der kurtzen schneyden vnter seyn gehultz In seyn arme vnd druck vast vbersich vnd schreyt auff seyn lincke seytten vnd loß das gehultz vntten durch gen vnd wendt das messer mit der langen schneyden vber seyn arme In den obren schnytt Druck von dir auch magstu schneyden den man auff seyn hals an seyn prust vnd dy schnytt treyben darnach als dir der man stett etc | Itm~ laufft er dir In zu diner rechte~ site~ mit vff gerechte~ arm so wind im din messer mit der kurtzen schnide~ vnder sin gehultz in sin arm vnd truck vast vber sich vnd schrit vff sin lincke site~ vnd las dz gehultz vnte~ durch gen vnd wend dz messer mit der scharppen schnide~ vber sin arm in den schnitt druck von dir ouch magstu im die hend schlage~ oder trucken etc
dz sünnen zeÿchñ | |||||||||
| [105v] Dy handt will er schneyden Messer nemen solt nicht meyden Hye sagtt der Merer der kunst wye man dy schnytt prechen soltt vnd spricht dy handt etc Das soltu also verstan Schneydt er dir In deyn rechten arme außbendigs Indes laß deyn gehultz vnd handt auff seyn swertt vnd greyff mit deyner lincken handt oben In seyn gehultz hynter seyner handt vnd reyß starck auff deyn rechte seytten etc | ||||||||||
| [106r] Schneydt er dir dy handt Olpogen stoß sey dir bekandt Hye sagtt der meyster Eyn ander pruch wyder dy schnytt vnd das soltu alzo versten wiltu vmb schlagen zu seyner rechten seytten Indes schneytt er dich aussen In deyn arme oder handt So stoß Indes mit deynem rechten olpogen auff seyn messer auff der selbigen seytten do er dich schneydt vnd schlag Im Euchling dy kurtz schneyd auff seyn kopff etc | ||||||||||
| [106v] Schneydt er dy handt ploß Vberlauff gewappend stoß Hye lertt der meyster aber Eyn pruch wyder dy schnytt vnd mach den also schneytt er dich außbendig vber deyn arme wye vor so far mit dem gehultz auff seyn messer vnd fall mit deyner lincken handt In dy mitt deynes messers vnd stich In zu dem gesicht gewappendt etc | ||||||||||
| [107r] Schneydt Inwendig / swech durchge Vberbindt haw stich Im geschicht we Das soltu also verstan schneydt Er dich Inwendigs In deynen rechten arme so wind deyn messer gegen dem seynen das dy lang schneyd oben stee vnd dy kurtz gegen dir vnd senck den ortt gegen der erden vnd gee mit der swech vntten durch auff seyn rechte seytten mit der kurtzen schneyden auff seyn messer vnd haw In Indes Zu seynen kopff der selbigen seytten mit der langen schneyden etc | ||||||||||
| [107v] [No text] | ||||||||||
| [108r] Dy handt ist er schneyden ynnen Stoß handt haw mag gewynnen Hye lertt der meyster aber Eyn pruch wyder den Indren schnyt vnd mach den also Schneydt er dich Inwendigs vber deyn handt oder arme Indes stoß seynen rechten arme nyder mit deyner lincken handt vnd haw Im zu dem kopff mit der langen sch neyden wye vntten gemalt stett etc | ||||||||||
| [108v] Inwendig handt mit schneyden wirtt Durchge auff recht ortt lanck stoßt hartt Hye lertt der meyster aber Eyn pruch wyder den Inbendigen schnytt vnd mach den also So er dich schneyt In deynen arme Inbendigs Indes laß deyn messer Sincken vnd wechsel Im den langen ortt durch auff seyn rechte seytten vnd stich Im zu dem gesicht der selbigen seytten Trifstu In nicht mit dem langen ortt so tritt nohendt In Inn vnd windt Im den hangenden ort Zu seynem gesicht der selbigen seytten etc | ||||||||||
| [109r] Deyn schneyd ler wenden Ortt do mit senden Hye sagtt der meyster Eyn stuck auß den schnytten vnd spricht deyn schneyden etc das soltu also verstan So du den schnytt auff seyner rechten seytten gemacht hast Indes windt deyn messer gegen dem seynen vnd stich In mit dem hangenden ortt zu dem gesicht oben zu der selbigen seytten vber seynen arme etc | ||||||||||
| [109v] In dy andren schnytt Ortt erbeyt albeg mitt Hye lertt der meyster wye man / dy andrenschnytt prechen Soltt vnd spricht / den ortt In dy andren schnyt prauchen solt vnd spricht In dy andren etc Das soltu also verstan Schneydestu In In seyn rechten arme Inbendigs Indes wenndt deyn messer gegen seynen arme vnd stich Im den hangenden ortt zu dem gesicht wye vntten gemalt stett also hastu den stich auß dem andren schnytt etc | ||||||||||
| [110r] Item auß dem dritten schnytt mach den stich also Su dw mit der langen schneyden von vnden auff schneydest dy seytten oder den arme auff seyner rechten seytten Indes so du auff das hochst kumest mit dem gehultz deyneß messers Indes senck Im den ortt vntter seyn vchsen oder prust etc | ||||||||||
| [110v] Item auß dem vyerden schnydt mach den stich also So dw In geschnytten hast auff seyn prust oder Inwendigs In seynen rechten arme Indes far Im mit dem langen geraden ortt zu seynen gesich seyner lincken seytten etc | ||||||||||
| [111r] Das sunnen zaygen mit dem messer wiltu naygen Dy achselen tast Gegen nack druck vast Hye sagtt der meyster von Eynen stuck das heyst das sunnenzaygen das mach also hawtt er zu dir oder du Zu Im vnd so dy messer zu sammen klitzen so far mit deym gehultz deynes messers vber seyn messer auff seyner rechten seytten vnd schreytt mit deynem lincken füß hinter seynen rechten vnd greyff mit deyner lincken handt hyntten an seyn achselen seyner lincken seytten vnd ruck In vast zu dir vnd far mit dem gehultz vnd kreutz deynes messers vntter seynen hals vnd druck Im seyn kelen ser gegen dem nack das heysset Im messer das sunnenzaygen etc | Das sünnen zeichen Mit dem messer wiltu Im neigen Die achsels dast [79r] Gegen nack druck vast Hie saget der meinster von eÿnem stuck dz heist er dz sünnen zeÿchen Daß mach also haut er zu dir oder du zu Im vnd so die messer zu samen glitzen so far mit dinem gehultz dines messers vber sin messer vff siner rechte~ site~ vnd schrit mit dem lincke~ fus hinter sinen rechte~ vnd griff mit diner lincken hant hinten an sin achsell siner lincke~ site~ vnd druck in fast zu dir vnd far mit dem gehultz vnd crütz dines messers vnter sin hals vnd druck sere gege~ dem nack dz heisset im messer dz sünnen zeÿchen ~~ Ober dast | |||||||||
| [111v] Ob er dast Vnd gegen nack druckt vast den rechten arme vberschlag vnd bey dem olpogen nym dy wag Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder das sunnezaygen | Ob er dast Vnd gegen nack druck vast den rechten arm vber schlag Bÿ dem elnboge~ nim die wog Hie saget der meinster eyn bruch wider dz sünnen zeychen vnd spricht vber tast ~ | |||||||||
| vnd mach den also ist er dir mit dem gehultz gefaren vber deyn messer vntter deynen hals vnd mit der lincken hyntten an deyn lincke achselen so laß deyn messer fallen vnd far mit deyner rechten handt durch seyn peyde arme oder der zwischen seyn payd arme vnd far mit der rechten handt auff seyn rechten arme hyntten an den olpogen vnd zeuch do mit starck gegen deyner rechten seytten vnd far mit deyner lincken handt außben digs vntter seynen rechten olpogen deyner rechten handt zu hilff vnd wendt deyn lincke seytten an seyn rechte vnd scheub mit payden henden mit gantzer krafft auff deyn rechte seytten vnd so kumt dir seyn rechter arme beschlossen vber deynen lincken vnd auch seyn messer wye es vntten gemalt stett etc | Daß soltu also verstan ist er dir mit sinem [79v] gehultz gefaren vber din messer vnter dinem hals vnd mit der lincken hinte~ an din lincke achsel so loß din messer fallen vnd far mit diner rechte~ hant durch sin peide arm oder zwuschen sin beide arm vff vnd far mit der rechte~ hant vber sin rechte~ arm hinde~ an dem elnboge~ vnd zuch do mit starck gege~ diner rechte~ site~ vnd far mit diner lincke~ hant vßwendig vnter sin rechte~ elnboge~ diner rechte~ hãt zu hilff vnd wind din lincke site~ an sin rechte vnd schub mit peide~ hende~ mit gantzer karfft vff din recht site~ so kümpt dir sin rechte~ arm geschlossen vber den lincke~ vnd auch sin messer also hastu den verborge~ griff | |||||||||
| [112r] Item hat er dich mit dem gehultz gefast als vor vnd will dir aber das sunnenzaygen machen so far mit deynem messer vntter seyn payd arme auff deyn lincke seytten das der ortt hynden auß hyn gee vnd fall zu gewappender handt vnd far auff mit dem gehultz vnd mit dem rechten arme vnd wenck mit der prust eyn wenig zu ruck Indeß stoß mit deynem gehultz starck an seynen rechten olpogen außbendig vnd schreytt mit dem lincken fuß fur seynen rechten vnd far mit dem gehultz starck vber seynen rechten olpogen das der ortt oben stee vnd das gehultz gegen der erden Inbendigs an seynen arme vnd druck starck von oben nyder mit gewappen der handt auff deyn rechte seytten etc | alliud
Itm~ hat er dich mit dem gehultz gefast als vor vnd will dir aber dz sünnen zeychen machen so far mit dem messer vntter sin beide arm vff din lincke site~ dz der ortt hinde~ vssen ge vnd fal zu gewopenter hãt vnd far vff mit dem gehultz vnd far vff mit dem rechte~ arm vnd wenck mit der prust eyn wenig zu ruck Indes stos mit dinem gehultz starck an sin elnboge~ vswendig [80r] vff din recht site~ vnd schrit mit dem lincke~ fus fur sin rechte~ vnd far mit dem gehultz starck vber sin rechte~ dz der ortt oben ste vnd dz gehultz gege~ der erde~ vnd druck starck von oben nider mit gewopenter hãt vff dim [!] rechte~ site~ ~ | |||||||||
| [112v] Item aber eyn ander pruch hellt er dich als vor mit dem sunnenzaygen so far aber vntten seyn beyd arme mit dem ortt auff deyn lincke seytten vnd far mit dem gehultz zwischen seyn payd arme auff oben Inbendigs vber seyn handt vnd reyß starck mit dem gehultz vntersich vnd druck oben fast nyder mit der klingen deynes messers vnd swing dich auff deyn rechte seytten etc | ein ander bruch
Itm~ aber eyn ander bruch hat er dich mit dem sunnen zeichen so far vber vnter sin beid arm mit dem ortt vff sin lincke site~ vnd far mit dem gehultz zwuschen sin beide arm vff oben Inlbendig vber sint hãt vnd riß starck mit dem gehultz vntersich vnd druck oben fast nider mit der klinge~ dines messers vñ schwing dich vff din rechte~ site~ ~ Wiltu ab lauffe~ | |||||||||
| [113r] Item aber eyn ander pruch hatt er dich mit dem sunnenzaygen gefast als vor So merck Indes dy weyll er fertt mit dem lincken arme nach deyner lincken achsel so laß In vmb dich mit dem arme nicht kummen Sunder weyll er tasten will gegen dir vnd seynen arme streckt Indes far mit dem ortt deynes messers mit der swech zwischen seyn payd arme auff In das gelenck des olpogens seynes rechten armes vnd far mit dem gehultz vnd mit der sterck deynes messers von vntten auff Inbendigs In gelenck seynes lincken ölpogens vnd wendt dich mit deyner rechten seytten an seyn lincke vnd schreyt mit deynem rechten fuß fur seynen rechten vnd druck geswindt auff deyn lincke seytten also hast In aber gefangen vnd verigelt das du In furen magst wo dw hyn wildt vber seyn danck vnd magst In auch werffen das er nicht auff mag stan etc | ||||||||||
| [113v] Item helt er dich als vor ym sunnenzaygen so far aber mit dem messer mit gewappender handt auff seyn lincke seytten als vor nun Ee er deyn achsel pegryffen hatt Indes weyll er den arme gegen dir streckt Indes far auff mit dem gehultz zwischen seyn payd arme vnd wendt deyn lincke seytten an seyn rechte vnd schreytt mit deynem lincken füß für seyn rechten vnd reyb mit dem gehultz seyn rechten arme oder handt starck nyder vnd druck mit deynes messer klingen vnd mit deynem olpogen seyn rechte achselen starck von dir vnd leg dich mit deynem arme vnd prust auf dy selben seytten achselen etc | ||||||||||
| [114r] Item hatt er dich geuast als vor dy weyll er aber greyffen will nach Deyner achselen als vor so far mit deynem rechten arme aussen starck vber seyn lincken außbendigs yn das gelenck vnd olpogen auff seyn lincke seytten vnd schreytt mit dem lincken fuß hinter seyn rechten vnd druck In dar vber etc | ||||||||||
| [114v] Mit gehultz vberfar Mit swech der gelenck nym war Hye lertt der meyster Eyn gutt stuck wye man dem man das messer nemen soll zu gewappender handt mit der swech vnd thu Im also Gee an den man von deyner rechten seytten mit dem Entrusthaw auff seyn lincke seytten Indes far mit deym gehultz vber seyn messer auff seyner rechten seytten das seyn messer vntter das seyn kum Indes far Im mit der swech deynes messers Inbendigs zwischen seyn gehultz vnd handt vnd reyß starck auff deyn lincke seytten etc | ||||||||||
| [115r] Item aber Eyn gutt stuck Gee zu Im als vor vnd far aber mit deym gehultz vber seyn messer auff seyner rechten seytten vnd laß vntten durch gan dy swech deynes messers vnd far Im außbendigs In das gelenck seyner rechten handt vnd druck starck auff deyn rechte seytten So nymbstu Im aber das messer etc | ||||||||||
| [115v] Vberfar gewappendt sticht Ortt zu der kelen vicht Hye lertt der meyster aber Eyn gutt stuck wye man den man zu gewappender hent an setzen soll den ortt vnd thu Im also far vber de seyn messer mit dem gehultz auff seyner rechten seytten vnd laß dy swech deynes messers sincken auff seyn lincke seytten vntten dürch wyder auff seyn rechte seytten vnd stich Im jnnbendigs gewappen zu dem gesicht vnd das seyn messer kum vntter seyn deyn rechte vchsen etc | ||||||||||
| [116r] Für schleg er pultz Auff linck wer nymb mit gehultz Das soltu also verstan far Im mitt dem gehultz vber seyn messer wye vor vnd so deyn swech vntten durch ist gegangen auff deyn lincke seytten vnd seyn messer ist dir kummen vnter deyn rechte vchsen so kum Im mit dem gehultz Inbendigs In das gelenck seyner rechten handt vnd druck da mit geswindt auff deyn lincke seytten so nymbstu Im das messer | ||||||||||
| [116v] Vberfar mit cloß Mit gehultz hals : vber peyn stoß Das soltu also verstan Gee an In mit deynem messer wye vor vnd far Im mit dem gehultz vber seyn messer auch wye vor vnd kum vntten durch mit der swech auff deyn lincke seytten vnd far mit deyner lincken handt In dy mitten deynes messers vnd far mit dem gehultz auff Im an seynen hals vnd schreyt mit deynem fuß hinter seynen rechten vnd swing dich Eyn wenig auff deyn lincke seytten vnd wurff In fur dich vber deyn rechte peyn etc | ||||||||||
| [117r] Zu Im soltu rücken Vnd dy handt ler drucken Hye lertt der meyster aber Eyn stuck wye man Eynen vahen solt bey seyner handt vnd thu Im also So du mit deynem gehultz vberfersst seyn messer wye vor So zeuch mit deynem gehultz auff seynem messer zü ruck das dy swech deynes messers kum auff seyn rechte handt vnd fall yndes mit deyner lincken In payde messer vnd auch mit deyner rechten oben In payde messer vnd druck mit peden henden vast zü vnd wendt deyn lincke seytten an deyn rechte vnd mach was du willt etc | ||||||||||
| If you want to do the Ablaufen, you shall swing from both sides. Here the Master teaches another main piece and explains how you shall do the Ablaufen with the Messer. [Rep.v.] When you come to him in the Zufechten, you enter a close bind and want to do the Ablaufen, then you shall swing with it from both sides like the women do when they uncoil yarn. Do it as if you wanted to sit down with the Messer and let it go to both sides, letting the thumb rest on the downward flat of the Messer all the time. If you then see him following your Messer with a displacement, Indes do a feint to the side where you expect to reach him most safely. Thus you will hit him. | [117v] Wiltu ab lauffen Von payden seytten soltu wauffen Hye lertt der meyster aber Eyn haubtstuck vnd sagtt wye du Im messer ab solt lauffen vnd sprich wiltu ab etc das soltu alzo verstan wenne du Im zuuechten zu Im kumbst vnd hast nahendt zu Im mit dem anpinden wiltu denn ablauffen mit dem messer so soltu da mit bayffen als dy frawen wan sy das garnn ab haspelen von payden seytten vnd thu geleych als dw nyder wollest setzen mit dem messer vnd laß das messer von payden seytten abgen dach das der dawmen albeg vntten stee auff der flech des messers vnd wenne dw denn Sichst das er deynem messer nach gett mit der versatzung Indes mach Eyn feler auff welch seytten du den man am gewisten meynst zu haben so triffestu In | Wiltu ab lauffen Von peiden siten soltu werffen Hie lert der meinster aber ey~ haupt stuck vnd sagett wie du im messer salt ab lauffen vnd spricht wiltu abe lauffen dz soltu also verstan wan du im zubechte~ zu im kümpst vnd hast nicht zu im mit dem anbinde~ wiltu dan ab lauffen mit dem messer so soltu do mit [80v] werffen als die fraulben wan sie dz garn ab haspeln von beide~ site~ vnd thün glich als wollest nider sitzen mit dem messer vnd loß dz messer von beide~ site~ ab gen doch dz der thüm alwegen vnte~ ste vff der flech des messers vnd wan du dan sihest dz er dinem messer noch get mit der versatzüng Indes mach eyn feller vff welcher site~ du den man an dem gewisesten meinest zu haben so trifstu in | ||||||||
| When you do the Ablaufen from both sides, Indes strike at the lower openings instantly after doing the Ablaufen. Indes strike at the upper opening instantly or strike at his chest with the point. Indes strike at the previous opening again. | [118r] Item oder so du ablauffest von payden seytten Indes so du abgeloffen pist alzo pald schlag zu der untteren zynnen Indes schlag pald wyder zu der obren zynnen oder schlag Im den ortt In seyn prust vnd schlag Indes nohendt zu der forigen zynnen etc | oder so du ablauffest von beide~ site~ Indes so du oben ab gelauffe~ bist also bald schlach zu der vntern zynnen Indes schlag pald wider ze der obern zynnen oder schlag im den ortt in sin brust vnd schlag indes behend ze der vorigen zÿnnen ~ der in hangend~ ort lig~ | ||||||||
| If he lies in the hanging point, take the Messer without fear. With the cross you shall push, with both edges you shall practice. Here the Master teaches how you shall stand in the hanging point and what to do from both guards. Assume the position of the hanging point on both sides as pictured below. | Ligt er ym hangenden orcht Bnym das messer an vorcht Mit dem kreutz soltu schüben Mit payden schneyden dich üben Hye lertt der meyster wye man sich legen solt In den hangenden ortt vnd dar auß machen sol auff payden legeren vnd schick dich In den hangenden ortt auff payden seytten wye vntten gemalt stet etc | Ligt er im hangenden ort Benimb dz messer an forcht Mit dem krutz soltu schuben Mit beiden schnitte~ dich vben [81v] Hie saget der meinster ein bruch wider die benemen vnd spricht also ligt er vff diner lincke~ site~ im hangende~ ortt als vor vnd du ouch vff siner lincke~ site~ in dem selbigen ort wil er dir dan din messer benemen mit sinem messer so merck die will er sin messer schubt so zuck din messer gege~ dir nohent zu dim lib vnd küm e mit dem schlag im ze sinem lincke~ oren Indes wind gege~ Im din messer vnd stich im zu dem gesichtt ~ | ||||||||
| Here the Master speaks of another main piece, the Pnehmen. The Pnehmen in the Messer takes place when you come together in the Zufechten and you are both in the hanging point as pictured below. If he stands in the hanging point on your right side and you stand in the hanging point on his right side as well, so if you are in the bind and face each other, let your cross go to his left side against his Messer and push his Messer to his right side with your Messer. Indes go with your right foot decidedly around to his left side and strike at his head with the blunt edge. | [118v] Item hye sagtt der meyster aber von eynem haubtstück das ist von dem pnemen Nu merck das pnemen Im messer ist wenne Ir Im zuuechten zusammen kumpt vnd so Ir payde ligtt Im hangenden ortt wye oben gemalt ist ligtt er gegen dir Im hangenden ortt auff deyner rechten seytten vnd dw ligest auch auff seyner rechten seytten Im hangenden ortt vnd so Ir also ligtt gegen Eyn ander vnd also seyt Im pandt so far mit dem kreutz auff seyn lincke seytten an seyn messer vnd scheub mit deynem messer seyn messer auff seyn rechte seytten vnd schreytt Indes woll vmb auff seyn lincke seytten mit deynem rechten füß vnd schlag In mit der stumpffen schneyden an seyn kopff etc | Itm~ ligt er gege~ dir ym hangende~ ortt vff diner rechte~ site~ vnd du ligst auch vff diner rechte~ site~ im hangende~ ort vnd so ir also ligent gegen eynander also stint ym band so far mit dem gehultz vff sin lincke siten an sin messer vnd schub mit dinem messer sin messer vff sin rechte site~ wol vnd schrit Indes wol vmb vff sin lincke site~ mit dinen rechte~ fus vnd schlag yn mit der stümpfen schnide~ an syn kopff
lig er ym hangende~ ort | ||||||||
| If you lie on his left side with the hanging point against his Messer, let your hilt or cross go to his right side against the blade of his Messer and push his Messer to his left side. Indes go to his right side with your left foot in front and strike at his head with the true edge. | [119r] Item ligstu auff seyner lincken seytten an seynem messer Im hangenden ortt so far mit dem kreutz oder gehultz auff seyn rechte seytten in seyns messers klingen vnd scheub Im also seyn messer auff seyn lincke seytten Indes schreytt mit deynem lincken füß fur auff seyn rechte seytten vnd schlag Im zu dem kopff mit der langen schneyden etc | |||||||||
| When he lies in the hanging point and considers Pnehmen, you shall go through, if you won't take damage from him. Here the Master explains a counter against the Pnehmen [Rep.v.] If he lies in the hanging point on your right side and you lie in the hanging point on his right side as well, if he then pushes your Messer to your right side and aims to strike at your ear on your left side, Indes jerk your Messer close to your body with a lowered point and be in advance of his strike. Strike at his ear on his right side. | [119v] Der Im hangenden ortt ligtt Vnd dy pnemen wigtt Dem soltu durchgan Wiltu seyn nicht schaden han Hye sagtt der meyster eyn pruch wider dy pnemen vnd spricht der Im etc Das soltu also versten ligtt er Im hangenden ortt auff deyner rechten seytten vnd du auch seyner rechten seytten Indes dy weyll er deyn messer scheubt auff deyn rechte seytten vnd will schlagen zu deyner lincken seytten zu dem oren Indes zuck deyn messer an dich mit gesencktem ortt von seynem messer nohendt an deyn leyb vnd kum Ee mit dem schlag vnd schlag Im zu dem oren seyner rechten seytten | *Der im hangenden ort ligt Vnd die benemen weg Dem soltu durch gan Wiltu sin nicht schade~ han Hie saget der meinster aber ein halbpt stuck dz ist von dem bnÿmen Nu merck dz benemen im messer dz ist wan ir im ze vechte~ ze samen kümptt vnd so ir beid ligt im hangende~ ort ligstu dan vff [81r] siner lincke~ site~ an sinem messer so far mit dem crutz oder gehultz vff sin rechte site~ an sin messers klinge~ vnd schub im also sin messer vff sin lincke site~ Indes schrit mit dinem lincken fus vff sin rechte site~ vnd schlag im zu dem kopff mit der lange~ schnide~ | ||||||||
| If you lie in the hanging point on your left side and he lies against you in the hanging point on his left side as well and aims to do Pnehmen on your Messer with his Messer, take care, when he pushes your Messer then jerk your Messer close to your body and come in advance of his strike. Strike at his left ear. Indes wind your Messer against him and thrust at his face if you want. This counter is very bad and not the best, but if you can't get any further, you can resort to it. | [120r] Item ligstu auff deyner lincken seytten Im hangnden ortt vnd Er ligett auch gegen dir auff seyner lincken seytten Im hangen den ortt vnd will dir deyn messer pnemen mit seynem messer so merck dy weyl er deyn messer scheubt so zuck deyn messer gegen dir nohendt zu deynem leyb vnd kum Ee mit dem schlag denne er vnd schlag Im zu seynen lincken oren Indes windt gegen Im deyn messer vnd stich Im zu dem gesicht ob dw willt etc vnd der pruch ist ser letz vnd nicht am pesten vnd so dw nicht weytter kummen magst so magstu dich dennich do mit behelffen | Itm~ Aber eyn bruch wider die benemen vnd ist besser dan der b erst bruch wan dz erst stuck vnd der erst pruch gan gar letz zu Aber daß stuck vnd pruch gant vast recht ze im messer vnd thün Im also lit er im hangende~ ort vff diner rechte~ site~ vnd du auch uff siner rechte~ site~ Indes die will er din messer schubt vff din rechte~ site~ vnd die wil er wil schlagend ze diner lincke~ site~ ze den oren Indes zuck din messer an dich von sinem messer vnd küm e mit dem schlag vnd schlag im ze den oren ze siner rechte~ site~ | ||||||||
| [120v] Item aber Eyn pruch vnd ist der pest will er dich pnemen als vor so merck dy weyll er dir nach deynen lincken oren schlecht Indes far auff mit deynem messer als vor vntter seyn messer vnd setz Im den ortt an seyn hals auff seyner rechten seytten vnd mach Indes waß du willt etc | alliud
[82r] Itm~ Aber eyn ander bruch vnd ist der pest will er dich benemen als vor so merck die will er dir dan nach dinem lincke~ oren schlecht Indes far vff mit dinem messer als vor vnter sin messer vnd setz ym den ortt an sin hals vff siner rechte~ site~ vnd mach Indes wz du wiltt ~ wiltu In bnemen | |||||||||
| [121r] Item Eyn pruch wyder dy zucken Im hangenden ortt willer mit seynem messer zucken In dem hangenden ortt Indes so er auff fertt mit seym gehultz vnd will zucken so far mit deynem ortt starck nach seym gesicht vnd heb deyn arme hoch auff vnd laß In nicht von dem messer kummen vnd volg nach der ploß vnd seynem messer mit dem ortt etc | ||||||||||
| Item ligtt er dir Im hangenden ortt auff deyner rechten seytten vnd du ligest Im auch auff seyner rechten seytten So thu sam du Im dringen wollst zu der ploß auff der selbigen seytten Indes zuck vbersich mit deym gehultz vnd messer vnd stich Im oben eyn zu der ploß seyner lincken seytten Der pruch der oben gehortt vber ditz stuck etc | ||||||||||
| [121v] Wiltu In pnemen Mit lerer handt wer nemen Zuck wechsel ob du wilt Dy wach hab hinter dem schilt Hye sagtt der meyster wye man den mann pnemen solt vnd wiltu In etc Das soltu also verstan wiltu Im seyn messer nemen so thu Im also So Ir payd ligt Im hangenden ortt auff seyner rechten seytten vnd Er auch auff deyner rechten seytten So pnym Im seyn messer woll auf seyner rechten seytten Indes fall mit deyner leren handt auff seyn handt an das gehultz des messers vnd reyß vntersich so nymbstu Im das messer etc | Wiltu In benemen Mit lerer hant were nemen Zuck wechsell ob du wilt Die wacht hab hinter dem schult Hie saget der meinster wie man den man benemen sol vnd spricht also wiltu In benemen dz soltu also verstan wiltu Im sin messer nemen so thün Im also so ir beide ligt im hangende~ ort vff siner rechte~ site~ vnd er ouch vff diner rechte~ site~ so benÿm im sin messer woll vff siner rechte~ site~ Indes fal mit diner lerer hant vff sin hant an [82v] dz gehultz desß messers vnd riß vntersich so nympstu im dz messer ~ | |||||||||
| [122r] Item ligt Ir payd als vor so pnym Inn aber mit lerer hand vnd thu Im also So Ir payde ligtt Im hangenden ortt so greyff mit deyner lincken auff seyn lincke seytten durch seyn messer vnd fall außbendigs oben mit der lincken hand zwischen seyn messer vnd deyner rechten handt alzo ist er pnummen mit lerer handt etc | ein anders
Itm~ ligt ir beide als vor so nÿm im aber mit lerer hant vnd thun im also so ir beide ligt im hangende~ ort so begriff mit diner lincke~ vff sin lincke site~ durch sin messer vñ fal vswendig oben mit der lincke~ hant zwuschen sin messer vnd siner rechte~ hant also ist er benümen mit lerer hant etc | |||||||||
| [122v] Item liget Ir ped Im hangenden ortt so wendt oben deyn hand Ewchling gegen seyner Ewchlich ewchlingen vnd greyff Indes mit deyner lincken handt In peyde messers In dy mit vnd far mit deynem gehultz vntten durch seyn arme außbendig In das gelenck seyner rechten handt vnd reyß Indes starck auff deyn rechte seytten mit dem gehultz etc | ||||||||||
| [123r] Item ligstu Im hangenden ortt als vor so magstu auch durchzucken vnd auch durchwechselen schneyden etc Item thu Im also als du wollest stechen zu den vntren zynnen Indes stich beseytt auff seyn rechte seytten vnd Triff In nicht mit dem stich Sunder schlag In mit dem Entrußthaw zu seyner lincken seytten zu den obren zynnen etc | Itm~ ligstu als vor im hangende~ ort so mastu durch zucken vnd auch durch wechsel schnide~ thün Im also als du wellest stechen ze der vntern zÿnnen Indes stich besitz vff sin rechte~ site~ vnd triff In nit mit dem stich sunder schlag in mit dem entrust haulb ze siner lincke~ site~ ze der obern zÿnnen // | |||||||||
| [123v] Item So Ir payde ligtt als vor Indes windt mit deynem messer gegen seynem messer das der dawm oben stee vnd stich Im behentlich zu dem pauch Indes windt wyder auff deyn lincke seytten das dy stumpff schneyd vntten stee vnd stich Im zu der vorigen zynnen etc | Itm~ so ir beid ligt als vor Indes wind mit dinem messer gege~ sinem messer dz der thüm oben ste vnd stich im behendlich ze dem buch Indes wind wider vff dim lincke site~ dz die stümpff schnid vnte~ ste vnd stich im ze der vorigen zÿnnen ~~ | |||||||||
| [124r] Item so du stest als vor so thu geleych als du Im zu dem pauch wollest winden vnd stich Im den langen ortt Indes zu dem gesicht etc | [83r] Itm~ so du stest als vor so thun glich als du im ze dem buch wollest winde~ Indes stich im zue dem gesicht Im winde~ bis bericht | |||||||||
| [124v] Im winden piß bericht Deyn ortt trifft vnd seynen pricht Messer nemen solt er weren Mit reyssen dich zu Im keren Hye sagtt der meyster Eyn pruch vnd spricht Im winden etc Das soltu also verstan Stestu Im hang[e]n den ortt gegen seyner rechten seytten vnd er windt (sic) seym messer gegen deynem vnd will Indes durchgen mit dem ortt zu deynem gesicht Indes windt auch gegen seynem messer vnd far da mit hoch auf zu seynem gesicht so trifft deyn ortt vnd der seyn wirtt ab gesetzt etc | ||||||||||
| [125r] Item hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder das stuck das er dich Im winden an den pauch sticht vnd will du das prechen so thu Im also So er dir nach dem leyb will faren vnd winden will gegen deynem messer vnd dich stechen In den pauch Indes so er winden ist gegen deynem messer so far auff vnd stich Im den langen ortt zu seym gesicht wye vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [125v] Item Eyn ander pruch wyder das zucken In dem hangenden ortt so du mercken pist das er seyn messer an sich zuckt vnd will dir durch zucken Indes so er auff fertt mit dem gehultz vnd auch arme Indes far Im mit hangendem ortt zu seynem gesicht vnd loß In nicht ab kummen von deynem messer noch durchzucken etc | ||||||||||
| [126r] Item Eyn pruch wyder das messer nemen Im hangenden ortt pnymt er dich auff deyner rechten seytten vnd greyfft mit seyner lincken handt außbendigs auff deyn rechte handt In das gehultz vnd will dir das messer nemen Indes so far vntersi er vntersich druckt so fall mit deyner lincken handt vntten an das gehultz vnd mit deyner rechten far wyder oben an das gehultz vnd reyß mit payden henden starck vntersich so nymbstu Im das messer wyder vnd hawest In durch den kopff etc | ||||||||||
| Item das ander messer nemen prich auch mit disem Eegemelten pruch der do heysset frey außgezawmbtt etc | ||||||||||
| Im winden biß bericht Din ort trifft vnd sinen bricht Messer nemen soltu erberen Mit rissen dich zu Im keren Hie saget der meinster eyn bruch vnd spricht Im winde~ dz soltu also verstan stestu im hangend~ ortt gegen siner rechte~ site~ vnd er wind sin messer gege~ dinem vnd will Indes durch gen mit dem ort gege~ siner rechte~ site~ vnd er windt sin messer gegem dinem vnd will Indes durch gen mit dem ortt ze sinem gesicht Indes wind auch gegem sinem messer vnd far do mit hoch vff zu sinem gesicht so trifft din ort vnd der sin wuertt abgesetz ~ | ||||||||||
| Itm~ eyn ander bruch wider dz zuecken Im hãge~de~ [83v] ort so mercken bist dz er sin messer an sich zuck vnd wil dir durch zucken Indes so er vff fert mit dem gehultz vnd auch arm Indes far im mit hangende~ ort zu sinem gesicht vnd loß in nicht ab kümen von dem messer noch durch zucken ~ | ||||||||||
| ein and° bruch
Itm~ eyn ander bruch wider messer nemen im hangende~ ort benÿmpt er dich vff diner rechte~ site~ vnd grifft mit siner lincke~ hãt vßwendig vff din rechte~ hant Indas gehultz vnd wil dir dz messer nemen Indes so er vnter sich druck So fal mit diner lincke~ hant vnte~ an dz gehultz vnd riß mit peide~ hende~ starck vntersich so nÿmptu im dz messer wider vnd haust im durch den kopff ~ | ||||||||||
| Itm~ eyn ander messer nemen prich ouch mit dissem egemelte~ bruch de do heißt frÿ deß gezalbnidtt ~
Sr durch ge die zynnen | ||||||||||
| Go through the openings, learn to find strike, thrust and cut. These pieces you shall think of, to harm the masters with them. Here the Master explains how you shall do Durchgehen in Messer fencing. The Durchgehen is a very good technique with the Messer and the sword. If you stand near or far, you can use it with the thrust, strike or cut. | [126v] Durchge dy zynnen Hew stich schnytt lere vinden Dy stuck soltu woll bedencken Vnd do mit dy meyster krencken Hye sagtt der meyster wye man mit dem messer durchgen sollt vnd das durchgen ist sere gutt Im messer vnd Im svertt Du stest nohendt oder fern so magstu der prauchen mit ortt hewen oder schnytten | Durch ge die zÿnnen [84r] Helbe stich schnit ler finde~ die stuck soltu wol bedencken Vnd do mit die meinster krencken Hie saget der meinster wie man mit dem messer durch gen sol vnd dz durch gen ist sere gut im messer vnd im schwert du stost nohent oder fer so magstu die durch gen pruchen mit haulbñ oder mit dem ort oder mit schnitte~ ~ | ||||||||
| When you come together in the Zufechten and you want to do Durchgehen, strike a straight Oberhau from your right shoulder at his left side. Wind the blunt edge against his Messer before you hit, lower the point, go through to his right side between him and you and strike at his head. | Item wenn Ir Im zuuechten zusammen kumptt wiltu denn dy durchgen machen So thu Im also haw von deyner rechten achsel gerad Eyn oberhaw zu Im Eyn auff seyn lincke seytten Indes Ee dw Triffest mit dem haw So windt dy stumpff schneyd gegen seynem messer vnd senck den ortt nyder vnd gee zwischen Im vnd dir auff seyn rechte seytten vnd schlag Im zu dem kopff etc | Itm~ wan Ir im zuvechte~ ze samen kümpt wiltu dan die durch gen machñ so thun Im also haulb von diner rechte~ achsell geradt In vff sin lincke site~ Indes e du triffest mit dem haulb so wind die stümpfen schnid gege~ sinem messer vnd senck den ortt nider vnd ge zwuschen im vnd ir dir vff sin rechte~ site~ vnd schlag im zu dem kopff | ||||||||
| When he comes to you in the Zufechten, strike a strong Oberhau at his head on his left side. Indes wind the blunt edge against his Messer and let the point go low. Go through to his right side between him and you, turn your Messer to let the blunt edge face down and thrust high at his face. | [127r] Item kumbt er zu dir Im zuuechten So haw aber eyn oberhaw starck auff seyn lincke seytten zu dem kopff Indes windt gegen seynem messer dy stumpff schneyden vnd loß den ortt nyder sincken vnd far zwischen dir vnd Im auff seyn rechte seytten vnd stich Im oben Eyn zu dem gesicht vnd wendt deyn messer das dy stu[m] pff schneyd vntten stee etc | Itm~ kümpstu ze Im In dem zevechte~ so haulb aber In ober haulb starck vff syn [84v] lincke~ site~ ze dem kopff Indes wind gege~ sinem messer die stümpfen schnide~ vnd loß den ort mider sincken vnd far zwuschen dir vnd im vff sin rechte site~ vnd stich im oben In ze dem gesicht vnd wind din messer daß die stümpff schnid vnte~ ste ~~ | ||||||||
| When you have done the thrust at his [original text: “your”] right side, you can Indes go through again and thrust at his left side. | Item So du also auff deyn rechten seytten gestochen hast In dem durchgen also magstu auch Indes durchzucken vnd wydervmb stechen auff seyn lincke seytten etc | Itm~ so du also vff die recht site~ geschlage~ hast Indem durch gen also magstu ouch Indes durch zucken vnd widerümb stechen vff sin lincke site~ ~ | ||||||||
| You can try it like this if you want to pierce both of his cheeks. When you come to him in the Zufechten, strike a strong Oberhau at him as before. Indes go through with the Messer to his right side and thrust at his face. Indes pull the Messer close to you and thrust at his face on his left side. | [127v] Item du magstu dich auch versuchen ob du Im mugst durch payde wang stechen vnd thu dem also So du zu dem man kumbst In dem zuuechten als vor Indes haw Im starck eyn Eynen oberhaw auff In als vor Indes gee durch mit dem messer auff seyn rechte seytten vnd stich Im zu dem gesicht Indes zuck das messer wider an dich vnd stich Im zu seyner lincken seytten zu dem gesicht : | versuch In
Itm~ du magst die auch versuchen ob du Im magst durch peide~ wãgen stechen vnd thün dem also so du zu dem man kümpst in dem ze vechte~ als vor Indes haulb starck In eyne~ ober haulb vff in als vor Indes ge durch mit dem messer vff sin rechte site~ vnd stich im ze dem gesicht Indes zuck dz messer wider an dich vnd stich Im ze dem gesichtt siner lincke~ site~ ~ | ||||||||
| Strike an Oberhau to his left side as before, go through again and thrust at his face on his right side. Indes let the Messer go high above your head, letting the thumb rest on the downside flat. When you come to the central line above your head, strike at his head on his right side again, cut strongly over his arms, use the Duplieren or strike Indes at his lower openings. | [128r] Item haw Eyn oberhaw auff seyn lincke seytten als vor vnd gee aber durch vnd stich Im auff seyn rechte seytte zu dem gesicht Indes far auff mit dem messer vnd far vber deyn haubt das der dawmen vntten auff der flech sey vnd wenn dw vber dy mitt deynes haubtz kumst das dy spitz hintten vber den kopff hyn auß stee vnd das gehultz gegen dem man Indes haw oben wyder eyn auff seyn rechte seytten zu dem kopff oder schneyd Im starck vber seyn arme oder erbeytt mit dem dupliren oder Indes haw zu den vntren zynnen etc | alliud
Itm~ haulb eyn ober haulb vff sin lincke site~ als vor vnd ge aber durch vnd stich im vff [85r] sin rechte~ site~ ze dem gesicht Indes far vff mit dem messer vnd far vff vber sin haupt dz der thüm vnte~ vff die flech sÿ vnd wan du vber die mit des hauptes kümpst dz die spitz hinte~ vber din kopff hien vff ste vnd dz gehultz gegem dem man Indes haulb oben nider in vff sin rechte~ site~ ze dem kopff oder schnit im starck vber sin arm oder arbeit mit dem dupliren oder Indes haulb ze den vnderñ zÿnnen ~ Sr boge~ zwuffach | ||||||||
| Pogen twice, do your work with that. From both sides, learn stepping twice. Here the Master talks about another main piece and its properties, which is the Pogen. It is to be remembered and known that many pieces and taking the Messer come from the Pogen and many pieces follow the Pogen. | [128v] Pogen zwiuach Deyn erbeyt do mit mach Von payden seytten ziuach ler schreytten Hye sagtt der meyster aber als von eynem haubtstuck als von dem pogen vnd von seyner eygenschafft das ist nun zu mercken vnd zu wissen das auß dem pogen vill gutter stuck vnd messer nemen kummen vnd vill stuck haben Ir dar pringen auß dem pogen | Bogen zwifach Din arbeit do mit mach Von beide~ sitte~ Zwuffach lere schriten Hie saget der meinster aber von eynem haupt stuck als von dem boge~ vnd von siner eÿgenschafft dz ist Nu ze mercken oder ze wissen [85v] daß vß dem bogen vil gutter stuck vnd vil messer nemen kümen vnd vil stuck habem er dar bringe~ vß dem boge~ ~~ | ||||||||
| Do the Pogen like this. Stand with the Messer on your left side above the knee with the point directed at the man. When he enters the bind from his right side to your left side, turn your Messer in front of your body to your left side, letting the point drop a bit, with the thumb facing down and the back edge towards you. When his Messer hits yours [original text: "his"], Indes step to his left side out of his strike with a double step and strike through his head on his left side. | Item den pogen mach also hallt deyn messer auf deyner lincken seytten oberthalb des knys das der ortt gegen dem man stee So er denne auff dich pindt von seyner rechten seytten auff deyn lincke seytten so peug mit deynem messer fur deynem leyb auff deyn lincke seytten das der ortt eyn wenig gesenckt sey vnd der dawmen vntten stee vnd dy stumpff schneyd gegen dir stee [129r] Indes so seyn messer auff das seyn klitzt so schreytt auff seyn lincke seytten wol auß dem haw mit eynem zwiuachen tritt vnd haw Im durch seyn hawptt seyner lincken seytten | Itm~ den boge~ mach also halt din messer vff diner lincke~ site~ aber haulb des krümbs dz der in ort gege~ dem man ste so er dan vff dich pintt von siner rechte~ site~ vff din lincke site~ so pewg din meser fur din lip vff din lincke site~ dz der ort eyn wenig gesinck sÿ vnd der thümen vnte~ ste Indes so sin messer vff dz din glitz so schrit vff sin lincke~ site~ wol vß dem haulb mit eyne~ zwiffache~ dritt vnd haulb im durch sin haupt siner lincke~ site~ ~ | ||||||||
| Execute the other Pogen. Hold your Messer like before and on your right side. When he strikes at the opening on your left side, turn your Messer to your right side and upwards under his Messer, letting the point stand out on your right side and the hilt on your left side, the true edge towards you and the thumb facing down. Step out of his strike and around to his [original text: "your"] right side with a double step and strike at his head on his right side. | Item den andren pogen treyb also leg dich mit dem messer auff deyn rechte seytten als vor vnd wenne er auff dich hawett auff deyn lincke seytten nach der ploß so peug mit dem messer auff vntter seyn messer auff deyn rechte seytten das der ortt gee auff deyn rechte seytten vnd das gehultz stee gegen deyner lincken vnd der dawm vntten vnd das dy lang schneyd gegen dir stee schreytt auß dem haw auff deyn rechte seytten eyn zwiuachen tritt woll vmb In vnd haw Im zu dem kopff seyner rechten seytten etc | Boge~
Itm~ den andern boge~ trib also leg dich mit dim messer vff din rechte site~ als vor vñ wan er vff dich hautt vff din lincke site~ noch der ploß so peug mit dem messer vff vnter sin messer vff din rechte~ site~ vnd dz der ort ge vff din rechte site~ vnd dz daß gehultz ste gege~ diner lincke~ site~ vnd der [86r] thüm vnte~ vnd dz die lang schnid gege~ dir ste vnd schrit vß dem haulb vff din rechte site~ eyñ zwiffachen drit woll vmb In vnd haulb im zu° dem kopff siner rechte~ site~ | ||||||||
| Now do the third Pogen. Stand with your Messer at your left side, letting the thumb rest on the Messer and the point facing to the ground and the back edge towards the man. When he strikes at you, turn your Messer to your right side beneath his Messer and lift your shield, that is the displacement, well in front of your head. Go with your left foot in front of his right and well out of his strike to his right side. Indes strike at his head on his right side. | [129v] Item Der dritt pogen der ist also zu machen leg dich mit deynem messer auff deyn lincke seytten das der dawm oben lig auff dem messer vnd der ortt des messers auff der erden vnd dy stumpff schneyd sey gekertt gegen dem man vnd so er denne auff dich hawtt so peug deyn messer auff deyn rechte seytten vnter seyn messer vnd hab deyn schillt das ist dy versatzung woll fur deyn haubtt vnd schreytt mit deynem lincken fuß woll auß dem haw fur seynen rechten vnd auff seyn rechte seytten vnd haw Im Indes durch seyn haubt seyner rechten seytten etc | alliud
Itm~ den dritte~ poge~ mach also leg dich mit dinen messer vff din lincke site~ dz der thüm oben lig vff dem messer vnd der ort deß messers vff der erde~ vnd die stümpff schnit sÿe gekertt gegen den man so er dan vff dich hautt so pueg din messer vff din rechte~ site~ vnter sin messer vnd hab din schult dz ist din versatzüng wol for din haupt vnd schrit mit dinen lincke~ fus wol vß dem haulb vor sinen rechte~ site~ | ||||||||
|
The fourth Pogen is to be done on the left side. Stand with the Messer on your left side, letting the point face towards the earth and the thumb rest on top of the flat. Show yourself open on your right side. When he strikes at this opening, turn your Messer well to your right side, letting the hilt stand on your right side and the point on your left. Go well around him to his left side with a double step and both feet and strike through his head on his left side. Thereby you have the Pogen twice on both sides. | Stück auf der nächsten [130r] Item der vyerd pogen ist zu machen auf der lincken seytten vnd thu dem also leg dich mit dem messer auf deyn lincke seytten das der ortt auff der erden sey vnd der dawm oben stee auff der flech vnd gib dich ploß mit deyner rechten seytten schlecht er dir denne zu der ploß so peug deyn messer woll auff deyn rechte seytten Das das gehultz stee auff deyner rechten seytten vnd der ortt des messers auff deyner lincken vnd schreytt zwiuach mit deynen payden fussen woll vmb In auff seyn lincke seytten woll auß dem haw vnd haw Im durch seyn hawbtt seyner lincken seytten also hastu den pogen zwiuach von payden seytten etc | alliud
Itm~ der vierd boge~ ist zu machen vff der lincke~ site~ vnd thün dem also leg dich mit dem messer vff din lincke site~ dz der ort vff der erde~ sÿg vnd der thüm oben ste vff der flech vnd gib dich ploß mit diner rechte~ site~ [86v] schlecht er dir dan ze der ploß so puge din messer mit dem wol vff sin rechte site~ dz dz gehultz ste vff diner rechte~ site~ vnd der ort des messers vff diner lincke~ site~ vnd schrit mit dinen beide~ füssen wol vmb in vff sin lincke site~ wol vß dem haulb vnd haulb im durch sin haupt siner lincke~ site~ also hastu den boge~ zwiffach von beide~ site~ etc Sr wz vom boge~ lang kumpt | ||||||||
| What comes long from the Pogen, the point takes off swiftly. Learn to wave the back edge, drop it long to the head. Here the Master explains a counter to the straight strikes that are hewn from the Pogen. Do the counter like this. When you strike at him and he turns his Messer beneath and displaces, then strikes down with a straight Oberhau, Indes always step aside out of the Oberhau and strike at his head or wind your Messer Indes against his and thrust at his face. Or turn your Messer with the back edge onto his Messer when he strikes at you and twist your hand and Messer Indes with the true edge towards him and strike through his head. | [130v] Waß vom pogen lanck kumbt Ortt schnell das abnymbt Dy kurtz schneyd ler wencken lanck zu haupp laß sencken Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder dy geraden hew dy von dem pogen gehawtt werden vnd den pruch soltu also machen So du auff In hawest vnd er pewgtt seyn messer dar vntter vnd versetzt vnd Indes schlecht er oben nyder mit eynem geraden oberhaw Indes tritt albegen beseytt auß dem oberhaw vnd haw Im nach dem kopff oder windt Indes deyn messer gegen seynem vnd stich Im zu dem gesicht Oder so er auff dich schlecht so wendt deyn messer mit der kutzen schneyden auff seyn messer Indes wendt deyn handt vnd messer gegen Im mit der langen schneyden vnd haw Im durch seyn haubt etc | Was vom poge~ lang kümpt Ort schnell dz ab nimpt Die kurtz schnid ler wencken Lanck zu haupt loß sencken Hie saget der meinster eyn bruch wider die gerade~ haulb die von boge~ gehaulbet werden vnd den bruch soltu also machñ So du vff in haulbest vnd er hautt sin messer dar vnder vnd versetz vnd Indes schlecht er oben nider mit eyne~ gerade~ ober haulb Indes drit albveg besitz vß dem haulb vnd haulb im noch dem kopff oder wind Indes din [87r] messer mit der kurtzen schnide~ vff sin messer Indes wind din hant vnd messer gege~ im mit der lange~ schnide~ vnd haulb im durch sin haupt ~ Sr mit dem messer nemen |
| |||||||
| By taking his Messer, you may shame him. Take the weapon with the empty hand, wind over to the left, push swiftly. Here the Master explains another main piece, the Messernehmen. Execute it like this: Go strongly to his left side with an Entrüsthau. When the Messers clash in the bind, raise your hilt over his Messer to his right side. Thrust your cross into his right elbow from the inside and push strongly with your cross and Messer. Drop your left hand to his handle behind his right hand and pull strongly towards you. Thereby you will take his Messer. | [131r] Mit dem messer nemen Magstu In beschemen Mit lerer handt wer nym Vberwindt auff linck druck geswindt Hye sagtt der meyster aber eyn haubtstuck als von dem messer nemen vnd thu Im also Gee starck an In mit dem Entrußthaw zu seyner lincken seytten vnd Im anpinden so dy messer zusammen klitzen so far mit deym gehultz auff vnd vber seyn messer auff seyner rechten seytten vnd far mit den kreutz Inbendigs In seynen rechten olpogen vnd stoß mit dem kreutz vnd messer starck von dir vnd mit der lincken handt fall Im an seyn pindt hinter seyner rechten handt vnd reyß mit deyner lincken handt starck an dich so nymbstu Im das messer etc | Mit dem messer nemen Magstu in Mit lerer hant vernym Vber wind vff linck druck geschwind Hie saget der meinster aber eyn haubt stuck als von dem messer nemen Wiltu im sin messer nemen So thun also ge starck an In mit dem entrusch haulb ze siner lincke~ site~ vnd im anpinde~ so die messer zu samen glitzñ so far mit dinem gehultz vff vber sin messer vff sin rechte site~ vnd far mit dem krutz Inlbingdigs In sinen rechte~ elnboge~ vnd stos mit dem krutz vnd messer starck von dir vñ mit der lincke~ hant fal im an sin pindt hinder sin rechte~ hant vnd riß mit der lincke~ hant starck an dich so nÿmbstu im dz messer | ||||||||
| If he strikes at you with an Oberhau, strike at him in the same way. Wind your Messer a bit across onto his and reach with your left arm over both Messers, making both tips point out behind you under your left armpit. Indes let your hilt go under his arm and wind it outwards over his right hand. Pull strongly to your right side and above you. | [131v] Item hautt er gegen dir eynen oberhaw so haw auch gleych mit Im Eyn Indes windt deyn messer mit der zwirch Eyn wenig auff das seyn vnd greyff Indes mit deynem lincken arme vber peyde messer das dy peyd spitzen hynterdich vnd vntter deyn lincke vchsen hin auß sten Indes far mit deynem gehultz vntten durch seyn rechten arme vnd windt außbendigs deyn gehultz vber seyn rechte handt vnd reyß starck vbersich auff deyn rechte seytten etc | *Itm~ haut er gege~ dir eyn ober haulb so haulb auch glich mit Im Indes wind din messer mit der zwurch eyn wendig vff dz sin vnd griff Indes mit dinem lincke~ arm vber beide messer dz die peide spitzen hinter dich vnd vnter dinem lincke~ achseln hyenuß sten Indes far mit dem gehultz vnte~ durch sin rechte~ arm vnd wind vßwe~dig din gehultz uber sin rechte~ hant vnd riß starck vbersich vff din rechte~ site~ ~ | ||||||||
| Grab his Messer like before and let your hilt go over his arm on the inside. Pull strongly to your right side and above you. | [132r] Item pegreyff seyn messer als vor vnd far mit dem gehultz Inbendigs oben vber seyn arme vnd reyß starck vntersich auff deyn rechte seytten etc | Itm~ griff im sin messer als vor vnd far mit dem gehultz Inlbendig oben vber sin arm vnd riß starck vnttersich vff din rechte~ site~ | ||||||||
| If you want to take the Messer with your empty hand (meaning the left) remember: If he strikes at your left side, bow your Messer beneath his to your left side. Indes jump to his right side underneath his Messer and grab his arm from the inside close to the hand. Push strongly with the left arm between his hand and his hilt to your left side. Thereby you will take his Messer again. | [132v] Item wiltu Im das messer nemen mit lerer handt als mit deyner lincken handt so merck hawtt er auff dich gegen deyner lincken seytten so peug deyn messer vntter seyn messer woll auff deyn lincke seytten Indes spring woll auff seyn rechte seytten vnter seyn messer vnd pegreyff seyn arme Inbendigs bey der hand vnd druck mit dem lincken arme Inbendigs zwischen seyn handt vnd gehultz starck auff deyn lincke seytten so nymbstu Im aber seyn messer etc | Itm~ wiltu Im dz messer nemen mit lerer [87v] hant So merck hauptt er vff dich gege~ diner lincke~ site~ so peug din messer vnter sin messer wol vff din lincke site~ Indes spring wol vff sin site~ vnter sin messer vnd begriff sin arm Inlbendig bÿ der hant vnd druck mit dem lincke~ arm Inlbindigs Sr ist er dz gelenck prellñ Sr text[us] | ||||||||
| Reach over both Messers with your left hand again and Indes let your hilt go against his hilt with your cross behind or in front of his cross. Wind it to his right side and push strongly with your lower arm to his right side with the arm bent, making the elbow face down. Push firmly down and Indes pull strongly downwards from above, down to your right side. Thereby you will take his Messer again. | [133r] Item Greyff aber mit deyner lincken handt vber peyde messer Indes far mit deynem he gehultz an seyn gehultz das deyn kreutz kum hintten ader82 vorne an das seyn vnd windt do mit gegen seyner rechten seytten vnd scheub mit dem vodren tayll deynes armes starck auch auff seyn rechte seytten mit gepogem arme das der olpogen vntten stee vnd scheub da mit fast nyder vnd reyß Indes oben starck nyder auff deyn rechte seytten so nymbstu Im aber das messer etc | |||||||||
| If he aims to bash the joint, Here the Master explains a counter to the first Messernehmen. [Rep.v.] | [133v] Ist er das gelenck prellen Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder das erst messer nemen vnd spricht will er das gelenck etc | [88r] Will er dz
Ist er das gelenck prellen Hie saget der meinster eyn bruch wider daß erst nemen vnd spricht wil er dz etc | ||||||||
| If he drops his hilt over your Messer into your elbow and wants to grab your Messer by the hilt with his left hand, remember: When he lets his hilt go over your right hand, Indes let your cross go over his right hand and into his elbow quickly and push it from you. Grab his hilt with your left hand beneath his right hand and pull strongly towards your left side. Thereby you counter his piece and execute yourself what he wanted to do. | Das soltu also verstan fellt er mit dem gehultz vber deyn messer In das gelenck deynes olpogens vnd will dir mit seyner lincken hand deyn messer pey dem pindt nemen So merck gleych Indes so er vberfertt mit dem gehultz vber deyn rechte handt Indes far Im auch also schnell vber seyn rechte handt vnd far mit dem kreutz In das gelenck seynes rechten olpogens vnd scheub den von dir vnd grewff mit deyner lincken handt an seyn gehultz vnter seyner rechten handt vnd reyß starck an dich auff deyn lincke seytten also prichstu Im seyn stuck vnd machest selber das er willen hett zu machen | Daß soltu also verstan felt er mit syne~ gehultz vber syn messer in dz gelenck des elnboge~s vnd wil dir mit dyner lincke~ hant dyn messer bÿ dem pindt nemen so merck glich Indes so er vber fertt mit dem gehultz vber din rechte hant Indes far im auch also schnell vber syn rechte hant vnd far mit dem crutz in dz gelenck synes rechte~ elnbogens vnd schueb den von dir vnd griff mit dyner lincke~ hãt an syn gehultz vntter syner rechte~ | ||||||||
| Another counter to the Messernehmen with the empty hand. If he grabs your right arm with his left hand and wants to push to his right side, Indes come to the aid of your right hand with your left hand and grip your lower hilt with it. Pull strongly down from above, as you have heard before. | [134r] Item aber eyn pruch wyder das messer nemen mit lerer handt vnd er deynen rechten arme vnd mit seyner lincken handt gefast hatt vnd will dich drucken In seyn lincke seytten Indes kum deyner rechten handt zu hilff mit deyner lincken vnd pegreyff da mit deyn gehultz vntten vnd reyß starck von oben nyder als du vor gehortt hast etc | alliud
Itm~ aber ey~ bruch wider dz ander stuck wil er dir dyn messer nemen mit lerer hant vnter [88v] dine~ rechte~ arm mit syner lincke~ hant gefast hat vnd wil trucken in syn lincke syte~ Indes küm diner rechte~ hant zu hillff mit dyner lincke~ vnd begriff do mit dyn gehultz vnte~ vnd rieß starck von oben nider als du vor gehorett hast ~ | ||||||||
| If he grabs both Messers with his left arm, drops his hilt to your wrist from below and outside and wants to pull to his right side, Indes grab behind his left hand to the weakness of the Messer and pull strongly to your left side. | [134v] Item hatt er pegriffen peyde messer mit seynem lincken arme vnd fertt vntten mit dem gehultz durch außbendigs In deyn gelenck der handt vnd will reyssen auff seyn rechte seytten Indes greyff hinter seyn lincke handt vorne bey der swech des messers vnd reyß starck auff deyn lincke seytten etc | alliud ~
Itm~ hat er begriffen beyde messer mit syne~ lincke~ arm vnd fertt vnte~ mit dem gehultz durch vßwendig in dyn gelenck der hant vnd wil reissen vff syn rechte syte~ Indes griff hintter syn lincke hant vorn bÿ der schwech des messers vnd riß starck vff dyn lincke syte~ ~ | ||||||||
| Use this counter against the fourth Messernehmen as well. | Item wyder das vyerd messer nemen mach auch dysen Eegemelten pruch etc | alliud ~
Itm~ wider dz vierd messer nemen mach auch dissen bruch etc Sr lynck vnter far den rechte~ | ||||||||
| Pass over the right with the left, pull across with the hilt in fencing. Here the Master teaches a good and unusual Messernehmen. Stand with your left foot in front and hold your Messer at your right side near the leg. If he strikes at your left opening, Indes turn your Messer from the left to the right side, jump towards him and put your left hand firmly underneath his right hand. Indes let your hilt go over his hand, from the inside over his wrist and pull strongly to your right side. Thereby you will take his Messer again. | [135r] Linck vnterfar den rechten Mit gehultz vber reyß Im vechten Hye lertt der meyster Eyn messer nemen das ist sere gutt vnd abentewrisch wiltu das machen So thu Im also Stee mit deynem lincken fuß für vnd hallt deyn messer auff deyner rechten seytten pey dem peyn hawtt er dir denn zu deyner lincken seytten nach der ploß Indes pewg von deyner rechten seytten auff deyn lincke deyn messer vnd spring woll auff In vnd leg deyn lincke handt vest vntten an seyn rechte Indes far mit deynem gehultz auch oben vber seyn rechte handt Inbendigs vber seyn gelenck der handt vnd reyß starck auff deyne rechte seytten So nymbstu Im aber seyn messer etc | Linck vnter far den rechte~ Mit gehultz vber riß im vechte~ Hie saget der meinster eyn messer nemen vnd thun dem also Ste mit dyne~ lincke~ fur vñ halt dyn messer vff diner rechte~ site~ beÿ [89r] dem peÿnd haut er dir dan zu° diner lincke~ site~ der bloß noch indes pulbg von diner rechte~ site~ vff din lincke din messer Vnd spring woll vff in vnd leg din lincke hant fest an syn rechte vnte~ Indes far mit dem gehultz auch vber syn rechte hant auch Inlbindig vber syn gelenck der hant vnd reiß starck vff din rechte site~ so nÿmbstu im dz messer ~ | ||||||||
| Against the Messernehmen don't miss to, catch the weakness, pull the Messer, it must clear off. Here the Master teaches a counter to the piece explained before. This you shall do if he traps your hand as described above. Drop your Messer to your left side onto his and pass your left arm over both Messers. Indes pull towards your left side, thereby you will again take his Messer. Or pull above you with your Messer as you have heard before. | [135v] Wyder nemen solt nicht sawmen Vach swech reyß messer müß rawmen Hye lertt der meyster Eyn pruch wider das Eegemelt stuck vnd ist also zu machen So er deyn handt also beschlossen hatt als oben geschriben stett So senck deyn messer gegen deyner lincken seytten auff das seyn vnd far mit deynem lincken arme vber peyde messer vnd reyß Indes auff deyn lincken seytten so nymbstu Im aber das messer oder reyß vntersich mit deynem messer als du vor gehortt hast etc | Itm~ eyn ander bruch wider dz gemelt stuck ist also zu machñ so er din hant also beschlosen hat als oben statt geschriben so senck dyn messer gege~ diner lincke~ syte~ vff dz syn vnd far mit dine~ lincke~ arm vber beydt messer vnd rieß Indes vff din lincke syte~ so nÿmpstu im aber syn messer oder rieß vnttersich mit dem messer als du vor gehoertt hast ~ Sr gestu an bere were | ||||||||
| When you go without a weapon, you are endangered by the Überlaufen. If you can not turn the back without harm, stand brightly, then you may resist. Here the Master teaches a piece that is called a distress piece. It takes place when you have no weapon, are being overrun and cannot escape without taking harm. Stand brightly when you have to resist and see no other option. Turn towards him and stand with the left foot in front. When he strikes at you from above, step with your right foot to his right and well to the side. Stretch against the flat of his Messer firmly from the outside. Let your right arm go over his Messer or arm on the inside and press the arm firmly at your body, turn your hand to his Messer and drop your left hand to his hilt or hand. Pull strongly to your right side with your body. Thereby you will take his Messer. | [136r] Gestu an were Wirstu vberlauffen gefere Ruck an schaden nicht kanst keren Standt : dich frolich magst weren Hye lertt der meyster Eyn stuck das do heysset Eyn notstuck vnd gett zu so du keyn were hast vnd wirst vberloffen vnd kanst an schaden nicht entflyhen so standt frolich so du dich weren müst vnd nicht anders geseyn mag so wendt dich gegen Im vnd stee mit deynem lincken fuß fur vnd so er danne auff dich hawett von oben nyder so tritt mit deynem rechten fuß gegen seynen rechten vnd woll beseytt auß vnd far mit gestackem woll aussen an seyn messer an dy flech außbendig vnd far Inbendigs mit deynem rechten arme vber seyn messer oder arme vnd druck den arme woll zu deym leyb vnd wendt deyn handt an seyn messer vnd fall mit deyner lincken hand an seyn gehultz oder hant vnd reyß mit deynem leyb starck auff deyn rechte seytten so nymbstu Im das messer etc | Gestu anbere were Wurstu vber lauffen gefere [89v] Ruck an schaden nicht kanst keren Standt dich frelich magstu weren Hie lert der meinster eyn stuck dz do heissett eyn nett stock vnd gat zu° so du keyn were hast vnd wurst vber lauffen vnd kanst an schade~ nicht entpflihen so stant frelich vnd so du dich were mu°st vnd nit anders syn mag so wind dich gege~ Im vnd ste mit dynen lincke~ fus fur so er dan vff dich haulbett von obñ mÿder [!] so drett mit dynem rechte~ fus gege~ synem rechte~ vnd woll besitz vß vnd far mit gestracke~ arm an syn messer an die flech vßwendig vnd far Inlbendig mit dynem rechte~ arm vber syn messer vnd druck den arm woll zu dem leb vnd wend dyn messer an syn hãt vnd fal mit dyner lincke~ hant an syn gehultz oder hant vnd rieß mit dem lieb starck vff dyn rechte~ syte~ so nympstu im daß messer ~~ | ||||||||
| When he strikes at you as before, stand with your right foot in front and step with your left to his left side well out of his strike. Let your left go over his Messer and step with your right foot to his right. Let your right hand go below his Messer to his hilt near the hand. Come with your left hand to your right side beneath his Messer and turn around strongly to your right side. | [136v] Item hautt er auff dich als vor So stee mit deynem rechten fuß für vnd schreytt mit deynem lincken auff seyn lincken woll auß dem haw vnd far mit deynem lincken vber seyn messer vnd schreytt mit deynem rechten füß gegen seynen rechten vnd far mit deyner rechten handt auff seyn gehultz bey der handt vnter seyn messer auff deyn rechte vnd kum mit deyner lincken handt vnter seyn messer auff deyner rechten seytten vnd swing dich starck auff deyn lincke seytten etc | [90r] Itm~ haulbet eyner vff dich als vor so ste mit dynem rechte~ fus fur vnd schrit mit dyne~ lincke~ fur vff syn lincke~ woll vß dem haulb vnd far mit dyne~ lincken vber syn messer vnd schrit mit dynem rechte~ fus gege~ synem rechte~ vnd far mit dyner rechte~ hant vff syn gehultz bÿ der hãt vnd küm mit dyner lincken hãt vnter syn messer vff dyn rechte vnd schving dich starck vff dyn lincke syte~ ~ | ||||||||
| [137r] Item haütt er auff dich als vor so schreytt aber auff seyn rechte seytten so-si mit deynem lincken fuß vnd fall aber vber seyn messer mit dem lincken arme vnd fall mit deyner rechten handt auff seyn gehultz vnd reyb starck auff deyn rechte seytten etc | ||||||||||
| [137v] Item hautt er aber auff dich als vor so stee mit deynem lincken fuß fur vnd schreytt mit deynem rechten fuß auf seyn rechten wol ausß dem haw vnd far vber seyn messer mit deynem rechten arme vnd mit deyner lincken handt auff seyn gehultz vnd reyß starck auff deyne lincke seytten | Itm~ Haut er aber vff dich als vor so ste mit dyne~ lincke~ fus vor vnd schrit mit dynem rechte~ fus vff syn rechte~ woll vß dem haulb vnd far vber dyn messer mit dyne~ rechte~ arm vnd mit dyner lincke~ hant oder vff syn gehultz vnd rieß starck vff dyn lincke syten ~
Sr Ob er frisch ist | |||||||||
| [138r] Ob er frisch ist Vnd stett In kunstenlicher list Pist gefangen messer solt wenden Ruck : ortt thut In enden Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder dy obgemelten messer nemen so du auff eynen gehawen hast der keyn messer hatt vnd er versetz dir mit dem arme als oben geschriben stet vnd er fertt dir vber deyn messer Indes windt deyn messer vmb das dy kurtz schneyd vntten stee vnd far auff mit deynem gehultz vnd setz Im den ortt auff seyn prust | Ob er frische ist Vnd stot in künstlicher list [90v] Pist gefangen messer solt wenden Ruck ort thut in enden Hie saget der meinster eyn bruch wider die obgemelt stueck oder messer nemen so du off eyne~ gehaulbñ hast der keyn messer hat vnd er versetz dir mit dem arm als oben stat vnd er fertt dir uber dyn messer Indes wind dyn messer vmb dz die kurtz schnid vnte~ ste vnd far vff mit dynem gehultz vnd setz Im dyn ortt vff die bruest etc ~ | |||||||||
| Item fertt er aber vber deyn arme den pruch vindestu da der text spricht will er praugen da wirtt der pruch gelertt etc | Itm~ fertt er aber uber dyn arm den brücht vindestu so der text spricht wil er prange~ do wurtt der bruch gelertt
Sr gewoppent wiltu were stosse~ | |||||||||
| [138v] Bewappend wiltu wer strauffen Mitt gehultz soltu vberlauffen Reyß starck auff deyn rechte seytten Mit dem fuß zu ruck ler schreytten Hye lertt der meyster wye man das messer mit gewappender handt eynem soll nemen vnd spricht gewappend wiltu etc Das soltu also verstan hawtt er auff dich von seyner rechten seytten auff deyn lincke So peug auff mit deynem messer vnd mit deyner lincken handt far Indes In dy mitt deynes messers vnd vach den schlag zwischen deyn peyd hend auff das messer Indes far auff mit deynem gehultz Inbendigs vnd von oben nyder vber seyn handt In das gelenck außbendig vnd reyß starck auff deyn rechte seytten So nymbstu Im das messer etc | Gewoppent wiltu were stossen Mit gehultz soltu vber louffen [91r] Ris starck vff din rechten Mit dem fus ze ruck lere schritte~ Hie lertt der meinster wie mã eyne~ dz messer soll nemen mit gewoppent° hantt Daß solt also verstan hautt er vff dich von syner rechte~ syte~ vff dyn lincke so pug vff mit dyne~ messer vnd mit dyner lincke~ hant far Indes In die mit dyneß messers vnd fache den schlag zwuschen dyn peyd hend vff dz messer Indes far vff mit dynem gehultz Inlbendigs vnd võ oben nider vber syn hant Indas gelinck vßwendig vnd rieß starck vff dyn rechte syten so nÿmpstu Im dz messer ~ | |||||||||
| alliud
Itm~ du magst gewoppent woll zu beÿde~ oren schlage~ vnd machst auch die feller darin machen du magst auch gewoppe~t durch wechsell durch zuecken den ortt vnd magst auch den feller darin machen mit gewoppemter ortt ~~ | ||||||||||
| [91v] Itm~ goet er vff dich so du°n als du In gewoppent wollest stechen von dyner rechte~ syte~ zu syner linck syte~ Indes schlag In mit dem gehultz vorn an syn lincke~ fus vnd wan du schlage~ willt so loß die recht hant von dem messer vnd schlag mit der lincken hant als du woll weist ~ | ||||||||||
| [139r] Item du magst gewappend felen mit dem ortt vnd thu Im also so du Im gewappend an gepunden hast vnd ligest Im auff seyner rechten seytten mit dem ortt vor dem gesicht Indes thu sam du mit deynem gehultz wollest schlagen zu deyner lincken seytten vnd So du kumpst mit dem gehultz Eyner span weytt gegen seyner lincken seytten so far Im Indes mit dem ortt wyder zu seyner rechten seytten zu dem gesicht etc | ||||||||||
| [139v] Item ligestu auff seyner lincken seytten gewappend also das der knopff dem man gegen dem gesicht stett Indes far aber auff mit dem knopff oder gehultz vntz vber dy mitt deyns haubtz Indes mit dem gehultz schnell wyder vmb zu der forigen lincken seytten schlag In mit dem gehultz zu dem kopff oder stoß Im zu dem gesicht etc | ||||||||||
| [140r] Item du magst auch durchwesclen mit dem kurtzen ortt vnd thu dem also so du ligest wye Er mit gewappender handt auff seyner lincken seytten So thu gleych samb du mit dem ortt wollest gan auff seyn rechte seytten vnd stechen auff dy selbigen seytten Indes far vntersich mit der spitzen vnd wechsel durch auff seyn lincke seytten vnd stich Im zu dem gesicht seyner lincken seytten etc | ||||||||||
| Item so du kumpst mit gewappender handt an den man so mach dy ablaüffen gewappend zu payden seytten Indes fall In dy stich schnit oder hew vberlauff seyn messer vach In pey dem hals vnd mach also mit gewappnder handt was du willt etc | Itm~ so du kümpst mit gewoppente° hant an man so mach die ab lauffe~ gewoppent zu beyde~ syte~ Indes fall in die ablauffen zu beyde~ syte~ ab gelauffe~ bist als zu° ersten mit dem gehultz vnd dar noch mit der clinge~ vff syn rechte~ syte~ Indes far mit dem gehultz vff syner lincke~ syten vber syn messer vnd an syn hals syner rechte~ syte~ vnd dreg ym by dem hals herümb oder wu°rff in vber syn rechtes peyn
Sr will er strauffe~ | |||||||||
| [140v] Will er strauffen Mit dem gehultz vberlauffen Seyn swech zeuch zu dir Schreytt recht stoß schir Hye sagtt der meyster eyn pruch wyder das erst stuck als wyder das messer nemen zu gewappender handt vnd spricht wil er strauffen etc Das solt also verstan will er dir deyn messer nemen zu gewappender handt So merck eben dy weyll er mit seynem gehultz vber deyn handt fertt vnd will reyssen auff seyn rechte seytten Indes Greyff mit deyner lincken handt In dy swech seynes messers vnd wendt mit deyner rechten handt deyn gehultz an seyn rechte zwischen seyn payd hend vnd reyß Indes starck auff deyn lincke seytten etc | Wil er strauffen Mit dem gehultz vber louffen [92r] Sin schwech zugt ze dir Schrit recht stos schier Hie saget der meinster eyn bruch wider dz stu°ck vnd sprichtt also wiltu dz messer nemen zu gewoppenter hant vnd sprichtt will er strauffe~ etc Daß soltu also verstan wil er dir dyn messer nemen zu gewoppe~t hant so merck eben dyn will er mit synem gehultz vber dyn hant fert vnd will ryssen vff | |||||||||
| [141r] Item aber eyn pruch fertt er mit dem gehultz vber deyn arme als vor so merck dy weyll er vber deyn messer fertt so fall mit deynem lincken arme vber payde messer vnd druck dy In deyn lincke seytten vnd swing dich starck auff dy selbigen seytten etc | Itm~ aber eyn bruch fert er mit dem gehultz vber dyn arm als vor so merck die will er vber dyn messer fertt so fal mit dynem lincken arm vber beyd messer vnd drück die in dyn lincke~ site~ vnd schwing dich starck vff die selbige~ syte~ ~~ | |||||||||
| [141v] Item Eyn ander pruch hatt er deyn messer gefast wye vor Indes greyff mit deyner lincken hand In seyn lincke vnd reyß dy auff deyn lincke seytten vnd schreytt mit deynem rechten fuß fur seyn rechten vnd schlag geswindt mit deynem rechten arme hyntten starck an seyn lincken olpogen etc | ||||||||||
| [142r] Item aber eyn pruch fellt er dir mit dem gehultz vber deyn arme als vor mit gewappender handt so merck Indes dy weyll er vber deyn handt mit dem gehultz will faren so wendt deyn messer auff dem seynen vmb das dy kurtz schneyd auff seynem messer stee vnd schlag In zu dem kopff mit der kurtzen schneyden etc | [92v] Itm~ aber ey~ ander bruch felt er dir mit dÿnen gehultz vber dyn arm als vor mit gewoppe~t hant so merck Indes die will er uber dyn hãt mit dem gehultz will fallen So wind dz messer vff dz syn vmb dz die kurtz schnid vff synem messer ste Indes far von synem messer mit dem ortt gege~ syner lincke~ syte~ zwu°schen dich vnd In mit gesencte~ ortt vff syn lincke~ syte~ vnd schrit mit dynem lincke~ fus zu ruck vnd haulb im zu synem kopff syner rechte~ syte~ ~ | |||||||||
| [142v] Item so du Im also auff den kopff felst mit der kurtzen schneyden wye vor Indes far von seynem messer mit deynem ortt gegen seyner lincken seytten zwischen dich vnd In mit gesencktem ortt auff deyn lincke seytten vnd senck Im den ortt auff seyn prust vnd schreytt mit deynem lincken fuß fuß zu ruck vnd haw Im zu dem kopff etc | ||||||||||
| [143r] Ist dir kunst zu runnen Das messer ist genummen Nicht solt dich sawmen Vnd den man auß zawmen Hye sagtt der meyster Eyn vider pruch wyder den ersten pruch des messers vnd spricht ist dir etc Das soltu also verstan hatt er dir deyn messer pegriffen bey der swech vnd reyst auff seyn lincke seytten vnd du Empfindest das du deyn messer nicht gehalten magst so fall mit deyner lincken handt hynter seyn lincke an das gehultz mit deyner rechten vorne zu seyner rechten handt vnd wendt das gehultz gegen Im vnd reyß starck vntersich So nymbstu Im wyder seyn messer vnd hawest Im durch seyn kopff etc | Ist dir künst zürünnen Das messer ist gewünen Nicht solt dich sümen Vnd den man vs zaümen Hie saget der meinster eyn bruch wider den bruch vnd spricht isst dir kunst zu° runnen daß soltu also verstan hat er dir dyn messer begriffen by der schwech vnd rieß vff syn lincken syte~ vnd du entpfindest dz [93r] dz du dyn messer nit gehalte~ magst so fal mit dyner lincke~ hant hinter syn lincke an dz gehultz mit dyner rechte~ vorn zu syner rechte~ hant vnd wind dz gehultz gegen Im vnd riß starck vnter sich so nÿmpstu Im wider syn messer vnd haust In durch syn koppff ~~ Sr Ist es gelunge~ | |||||||||
| [143v] Du magst dich deß remen Gewappent recht mit clotz hals nemen Hye lertt der meyster Eyn stuck wye man den man mit dem gehultz auff seyner rechten seytten bey dem hals nemen soll vnd spricht magstu etc Das soltu also verstan hastu Im an gepunden auff seyn lincke seytten mitt der zwirch so haw Im vmb zu seyner rechten vnd Ee der haw verpracht wirtt so vberdring In mit deym gehultz auff seyner lincken seytten vnd far Im an seyn hals seyner rechten seytten vnd schreytt mit deynem rechten füß hynter seynen lincken vnd druck In dar vber etc | ||||||||||
| [144r] Ist es gelungen klotz hals hatt gebünnen Mit klotz recht vberfar Vach arme handt gewynnstu In gar Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder das stuck So man eynen bey dem hals heltt mit dem clotz vnd ist das der erst pruch wann der pruch seyn vill vnd manigerlay | Ist es gelüngen Clotz hals hat gewünen Mit clotz vber far Vach arm hant gewinst in gar Hie saget der meinster eynen bruch wider dz stuck So man eyne~ by dem hals hat mit dem klotz vnd ist dz der erst bruch der synt vil vnd mangerleÿ ~ | |||||||||
| Item Der erst pruch so dich Eyner gewappendt mit dem klotz bey dem hals starck hellt so nym deyn messer auch zu gewappender hantt vnd far mit dem klotz vber seyn lincke handt Inbendig auff aussen vber das gelenck vnd druck vast vntersich mit dem gehultz vnd heb mit der lincken handt vnd mit der klingen des messers vast vbersich auff vnd schreytt mit dem lincken fuß woll fur seynen rechten vnd druck mit dem pindt seyn lincke handt vast an dich auff deyn rechte seytten vnd scheub In oben mit deynem messer vast von dir vnd wurff In furdich nyder auff das antlitz vber deynen rechten fuß etc | Itm~ der erst bruch So dich eyner mit gewoppenter hant mit dem klotz by dem hals starck hellt So nÿm dyn messer auch zu gewoppent° hant vnd far mit dem klotz [93v] vber syn lincke hant vff vßwendig vber daß gelenck vnd druck vast vnderdich mit dem gehultz vnd heb mit der lincke~ hant vnd mit der klinge~ deß messers fast vber sich vff schrit mit dem lincke~ fus wol vor syn rechte~ vnd druck mit dem bindt syn linck hant fast an dich vff dyn rechte syte~ vnd schu°be im oben mit dem messer vast von dir vnd wurff in vor dich nider vff dz antlittz vber dyn rechte~ fus ~ | |||||||||
| alliud
Itm~ eyn ander bruch So er dich bÿ dem hals hat als vor so fal mit gewoppent° hant auch als vor vnd far mit dem lincke~ hinder In synem rechte~ arm Indaß gelenck des elnboge~ dz daß pindt vnte~ ste vnd schrit mit dynem rechte~ fus hinter syn lincken fus vnd schueb in dar vber ~ | ||||||||||
| [144v] Item aber eyn pruch helltt er dich pey dem hals mit dem pindt als vor so loß deyn messer fallen vnd schlag deyn lincken arme vber seyn rechten oben starck nyder vnd greyff mit deyner rechten handt In seyn glenck der handt vnd spring mit deynem lincken fuß fur deyn rechten vnd druck seyn lincke handt woll In deyn rechte seytten vnd swing dich mit dem leyb auff deyn rechte seytten vnd wirff In vber deyn linckes peyn fur dich etc | alliud ~
Itm~ eyn ander bruch helt er dich mit dem hals mit dem pindt als vor so loß dyn messer fallen vnd schlag dyn lincke~ arm vber syn rechte~ starck nider vnd griff mit dyner rechte~ hant in syn gelenck der hant vnd spring mit dyne~ lincke~ fus fur dyn rechte~ [94r] vnd druck syn lincke~ hant woll in dyn rechte~ syten vnd schwing dich mit dem lieb wol vff dyn rechte syte~ vnd wurff In vber dyn lincke~ peind fur dich ~~ | |||||||||
| [145r] Item aber Eyn pruch So er dich bey dem hals hatt als vor so nymb deyn rechte handt vnd far da mit auff seynes messers klingen auff zwischen seyn payd hend nahent zu seyner lincken vnd reyß starck an dich auff seyn rechte seytten Indes wirtt der kloß ledig von dem hals Indes begreyff mit deyner lincken handt vber seyn rechte In das gehultz vnd reyß hintersich auff deyn rechte seytten so nymbstu Im das messer | Itm~ Aber eyn bruch so er dich mit dem hals hat als vor so nym dyn rechte hant vnd far do mit vff synes messers klinge~ vff zwuschen syn beyde hende nahent zu syner lincke~ vnd riß starck andich vff syn rechte syten Indes wurtt er dz kloß gewar lidig vor dem hals Indes begriff mit dyner lincke~ hant vber syn rechte indas gehultz vnd riß hinder dich vff dyn recht syte~ so nÿmpstu ym dz messer etc ~ | |||||||||
| Merck wenne du das messer nemen machen willt so soltu albeg In dy swech des messers fallen mit deyner rechten handt ; | Itm~ ob du dz messer nemen machen willt so soltu allbege~ in die schwech dyns messers fallen mit dyner rechte~ hant ~ | |||||||||
| [146v] Item aber eyn pruch scheub In von dir aber pey seynem rechten olpogen vnd greyff mit deyner rechten hand an seyn rechtes peyn nohent bey dem fuß vnd schreyt mit deynem lincken fuß fur seynen lincken Inbendigs seyner peyn vnd wurff In auff seyn antlitz wye vnden gemalt stett etc | ||||||||||
| [147r] Item eyn ander pruch scheub In von dir mit deyner lincken handt vnd nymb das gewicht bey dem olpogen vnd greyff Im forne mit der rechten handt seyn rechte vnd schreytt mit dem lincken fuß fur seynen rechten etc | Itm~ eyn anders schub In von dir mit diner lincke~ hant vnd nym dz gewiecht by dem elnboge~ vnd griff im vorn mit der rechte~ hant syn rechte vnd schrit mit dynem lincke~ fus fur synen rechte~ ~~ | |||||||||
| Item Eyn ander pruch scheub In starck von dir mit seynem olpogen mit deyner lincken handt scheub In also auff seyn rechte seytten Indes laß deyn messer vallen vnd greyff Im außbendig In seyn gelenck seynes rechten peyns heb In auff vnd wurff In auff seyn lincke seytten etc | Itm~ Aber eyn bruch schub In starck von dir mit synem elnboge~ mit dyner lincke~ hãt [94v] schu°b In vff syn rechte sÿte~ Indes loß dyne messer vallñ vnd griff im vßwendig in syn gelenck synen rechte~ peindt hab in vff vnd wu°rff in vff syn lincke~ syte~ ~~ | |||||||||
| Item Eyn ander pruch hatt er dich gefast als vor so scheub In von dir auff seyn lincke seytten mit deyner lincken handt vnd far mit der rechten handt oder arme vmb seyn leyb vorne vnd schreytt mit deynem rechten fuß hinter seyn rechten vnd wurff In vber deyn rechte huff auff seyn ruck oder kopff etc | ||||||||||
| [147v] Item scheub In aber mit seynen rechten olpogen auff seyn lincke seytten vnd pegreyff Indes seyn rechten füß mit deyner rechten handt wye vor vnd ruck den selbigen fuß woll vnter deyn rechte vchsen vnd halt In also da pey das er nicht auff kan stan wo er auff eyner seytten sich auff wollt richten So wurff In auff dy andren seytten vnd stee mit deynem lincken peyn vnd leyb woll zwischen seyn peyde auff das das er dich mit dem lincken peyn nicht stossen müg vnd haltt In also vnd wurff In von eyner seytten zu der andren wye du willt etc | |||||||||
| [148r] Item aber Eyn pruch hellt er dich pey dem hals gewappent als vor so druck vast zu ruck mit dem nack Indes greyff auch zu gewappender hantt In deynes messers klingen vnter seyn messer vnd loß plupffling dy recht hand von dem pindt vnd schreytt hinter In auff seyn rechte seytten vnd schlag In mit dem gehultz In seyn pauch vnd schreytt woll hinter In Indes schlag In Inn seyn nacken vnd schreytt aber paß hyn vmb als du denne woll weyst etc | Itm~ Aber eyn bruch helt er dich bÿ dem hals gewoppent als vor So druck vast zu° ruck mit dem nack Indes griff auch zu gewoppent hant In dines messers klynge~ vnter sin messer vnd loß plu°ffinge~ die recht hant von dem bynd vnd griff in dyn klinge~ dines messers vnd schrit hinter In vff syn rechte syte~ vnd schlag in mit dem gehultz In syn buch vnd schritt woll hinter in Indes mach als du vor gehortt hast
Sr text[us] Sr vß vber durch stechñ | |||||||||
| [148v] Item hatt er dir gelegtt den klotz an deyn hals als vor So far auff mit deynem messer vnd fall zu gewapp[e] nder hantt vnd far hoch auff mit dem gehultz vnd stich Im zu dem gesich oben wye vntten gemalt stett etc | ||||||||||
| [149r] Item Eyn ander prüch hatt er dich bey deym hals gefast aber als vor mit dem gehultz Indes laß deyn messer fallen vnd far mit deyner rechten handt hynter seyn lincke zwischen seyn handt vnd dy swech seynes messers vnd wendt dich Indes starck auff deyn lincke seytten vnd reyß starck mit deyner rechten handt auff dy selbigen seytten etc | ||||||||||
| [149v] Item hatt er dich bey deynem hals mit dem gehultz aber als vor Indes greyff mit deyner lincken handt In dy mitt seynes messers vnd far auff mit deyner rechten handt vnd thu sam du Im das gehultz In das angesicht wollest stossen Indes stoß In dy mitt seynes messers starck mit deyner handt oder arme vnd swing dich auff deyn lincke seytten etc | ||||||||||
| [150r] Item aber eyn pruch hatt er dich gefast mit deynem gehultz an deym hals wye vor So greyff mit deyner lincken handt In seyn lincke nohendt zu der handt vnd reyß dy auff deyn lincke seytten vnd schlag Indes deyn rechten arme vber seyn ped arme fluchs nyder vnd schreyt mit deynem rechten fuß hinter seynen rechten vnd wurff In dar vber etc vnd swing dich Eyn wenig auff deyn lincke seytten etc | ||||||||||
| [150v] Item hatt er dich bey dem hals als vor vnd will dich vber das peyn drucken wye vor Indes fall zu gewappender handt vnd stich Im vntten zwischen seynen payden henden mitt gewappender handt auff In seyn kelen vnd wenne du zu gewappender hant felst so far mit deynem lincken arme oben vber seynen rechten etc | ||||||||||
| [151r] Item hatt er dich gefast pey dem hals als vor Indes far mit deynem messer zwischen Euch payd mit der swech auff deyn lincke seytten vnd fall zu gewappender handt vnd stoß In mit dem gehultz an seyn kelen als vntten gemalt stett etc | ||||||||||
| [151v] Auß vber durch stechen Bewappend ler wer auß prechen Auch magstu arme beschlyssen Will gluck des kanst genyssen Hye sagtt der meyster von dem vberdurch stechen vnd dy selben gehoren zu treyben mit grosser fursichtikaytt vnd nohent bey dem mann Das du dar ob nit nyderligest nun thu Im also Gee zu dem mann mit deynem Entrusthaw zu seyner lincken seytten vnd schlag darnach vmb zu der rechten seytten vnd windt dy swech seynes messers vber seyn messer gegen seyner lincken seytten vnd far vnttendurch seyn arme wyder auff seyn rechte seytten vnd fall | Vs vber durch stechen Gewoppe~t lere were vs brechen Ouch magstu arm beschissen Wil gluck des kanstu genissen Hie saget der meinster von dem vber durch stechen doch meynt er sollen die stuck woll [95r] gerotte~ so sy gluck do bÿ Nu wiltu die vber durch stechen machen so thun Im also wan du hast an gebunde~ mit dem messer vff din rechte syte~ Indes wind dyn messer vber das syn vff siner rechte~ site~ vnd senck den ortt dines messers nider vnd far do mit vnter sin rechte~ arm vnd fal mit diner lincke~ hant in die mit dines messers vnd druck vssen in syn rechte~ arm vff syn lincke site~ ~ | |||||||||
| In dy mitten mitt deyner lincken handt In dy klingen deynes messers vnd druck da mit außbendigs In das gelenck seyns armes vnd olpogens vnd wendt deyn lincke seytten an seyn rechte vnd druck mit der lincken handt oben fast nyder vnd mit der rechten pey dem pindt vnd heb seyn handt vbersich also ist er beschlossen etc | Itm~ eyn ander stueck stich aber durch als vor vnd küm mit diner lincke~ hant aber in die mit der klinge~ vnd druck do mit vßwendig in sin arm indas gelenck des elnbogens vnd wend die linck syte~ an sin rechte vnd druck mit der lincke~ hant oben fast nider vnd mit der rechte~ by dem pyndt vnd heb sin hãt vber sich also ist er beschlossen ~ | |||||||||
| Itm~ wan du In Inlbendig in sin arm fast mit dem messer So dritt alwege~ mit dinem rechte~ fus wol hinter syn rechte~ dz sin arm zwuschen dich vnd im ku°m ~~ | ||||||||||
| [152r] Item Stich Im aber vber seyn linck rechte handt vnd fall aber zu gewappender hantt vnd kum Im nohent das seyn rechte handt kum vntter deyn rechte vchsen vnd fall zu gewappender handt mit deynem messer hintten an seynen rechten olpogen vnd layn dich mit der prust vast dar an vnd ker deyn lincke seytten an seyn rechte vnd spring mit deynem lincken fuß fur seyn rechten vnd swing dich starck auff deyn rechte seytten | ||||||||||
| [152v] Item aber eyn stuck Im durchstechen Thu Im als vor vnd Indes mit dem gehultz auff seyn rechte achselen an seyn hals woll hyn vmb In seyn nacken vnd heb In mit der lincken handt woll vbersich vnd verbendt deyn handt auff deyn messer das du dester stercker hebst vnd schreytt mit deynem rechten fuß hynter seynen rechten vnd druck In dar vber etc | Itm~ aber eyn ander stuck Im durch stechen thün im also vnd fal Indes mit dem gehultz vff [95v] syn rechte~ achseln an sin hals woll hin vmb sin nack vnd heb in mit der lincke~ hant wol vber sich vnd verwind din hant vff din messer dz du dester starcker hebst vnd schrit mit dem rechte~ fus hinter sin rechte~ fus vnd druck in dar vber ~~ | |||||||||
| [153r] Item far aber Im dürch mit der swech vber seynen rechten arme wye vor vnd far vntten auff deyn lincke seytten mit der swech seynes messers alzo das dir seyn messer vntter deyn rechte vchsen kum vnd stoß In mit dem gehultz zu seyner kelen oder angesicht etc | ||||||||||
| [153v] Item aber eyn stuck ist er dir zu starck das dw außbendigs den arme nicht beschlyssen magst als das erst stuck lautt So thu Im also du außbendig In wolst beschlissen Indes far Inbendigs oben vber seyn arme an dy achsel vnd schreytt mit deynem rechten fuß hinter seynen rechten vnd druck In dar vber | ||||||||||
| Item nota wenne du Im also Inbendigs In seyn arme ferst mit dem messer so tritt albegen mit deynem rechten fuß woll hinter seynen rechten das seyn arme zwischen dich vnd In kum so gett eß recht zu etc | ||||||||||
| Item oder leg Im das pindt an seyn hals seyner lincken seytten vnd schreytt mit deynem rechten füß hinter seynen rechten vnd druck dy klingen deynes messers an seyn arme fast an deyn leyb das der ortt auff deyner lincken seytten peseytt hyn auß stee etc | Itm~ oder leg im dz pindt an sin hals siner lincke~ site~ vnd schrit mit dinem rechte~ fus hintter sinen rechte~ vnd druck die klinge~ dines messers an sin arm fast an din lip dz der ort vff diner lincke~ site~ besitz hinüß ste ~
Sr wer vber durch ist stechñ | |||||||||
| [154r] Wer vber durchist stechen Kunstenlich ler auß rechen Windt recht piß behendt Ortt zu gesicht sendt Hye sagt der meyster Eyn pruch wyder dy du vberdurchstechen vnd spricht wer vber etc Nu wiltu dy vberdurchstechen Im messer prechen so thu Im also wenne er dir vber deyn messer windt vnd will dir mit dem ortt vntter deym arme durchgen Indes windt gegen Im auff seyn rechte seytten deyn messer an das seyn das dy lang schneyd oben sey vnd stich Im zu dem gesicht also kann er zu den obgemelten stucken nicht kummen etc | Wer vber durch ist stechen Künstlich vs lere rechen Wind recht bis behende Ort ze gesicht winde Hie saget der meinste~ eyn bruch wider die vber durch stechen Nu wiltu die vber durch stechen mache~ So thun Im also wan er dir vber din messer wind vnd wil [96r] dir mit dem ortt vnter din arm durch gee~ Indes wind gegem Im vff sin rechte~ siten dein messer an dz sin dz die lang schnid oben ste vnd stich im oben zu dem gesicht also kan er zu dem obgemelt stuck nit kümen ~~ | |||||||||
| [154v] Item aber Eyn pruch auff das vberdurchstechen vnd merck dy weyll er vntter deyn arme durchstechen will vnd dy weyll er nyder nach der mit seynes messers will greuffen Indes far auff mit dem gehultz vnd fall zu gewappender hant vnd setz Im den ortt an dy kelen etc | Itm~ aber eyn bruch vff dz vber durch stechen vnd merck die will er vntter dim arm vnte~ durch stechen will vnd d will er nider noch der mit sines messers wil griffen Indes far vff mit dem gehultz vnd fal zue gewoppenter hant vnd setz im den ortt an sin kellen dz soltu also schnell machen ~ | |||||||||
| [155r] Item leg Im deyn messer an den hals auff seyner lincken seytten zu gewappender hantt dy swech des messers vnd druck Im den olpogen woll vnter seynen hals vnd thu als du vor vnterricht pist also hastu aber eyn pruch wyder das durchstechen ; | Itm~ oder leg im din messer an sin hals vff siner lincke~ site~ zu gewoppent° hant die schwech des messers vnd drueck im den elnboge~ wol vnter sin drossell vnd thun als vor vntericht pist ~~ | |||||||||
| [155v] Item aber Ey pruch so er durch stechen will In dem dy weyll er deyn messer nyder druckt Indes far auff mit dem gehultz vnd haw oder schneyd Im durch seyn hals auff seyner lincken seytten vnd das gett als leychtiklich zu der es recht treyben kan ; | Itm~ Aber eyn bruch So er durch stechen will in dem dlbil er din messer nider druck Indes far vff mit dem gehultz vnd haulb oder schnidt im durch den hals vff siner lincke~ site~ vnd dz get als lichlich zu° dem der eß recht triben kan ~~
[96v] Sr wil er dir nohens | |||||||||
| [156r] Will er dir nahen Recht mit linck ler vahen Setz an dy kelen vnd vchsen Bewappend thut das püssen Hye sagtt der meyster Eyn stuck wye man das zu gewapp ender handt treyben soltt vnd spricht will er etc | Wil er dir nohe~s Recht mit linck lere vohe~s Setz an die kellen vchsen Gewoppent thut dz buchsen Hie saget der meinster von eyne~ stuck wie mã dz zu gewoppent° hant triben sol vnd spricht wil er etc ~ | |||||||||
| Das soltu also verstan So er Im zuuechten zu Ir dir kumbt so stee vor mit deynem lincken füß vnd halt deyn messer auff deyner rechten seytten vnd ob deynem rechten kny vnd das der dawmen oben stee vnd der ortt stee gegen dem mann vnd gib dich mit der lincken seytten ploß schlecht er dir denne der ploß nach so pewg auch vntter seyn messer deyn lincke seytten vnd spring nohent auff In mit deynem gantzen lincken arme Greyff starck Indes vber seyn rechten nohent bey dem olpogen vnd druck seyn arme fest In deyn lincke seytten Indes greyff vntter [156v] seyn arme In dy mitt deynes messers vnd setz Im den ortt an seyn kelen oder vntter seyn rechte vchsen oder pehallt deyn messer In der lincken hand In der mitt vnd laß deyn rechte handt von dem pindt des messers vnd greyff Im mit der rechten handt In seyn rechte knypüg vnd wirff In furdich etc | Itm~ dz soltu also verstan so er im zu°bechte~ zu dir künpt so ste vor mit dinem lincke~ fus vnd halt din messer vff diner rechte~ siten vnd oben dinen rechte~ knüg vnd dz der thu°m oben ste vnd der ort gege~ dem mã ste vnd geb dich mit der lincke~ site~ ploß schlicht er dir dan der ploß noch so pueg auch vnder sin messer vff din lincke site~ vñ spring nohent vff in Indes griff mit diner gantzem lincke~ arm starck vber sin rechte~ nohent by dem elnboge~ vnd druck sin arm fest in din lincke site~ Indes griff vntter sin arm in die mit sines messers vff setz im den ortt an sin kellen oder behalt din messer inder lincke~ hant in der mit vnd loß din recht hãt von dem pindt des messers vnd griff im mit [97r] in syn rechte~ knueg pug vnd würff In for dich | |||||||||
| Item oder wendt deyn lincke seytten an seyn rechte vnd schreytt mit deynem lincken fuß fur seyn rechten vnd far mit deynem gehultz deynes messers außbendigs an seyn hals vnd schreytt mit deynem lincken fuß fur seyn rechten vnd wurff In fur dich etc | oder wind din lincke site~ an sin rechte vnd schrit mit dinem lincke~ fus fur sinen rechte~ vnd griff mit diner lincken hãt in sin hals siner rechte~ site~ vnd wurff in vor dich | |||||||||
| [157r] Item Eyn ander pruch so dw In pey dem arme gefast hast so schreytt mit deynem rechten fuß hinter seynen rechten vnd far mit deyner rechten handt vmb seyn hals Inbendigs auff seyner lincken seytten vnd wurff In furdich vber deyn rechte huff etc | oder so du Im pÿ dem hals gefast hast so schrit mit dinem rechte~ fus hinder sin rechte~ vnd mit diner rechte~ hant vmb sin hals vff siner lincke~ site~ vnd wurff in vor dich vber din rechte huefft
Sr wil er prange~ | |||||||||
| [157v] Item Eyn pessers stuck so dw Empfindest das er will vber deyn arme fallen gleych Indes so er fellt mit seynem arme vber deynen Indes heb Im seynen lincken arme außbendigs starck auff vbersich vnd schreytt mit deynem rechten fuß fur seynen lincken vnd druck mit deynem rechten arme fast nyder seynen lincken das dy gelenck der olpogen zu samen ruren oder kummen ist er starck so kum deym rechten arme oder handt zu hilff mit deyner lincken vnd wurff In auff das antlitz vber deyn rechtes peyn etc | ||||||||||
| Item oder greyff Inn dy mitt deynes messers mit deyner lincken handt der rechten zu hilff vnd reyß starck auff deyn lincke seytten vnd druck oben nyder mit der lincken handt vnd spring mit deynem rechten fuß für seynen lincken vnd wurff In dar vber also hastu den pruch wyder das erst stuck | ||||||||||
| [158r] Will er prangen So der arme ist gefangen Arme vberfar dy kelen Mit drucken soltu nicht velen Hye sagtt der meyster Eyn pruch wyder das stuck so eyner deyn rechten arme gefangen hatt mit seynen lincken vnd spricht will er fa prangen etc | Wil er prange~ So der arm ist gefange~ Arm vber far in die kellen Mit trucken soltu nicht felen Hie saget der meinster eyn bruch wider dz stuck so eyner syn arm gefange~ hat mit siner lincke~ vnd spricht wil er brange~ etc | |||||||||
| Das soltu also verstan ist deyn arme gefangen mit deynem messer so far mit deynem messer aussen vber seyne arme vnd leg Im das messer mit der schneyden forne an den hals In dy kelen vnd druck fast von dir In mit dem messer mit gewappender hantt etc | Itm~ dz mach also ist din arm gefange~ mit dinem messer so far mit dinen messer vßwendig vber sin arm vnd leg im dz messer vorn an den hals In die kellen vnd druck vast von dir | |||||||||
| [97v] Itm~ oder griff In die mit dines messers mit diner lincke~ hant der rechte~ zu hilff vnd riß starck vff din lincke site~ vnd druck oben nider mit der lincke~ hant vnd spring mit dinen rechte~ fus fur sinen lincken vnd wurff in dar vber also hastu wider dz erst stueck ~
Sr mit messer wil er kelln drucke~ | ||||||||||
| [158v] Mit messer will er kelen drucken Dy were soltu rucken Nit lang thu peytten Ansetz oder recht piß schreytten Hye sagtt der meyster Eyn widerpruch wyder den gemelten pruch vnd spricht mit messer etc | Mit messer wil er kelln drucken Die were soltu rucken Nit lang thün peytten Ansetzen oder recht pis schritte~ Hie saget der meinster eyn wider bruch wider den gemelte~ bruch vnd spricht mit messer wil / | |||||||||
| Das soltu also verstan wenn du Eynem vber seyn messer pist gevallen vnd Er will dir deyn kelen drucken als oben geschriben stett Indes nymb seyn messer bey der klingen mit deyner rechten handt oder gehultz vnd druck dy klingen seynes messers vast an dich In deyn rechte seytten vnd far mit deyner lincken handt oben auff seyn rechte Inbendigs an seyn pindt seynes messers vnd reyb starck auff deyn rechte seytten so nymbstu Im das messer etc | Daß soltu also verstan wan du eynem vber sin messer pist gefallñ vnd er wil dir din kell drucken als oben geschribñ stot Indes nym sin messer bÿ der klinge~ mit diner rechte~ hant oder gehultz vnd druck die klinge~ sines messers vast an dich in din rechte site~ vnd far mit diner lincke~ hant oben vff sin rechte Inwendig an sin pindt sins messers vnd riß starck vff din rechte~ site~ so nÿmpstu Im dz messer ~ | |||||||||
| [159r] Item aber eyn ander pruch will er In dy kelen drucken mit seynem messer als vor Indes dy weyll seyn messer In dy kelen will fallen so fall zwischen dich vnd In mit deynem messer an das seyn vnd loß deyn lincke handt vnd fall In dy mitt deynes messers vnd setz Im den ortt an dy kelen etc | [98r] Itm~ Aber eyn ander bruch will er in die kell dru°cken als vor Indes dlbil sin messer in die | |||||||||
| [159v] Item Eyn anders stuck so dw seyn arme hast gefangen als vor vnd er will dir nach der kelen faren Indes swing dich auff deyn rechte seytten woll vmb so kan er aber nichtz schaffen ; | alliud
Itm~ ein andes stueck so du sin arm hast gefange~ als vor vnd er will dir noch der kellñ faren Indes schwing dich vff din rechte~ site~ wol vmb so kan er aber nicht schaffen ~ Sr Will er dich beschemen | |||||||||
| [160r] Item aber Eyn ander pruch will er zu dem hals mit seynem messer als vor Indes senck deyn lincken arme mit deynem leyb woll nyder vnd druck den fast an deyn leyb vnd peug dich mit dem ruck eyn so ist seyn will aber vmb Sunst | ||||||||||
| [160v] Item hatt er dich mitt dem messer gefast hinter dy kelen wye vor so greyff mit deyner rechten handt In dy swech des messers vnd druck vast auff deyn lincke seytten Indes greyff mit deyner lincken verkertten handt oben auff das gehultz hinter seyn rechte handt vnd reyß starck vntersich auff deyn lincke seytten etc | ||||||||||
| [161r] Item aber eyn pruch greyff aber als vor mit deyner rechten handt seyn rechte reyß dye starck auff deyn lincke achselen seynen rechten arme Indes far mit deynem lincken arme starck vmb seyn hals außbendigs vnd schreytt mit deynem lincken fuß fur seynen rechten vnd swing dich auff deyn rechte seytten etc | ||||||||||
| [161v] Item greyff (sic) seynnen rechten arme als vor vnd reyß starck vber deyn lincke achselen vnd druck vast nyder Indes druck auch seynen lincken arme dar Innen du seynen rechten arme hast vnd druck mit deynem lincken arme vast In deyn lincke seytten vnd kum mit deyner lincken vntten In dy mitt deynes messers vnd schreytt mit deynem fuß fur seyn lincken vnd swing dich auff deyn rechte seytten etc | ||||||||||
| [162r] Will er dich beschemen Das messer pey gehultz nemen Seyn handt ler rucken Den ölpogen soltu drucken Hye sagtt der meyster Eyn pruch wider den wyderpruch | Wil er dich beschemen Das messer pÿ dem gehultz nemen Sin hant lere rucken Den elnbogen soltu drucken Hie saget der meinster eyn bruch wider den bruch vnd spricht wil er dich beschemen | |||||||||
| das soltu also verstan will er dir das messer nemen vnd greyffen mit seyner lincken handt oben an deyn pindt vnd scheubt dir deyn messer nyder auff deyn lincke seytten vnd will dir das messer nemen Indes greyff mit deyner lincken handt In seyn lincke vnd reyß starck vntersich auff deyn lincke seytten vnd schlag deyn rechten arme oben vber seyn lincken vnd far vntten durch den selben arme mit deyner rechten handt vnd swing dich woll auff deyn lincke seytten vnd wurff In vber deyn rechten fuß wye vntten gemalt stett etc | Daß soltu also verstan grifft er dir mit siner lincke~ hant in din gehultz vnd künpt siner lincken hant zu hillff mit siner rechte~ auch In das gehultz vnd wil dir dein messer [98v] nemen als oben geschriben stott Indes far mit diner lincke~ hant in sin rechte vnd rib die vnter stich vff din bruest vnd loß die recht hant von dem gehultz vnd far mit der rechte~ hãt oder arm oben nider durch sin rechte~ arm vber sin rechte~ vnd far mit der rechte~ vff sin lincke hant vnd spring mit dinen rechte~ fus fur sin lincke~ vnd wurff in dar vber mit sterck ~ | |||||||||
| [162v] Item Eyn ander pruch wyder den wider pruch thu Im also hatt er deyn messer gefast als vor so fall mit deyner lincken handt hyntten In seynen lincken olpogen vnd reyß mit deynem gehultz vnd rechten handt starck nyder vber seyn lincke achsel vnd schreyt mit deynem lincken fuß hinter seynen lincken vnd swing dich auff deyn rechte seytten etc | ||||||||||
| [163r] Item aber eyn pruch wyder den wyderpruch hatt er dir gefast deyn messer als vor Indes so er will schyben deyn swech auff seyn lincke seytten so fall Indes mit deyner lincken handt In dy swech deynes messers für seyn handt In dy mitten vnd scheub Im deyn messer starck In seyn hals vnd druck mit deynem gehultz wyder auff seyner lincken achselen vnd schreytt mit deynem lincken füß hinter seynen lincken vnd swing dich auff deyn rechte seytten etc | alliud
Itm~ will er dir din messer nemen by dem pindt so thun im din messer vnder sin kellen wilt drucken so merck diewill er mit siner rechte~ hant wil griffen noch dinem gehultz oder noch diner rechte~ hant Indes so griff in sin rechte~ elnboge~ mit diner lincke~ hãt vnd spring mit dinem lincke~ fus hinder sinen lincke~ vnd schub | |||||||||
| [163v] Will du dich rechen Recht mit linck prechen Recht auff linck wer gesprungen Linck zu hillff recht magst kummen Hye sagtt der meyster von eynem arme pruch als er denn oben spricht wiltu dich etc | Wiltu dich rechten [99r] Recht mit linck prechen Linck vff recht wer gesprüngen Linck ze hilff recht magst kümen Hie saget der meinster von eynen arm bruech als er dan oben spricht wilt dich rechen ~ | |||||||||
| Das soltu also verstan vnd wye du den arme prechen solt ste mit deynem lincken fuß für vnd halt deyn messer auff deyner rechten seytten als auff dem lincken peyn Das der ortt auff ste gegen dem man schlecht er dir denn nach der ploß auff deyn lincke seytten so spring mit dey nem rechten fuß fur auch mit dem lincken woll zu Im mit auff gepognen messer Indes fall mit deyner lincken handt vber seynen rechten olpogen hintten an den vnd druck mit gantzer sterck In deyn lincke seytten Indes wendt dich mit deynem leyb von Im vnd spring mit deynem lincken fuß starck auff deyn rechte seytten mit gantzem leyb vnd krafft so prichstu Im den arme etc | merck wie du den arm bruch machen solt Ste mit dinen lincke~ fur vnd halt din messer vff diner rechte~ site~ als vff dem lincke~ peind dz der ortt vff ste gege~ dem man schlecht er dich dan noch der ploß vff din lincke site~ so p spring mit dinem rechte~ fus auch mit dem lincke~ woll zu Im mit vßgeboge~ messer Indes fal mit diner lincke~ hant vber sin rechte~ elnboge~ hinde~ an den vnd druck mit gantzer sterck in din lincke site~ Indes wind din lib von im vnd spring mit dinen lincke~ fus starck vff din rechte site~ mit gantzen lib vnd krafft so brichstu Im den arm ~~ | |||||||||
| [164r] Item ste als oben geschriben stett vnd greyff seyn rechte handt mit deyner lincken Indes schlag deynen rechten arme starck vber seynen rechten vnd heb mit deyner lincken handt auff seyn rechten arme vber deyn rechten arme vnd druck deyn peyd arme fast zu sammen vnd schreytt mit deynem lincken füß hintter seyn rechten vnd wirff In dar vber etc | *alliud
Itm~ ste als oben geschriben stott vnd begriff sin rechte hant mit diner lincken Indes schlag din rechte~ arm vber sin rechte~ vñ heb mit diner lincke~ hant vff sin rechte~ arm vber din rechte~ arm vnd druck din beide arm vast zu° samen vnd schrit mit dinen lincke~ fus huntter sin rechte~ vnd wurff in also dar vber etc | |||||||||
| [164v] Item Eyn ander armepruch wenne du Im zuuechten zu Im kumst so ste als oben geschriben stett hawtt er dir denne zu deyner lincken seytten so far gepogen mit dem messer vnter seyn messer vnd mit spring zwiuach zu Im als vor Indes pegreyff seyn rechte handt mit deyner lincken In bendigs vnd windt Im dye vmb auff deyn lincke seytten an deyn prust vnd far mit deynem rechten arme vntten an seynen rechten olpogen vnd prich starck vbersich alzo prich estu Im seyn rechten vber deyn lincken rechten etc | Itm~ eyn ander arm bruch wan du zu°m nesten zu im kümpst So ste als oben geschriben stott haut er dir dan oben zu° diner lincke~ site~ [99v] so far geboge~ mit dinem messer vnter sin messer vnd spring zwueffach zu im als vor Indes begriff sin rechte hant mit diner mit diner [!] lincke~ inwendig vnd wind im die vmb vff din lincke site~ an din bruest vnd far mit dinen rechte~ arm vnte~ an sinen rechte~ elnboge~ vnd brich starck vber sich vff sin rechte~*
Sr vff recht will er wencken | |||||||||
| [165r] Auff recht will er wencken Vnd arme rencken Linck hinter linck ler springen Dy achsel recht solt dringen Hye sagtt der merer der kunst Eyn pruch wyder dem armepruch vnd spricht also auff recht will etc | Vff recht wil er wencken Vnd arm Rencken Linck hinder linck lere springen Die achsel recht solt dringen [100r] Hie saget der meinster eyn bruch Wider den arm bruch vnd spricht also vff recht etc | |||||||||
| Das soltu also verstan hatt er dir mit seynem lincken arme vber deyn rechten gefaren vnd will dir den prechen vber seyn rechte seytten Indes so er sich vmb wenden will von dir auff seyn rechte seytten so spring mit deynem lincken fuß hinter seyn lincken vnd druck mit deynem lincken arme vnd olpogen seyn lincke achselen vnd wenne du seyn achselen stossen willt so greyff mit deyner lincken handt vber seyn arme In dy mit deynes messers vnd druck oben vnd vnden mit gantzer macht auff deyn rechte seytten vnd wurff In auff seyn ruck etc | Daß soltu also verstan hat er dir mit dinen lincke~ arm vber din rechte~ gefaren vnd will dir den bruchen vber sin rechte site~ Indes so er sich vmb winde~ will von dir vff sin rechte~ site~ vnd spring mit dinen lincke~ fus hinder syn lincke~ vnd druck in mit dym lincke~ arm vnd elnboge~ sin lincke achsell vnd wan du sin achsell stossen willt so griff mit diner lincke~ hant vber sin In die mit synes messers druck oben vnd vnte~ mit gantzer macht vff din rechte site~ vnd wurff in vff sin rueck ~~ | |||||||||
| [165v] Item aber eyn pruch wyder daß ander stuck vnd armepruch hatt er dir deyn rechten arme aber pegriffen mit seyner lincken vnd hatt seyn messer lassen fallen als vor vnd schlecht seyn rechten arme vber deyn rechten Inbendigs In deyn olpogen vber vnd will dich werffen vber deyn rechtes peyn Indes schreytt mit deynem lincken fuß fur seynen rechten vnd far Im mit dem gehultz oben vber seyn rechte handt vnd reyß starck vntersich vnd schlag deynen lincken arme oben vber seyn arme vnd vber seyn lincke handt vnd swing dich auff deyn rechte seytten vnd wurff In aber auff seyn antlitz etc | *Itm~ Aber eyn bruch wider dz drit stuck vñ arm bruch hat er dir din rechte~ arm aber begriffen mit siner lincke~ vnd hat sin messer lassen fallen als vor vnd schlecht sin rechte~ arm Inlbendig In din elnboge~ vnd will dich werffen vber din rechtes peyndt Indes schrit mit dinem lincke~ fus for sin rechte~ vnd far im mit dem gehultz oben vber sin rechte hant vnd riß starck vntersich vñ schlag dinen lincken arm starck oben | |||||||||
| [166r] Item aber eyn pruch hatt er dir mit seyner lincken handt griffen In deyn rechte vnd hatt das messer lassen fallen vnd fertt mit seynem rechten arme vnter deyn rechten olpogen vnd will dir deyn rechten arme also darvber prechen Indes laß deyn messer auch fallen vnd pricht deyn rechte handt ausß seyner lincken vntersich vnd far mit deyner rechten handt vntten durch seyn lincken arme vnd far Im Indes vntter seynen rechten olpogen vnd windt deyn handt vnd arme starck vber seyn rechten arme vnd druck seyn rechte handt an deyn prust oder vntter deyn rechte vchsen vnd spring mit deynem lincken fuß fur seynen rechten vnd schlag deyn lincken arme auch starck vber seyn rechte achselen vnd druck Im starck auff deyn rechte seytten vnd wirff In fur dich auff seyn angesicht etc | Itm~ aber eyn bruch hat er dir mit siner lincken hant gegriffen in din rechte vnd hat dz messer lossen fallñ vnd fert mit sinen rechte~ arm vnter din rechte~ elnboge~ vnd wil dir din rechte~ arm also do mit dar uber brechen Indes laß din messer auch fallen vnd pruch din rechte hant vff din rechte hant vff siner lincke~ vntersich vnd far mit diner rechte~ hãt vnte~ durch [100v] sin lincken arm vnd far im Indes sinen rechte~ elnboge~ vnd wind din hant vnd arm starck vber sin rechte~ arm vnd druck sin recht hant an sin brust oder vnder din rechten vscheschen vnd spring mit dynen lincken fus vor sinen rechte~ vnd schlag din lincke~ arm auch starck vber sin rechte achsell vnd druck In starck vff din rechte site~ vnd wurff in vor dich vff sin angesichtt ~*
Sr Hu°t dich vor dem treffer | |||||||||
| [166v] Hutt dich vor den trewffen Indes hant begreyffen Ruck : druck : ablaytt Schlach stich schnell piß peraytt Hye lertt der merer Der kunst wye man soll ledig werden so man eynem seyn handt gefangen hatt als mit der lincken handt seyn rechte etc vnd Thu Im also hatt er deyn handt gefangen vnd er will machen armepruch oder waß eß sey so loß In dar zu nicht kummen prich Im deyn handt auß seyner zum Ersten also wendt dy kurtz schneydt außbendigs an seynen arme das dy flech dar an layn Indes reyß starck vntersich mit gesencktem ortt auff deyn lincke seytten so wirsstu ledig Indes schlag In durch den kopff oder arme etc | Huet dich vor dem treffer [101r] Indes hant begriffen Ruck druck ableiten Schlag stich schnel pis bereite~ Hie saget der meinster wie man sol ledig werde~ so man eynen sich hant gefange~ hat als mit der lincken hãt sin recht vnd thün Im also hat er din hant gefange~ vñ er will machen arm bruch oder was eß sy so loß nit dar zu kümen brich im sin hant vß sinen zu ersten / Also wind die kurtz schnid vßwindig an sin arm dz die flech daran an lein Indes riß starck vntersich mit gesenckten ort vff din lnicke site~ so wurstu ledig Indes schlag in durch den kopff oder arm mit der lange~ schnide~ ~ | |||||||||
| [167r] Item Eyn ander ledigung far mit deynem gehultz starck vber seyn lincken arme oder handt vnd reyß starck vntersich auff deyn rechte seytten vnd schlag In Indes auff seyn kopff etc | Itm~ eyn ander ledigüng far mit dine~ gehultz starck vber sin lincken arm oder hant vnd riß starck vntersich vff din rechten site~ vnd schlag in Indes vff sin kopff etc | |||||||||
| [167v] Item ist er aber starck das dw In nicht nyder reyssen kanst mit dem gehultz oder das er mit seyner rechten handt seyner lincken zu hilff kumptt Indes greyff auch mit deyner lincken handt In das pindt deyner rechten zu hilff vnd reyß starck vntersich auff deyn lincke seytten vnd schlag In durch den kopff etc | [101v] Itm~ ist er aber starck dz du in nit nider rissen kanst mit dem gehultz oder dz er mit siner rechte~ hant siner linckñ zu hillff kümpt Indes griff auch mit diner linckñ In daß pindt diner rechte~ zu hilf vnd riß starck vntersich vff din lincke site~ vnd schlag in durch den kopff ~~ | |||||||||
| [168r] Item hatt er dir deyn rechte handt gefaßt mit seyner lincken wye vor Indes windt aber aussen an seyn arme mit gesencktem ortt Gee Im vntten durch auff den selbigen arme vnd faß In gewappendt pey dem hals schreytt mit deynem lincken fuß hinter seynen rechten vnd wurff In dar vber etc | ||||||||||
| [168v] Item hatt er dir begriffen deyn rechte handt mit seyner rechten so reyß aber mit deynem gehultz starck vntersich vnd thu Im als vor etc | alliud
Itm~ hat er dir begriffen die rechte~ hant mit diner rechte~ so riß aber mit dem gehultz vntersich vnd thun als vor oder wind din messer vff din lincke site~ mit gesencte~ ort vnd riß do mit starck vff din lincke site~ ~ | |||||||||
| Itm~ disse stuck gehoren zu triben so er sin mesß fallen loßt vnd dir in din hant velt oder arm mit siner rechte~ hant ~~
Sr die rigell merck | ||||||||||
| [169r] Item hatt er deyn hant gefast als vor vnd du willt vntersich reyssen mit deynem gehultz vnd er ist dir zu starck so kum deyner rechten aber zu hilff mit deyner lincken an das gehultz vntten vnd reyß vntersich als vor etc | ||||||||||
| [169v] Item hatt er dir deyn rechte handt gefast als vor so windt deyn messer Inbendigs an seynen arme vnd gee vntten durch außbendigs auff seynen arme etc | ||||||||||
| [170r] Item hatt er dir deyn rechte handt gefast aber als vor so windt Im aber Inbendigs durch auff seyn rechte seytten außbendigs an seyn arme vnd tritt Indes nohendt In Inn vnd nymb In gewappendt pey dem hals auff seyner lincken seytten wye vor etc | ||||||||||
| [170v] Dy regl merck Begreyfft er handt arme sterck Erbeyt schnell piß besunnen Zu stucken mag er hartt kummen Hye sagtt der meyster eyn gutte ler vnd spricht dy regel etc Das soltu also verstan das du Im messer solt wyssen dy rechten zeytt zu eynem ydlichen stuck vnd bruch du solt auch wyssen wenn wy vnd wo vnd gegen welchen vnd haben vermist vnd dich nicht lassen erzornen das du der kunst nicht vergest Du solt auch nich allayn auff dy pruch gedencken wye du dye recht treyben mugst sunder auch auff dy stuck vnd das du wist wye du eynen ydlichen pegegnen solt vnd er mach waß er woll das du eyn stuck oder eyn pruch vindest der do zu fuglich sey kanstu des nicht so laß dich eß vntterrichten eynen der es kann vnd kunstu aller meyster kunst vnd west nich wenne wye oder wo vnd gegen welchen versetzen hewen stucken pruchen schnytten dytz oder geneß du das treyben solt so ist dir das keyn nutz Du müst auch In eynen ydlichen pruch grosse schnellikayt haben vnd rechte anlegung swech vnd sterck das ist wenn dir eyner deyn messer hat vntterloffen vnd hatt dir deyn handt oder arme pegryffen peyn oder fuß hastu denne dy kunst gemerckt so helt er dich nymer mer hastu dy kunst recht verstanden so peleybest woll lang meyster | Die rigel merck Begrifft er hant arm sterck Arbeit schnell bis besünen Zu° stuecken mag er hart kümen [102r] Hie saget der meinster vnd spricht die rigell daß soltu also verstan dz du im messer solt wissen die recht zytt zu eyne~ yttliche~ bruch vnd solt auch wissen vnd haben vernüfft vnd dich nit solt loßen erzernen dz du der kunst nit vergessest du solt auch nit allein vff die bruch gedencken wie du sie recht triben muegest auch vff die stuck vnd dz du wisset wie du eyne~ ytlichen begegest er mag wz er will dz du eyn bruch oder stueck vindest der dar zu freglich sÿ kanstu dz nicht so loß eß dich leren eyne~ der es wol kan vnd kanst aller meinst° künst vnd weist nit wan oder wie vnd gegem wem vnd welchem versetzñ haulben bruchñ stucke~ schnitte~ dis oder eyns dz du triben solt so ist dir keyn künst nitz du muest auch in yttlichen bruchen groß schnelliglichen haben vnd recht an legung der sterck dz ist wan dir eyner hat din messer vnter lauffen vnd hat dir hãt oder arm begriffen peind oder fus hastu dan die kunst gemerck so erhelt er dich nÿmer mer hastu die künst recht verstande~ so plÿbstü woll lang meinster etc [102v] Nõ yttlich bruch | |||||||||
| Nota Etliche stuck vnd etlich pruch dy genen zu Er der man In dy handt greyfft vnd dy selbigen soll man machen gleych Indes so er will In dy handt greyffen Indes so er greyffen will In den arme oder farem Indes so er will schlagen Indes so er will peschlyssen Indes stechen hawen schneyden etc | Nota ytlich bruech
Hie gant zue E er den man den man [!] in die hãt grifft vnd die selbige~ sol mã machen Indes glich so er wil in die hant griffen wil Indes so er griffen will vber den arm oder faren Indes so er will schlagen Indes so er will beschluessen Indes stechen haulbñ schnide~ etc | |||||||||
| [171r] Item wann Etliche stuck synd als pald er dich In dy wag pringtt so kanstü hartt ledig werden eß ist poß teding wenne eyner In dem stock ligtt vnd nyndertt mag kummen darnach wiß dich zu richten etc | Wan ytlich stueck die sint als pald er dich in die wag pringt so kanstu hart ledig werden es ist boß tetige~ so eyner Im stuck lig vnd nit mag kümen dar noch wiß dich zu richte~ | |||||||||
| Item etliche stuck gen zu so der man gantz gefast hatt vnd wye dy pruch felen wenne du zu lang harest oder paytest also felen etlich pruch so du sy zu schnell machest also mustu wissen dy recht artt dyser ding etc | Itm~ ytlich stuck gant zu so der man gantz gefast hat vnd wie die bruch vellen so du zu lang harrest oder peitest also fellen ytlich bruch so du sie zu schnell machest also müstu wissen disser ding artt ~~ | |||||||||
| Item du hast manigerlay stuck vnd pruch Schimpfflich vnd ernnstlich gefellt dir eynes nicht so nym eyn anders wer dy ding recht verstett vnd ytlichs zu seyner zeytt treyben kan dem gefallen dyse ding etc | Itm~ du hast mangerleÿ stuck vnd bruch schimpflich vnd ernstlich gefellet dir eyns nit so nym eyn anders were die ding recht verstat vnd ytlichs zu siner zit triben kan dem gefallen dissen ding ~
Sr wiltu dich mossen | |||||||||
| [171v] Wiltu dich mössen Mit gehultz handt nyder stossen Lerer handt vergyß nicht Aussen vnd Innen stoß mitt Hye sagtt der meyster wye man dy stuck machen soll wye man den arme mit dem gehultz nyder stoß vnd wye man auch des geleychen thun mag mit lerer hand Nu zum ersten ist zu wissen wen er Im zuuechten zu dir kumptt so far gegen Im mit dem Entrusthaw stark auff seyn lincke seytten Indes far mit dem gehultz vber seyn rechte handt außbendigs vnd stoß dy sere von oben nyder gegen der erden Indes far auff mit deynem messer vnd haw In durch das angesicht oder schneyd In dar durch etc | Wiltu dich mossen Mit gehultz hant nider stossen [103r] Lerer hant vergis nit Vssen vnd Innen stos mit Hie saget der meinster wie man die stuck machen sol dz man den arm mit dem gehultz nider stos vñ wie man auch dz glichen mag mit lerer hant nü zu dem ersten ist zu wissen wan er im zu° vechten zu dir kümpt so far gege~ im mit dem entrusch haulb starck vff sin lincke site~ Indes far mit dem gehultz vber sin rechte hant vßwendig vnd stos die sere oben nider gege~ der erdee~ Indes far vff mit dim messer vñ haull in durch dz angesicht oder schnid In durch dz muell ~~ | |||||||||
| [172r] Item hauestu Im auf seyn rechte seytten mit eynem entrust // haw oder sunst Indes so dy messer zu sammen klytzen so stoß Inbendigs mit dem gehultz vber seyn rechte handt oder arme nyder gegen der erden Indes schlag In durch den kopff ; | alliud
Itm~ haustu im vff sin rechte site~ mit eyne~ entruest haulb oder sünst Indes so die messer zu die messer zu samen glitzen so stos Inlbendig mit dem gehultz vber sin rechte hant oder arm nider gege~ der erde~ Indes schlag in durch den kopff ~~ | |||||||||
| [172v] Item ist er dir mit dem gehultz vber deyn rechte handt gefaren vnd will dir dy nyder drucken Indes fall mit deynem gehultz vber seyn rechte handt außbendigs Indes fall mit deyner lincken handt In seyn gehultz vntter seyner handt vnd reyß starck mit peyden henden vnttersich auff deyn rechte seytten so nymbstu Im aber das messer ; | alliud
Itm~ ist er vber mit dem gehultz vber din rechte~ hant gefaren vnd wil dir die nider truecken Indes fal mit dem gehultz vber sin rechte hant vßwendig Indes fal mit diner lincke~ hant in [103v] sin gehultz vnter sint hant vnd riß starck mit beide~ hende~ vntersich vff din rechte site~ so nÿmbstu Im aber sin messer etc | |||||||||
| [173r] Item Eyn ander pruch stoß Im seyn handt mit dem gehultz Inbendigs nyder vnd greyff mit deyner lincken handt vntten an seyn gehultz vnd reyß wye vor etc | ||||||||||
| [173v] Item Eyn ander pruch fellt er dir vber deyn rechte handt als vor mit dem gehultz so fall auch mit deynem gehultz vber seyn arme vnd reyß fast da mit nyder Indes greyff mit deyner lincken handt vnter seyn rechte In seyn messer vorne pey den handt In dy klingen vnd reyß starck mit payden henden auff deyn lincke seytten so nymbstu Im aber seyn messer etc | alliud
Itm~ ein ander bruch felt er dir vber din rechte~ hãt als vor mit dem gehultz so fal auch mit dem gehultz vber sin arm vnd riß fast do mit nider Indes griff mit diner lincke~ hant vnter sin rechte~ in sin messer vorn by der hant in die klinge~ vnd riß starck mit beyde~ hend~ vff sin lincke site~ so nymbstu Im aber sin messer etc ~ | |||||||||
| [174r] Item will er dir deyn messer nemen wye Ee gemelt ist vnd du Empfindest das du deyn messer nymmer haben magst Indes greyff mit deyner rechten hendt oben an seyn messer oder an seyn rechte handt vnd far mit deyner lincken handt vntten an seyn pindt vnd windt das vber sich vber seyne rechte handt außbendig vnd reyß starck vntersich auff deyn lincke seytten so nymbstu Im aber das messer vnd der pruch heyst außgezawmt etc | ||||||||||
| [174v] Item fertt er dich mit dem gehultz Inbendigs vber deyn handt Indes far mit deym gehultz auch Inbendigs vber seyn rechte handt vnd far mit der lincken handt Inbendigs vber seyn messer In dy mitt deynes messers vnd reyß starck auff deyn rechte seytten so nymbstu Im aber seyn messer etc | Itm~ fert er dir mit dem gehultz Inlbendig uber din hant Indes far mit dinen gehultz auch Inlbendig uber sin rechte hant vnd far mit der lincke~ hant Inlbendig vber sin messer in die mit dines messers vnd riß starck vff din rechte syte~ so nÿmbstu im aber sin messer etc ~ | |||||||||
| [175r] Item fellt er dir Inbendigs vber deyn handt mit dem gehultz vnd will er dir deyn rechte handt nyder stossen Indes fall Im auch vber seyn handt Inbendigs mit dem gehultz vnd greyff mit deyner lincken handt In seyn klingen vnd reyß starck auff deyn lincke seytten so nymbstu Im aber das messer | Itm felt er dir Inlbendig uber din hant mit dem gehultz vnd wil er dir din recht hantt nider stossen Indes fal im auch vber sin rechte hant Inlbendig mit dem gehultz vnd griff mit diner lincke~ hant In sin elnboge~ vnd riß starck vff die lincke syte~ so nÿmpstu Im aber sin messer ~ | |||||||||
| '[175v] Item Eyn pruch wyder den wyder pruch felstu Im mit dem gehultz vber seyn rechte handt außbendigs vnd er felt dir wyder vber deyn handt auch also vnd er greyfft mit seyner lincken handt an deyn messer hinden an das gehultz vnd reyßt mit seyner rechten starck auff seyn lincke seytten vnd nymbt dir also deyn messer vnd ligtt deyn rechte handt vor vntter seyner rechten handt so du denne Empfindest das du deyn messer nicht mer magst halten mit deyner rechten handt so fall mit deyner lincken handt In seynes messers klingen nahent pey der hant hab vnd druck mit deyner rechten handt seyn gehultz gegen Im vnd reyß mit deyner lincken seynes messers klingen starck auff deyn lincke seytten so nymbstu Im das messer etc | Itm~ eyn ander bruch wider den wider bruch felstu mit dem gehultz vber sin rechte hantt [104r] vßwendig vnd er felt dir widier vber din hãt auch also vnd er grifft mit siner lincke~ hãt an din messer hinde~ an dz gehultz vnd riß mit diner rechte~ hant starck vff sin lincke site~ vnd nÿmpt dir also din messer Indes so leg din rechtt hant vor vnter sin rechte hant so du dan entspfindest dz du din messer nit merere magst behalte~ mit diner rechte~ hant so fall mit diner lincken hant in sins messers klingen nohent by der hant hab vnd druck mit diner rechte~ hant sin gehultz gegem Im vnd riß mit diner lincke~ hant sines messers klinge~ starck vff din lincke site~ so nÿmbstu im aber sin messer
Sr Den elnboge~ lere fassen | |||||||||
| [176r] Item ferstu Im vber seyn arme mit deynem gehultz vnd er dir wyder vnd er reyst nyder deyn handt vnd greyfft mit seyner lincken vntter Ewrer payd hendt In dy klingen deß messers vnd reyß starck auff seyn lincke seytten Indes so du Emfindest das dw deyn messer nicht mer halten magst so fall mit deyner lincken handt In seyns messers klingen vnd so ist deyn rechte handt vor an deyner rechten Indes druck mit deyner rechten handt auff seyn rechte oder gegen seyner rechten achsel vnttersich vnd reyß starck seyn gehultz auff deyn rechte seytten so nymbstu Im auch seyn messer etc | ||||||||||
| [176v] Item fertt dir eyner nach dem arme Inbendigs mit dem gehultz vnd will dir deyn handt nyder stossen Indes weyll er fertt mitt dem gehultz nach der handt so far mit deyner lincken handt vnter seyne rechte handt vnd mit deym gehultz auch vber seyn rechte auch Inbendigs vnd druck deyn peyd hendt vnd gehultz fast zu sammen vnd reyß starck Indes auff deyn rechte seytten so nymbstu Im das messer etc | ||||||||||
| [177r] Item will er dir mit dem gehultz Inbendigs deyn handt nyder stossen Indes wendt deyn schneyd vbersich vnd sch// neyd In dar eyn vnd far mit dem schnytt vbersich auff deyn lincke seytten alzo schneyd In auch außbendigs In seyn handt etc | ||||||||||
| [177v] Item habent Ir payde an gepunden als vor vnd er will dir außbendigs vber deyn handt mit dem gehultz fallen Indes windt deyn messer mit dem gehultz vntter deyn arme vnd senck den ortt Im In seyn vchsen oder seytten oder windt Im Indes dy kurtz schneyd auff seyn kopff seyner rechten seytten | ||||||||||
| [178r] Item will er dir deyn handt aber nyder stossen Inbendigs mit dem gehultz So wendt gegen Im auff mit deynem messer vnd erhoch deyn gehultz vnd fall zu gewappender hant vnd setz Im den ortt an seyn hals seyner rechten seytten will er dir das weren so erbeytt mit dem gehultz auff seyn lincke seytten Inbendigs vber seyn haubt vnd nym Im das messer als du vor gelertt pist etc | ||||||||||
| [178v] Item fellt dir eyner vber deyn gehultz außbendigs vber deyn handt vnd du Im wyder vnd druckt er nyder vnd greyfft mit seyner lincken handt vntter Ewrer peyd hendt In dy klingen deynes messers vnd will dir es also nemen Indes fall mit deyner lincken verkertten handt auch In deynes messers klingen ob seyner lincken handt vnd schreytt mit deynem lincken fuß hintter seynen lincken oder fur seynen lincken vnd druckt mit deyner lincken handt vnd mit der klingen seynes messers starck auff seyn lincke seytten etc | ||||||||||
| [179r] Item hawestu Im oder er dir von oben zu deyner lincken seytten So haw auch geleych mit ym eyn zu seyner lincken seytten Indes stoß seyn rechten arme mit deyner lincken handt außbendigs nyder gegen der erden vnd haw Im mit deyner rechten durch seyn kopff auff seyner rechten seytten ; | ||||||||||
| [179v] Item hautt er dir von oben eyn eyn oberhaw auff deyn lincke seytten Indes pewg deyn messer vntter das seyn Indes stoß mit deyner lincken handt auff seyn rechte Inbendigs oben nyder vnd haw In durch den kopff etc | ||||||||||
| [180r] [No text] | ||||||||||
| [180v] [No text] | ||||||||||
| [181r] [No text] | ||||||||||
| [181v] [No text] | ||||||||||
| [182r] Item fertt er dir vber deyn rechte handt außbendigs so fall Im auch vber seyn rechte handt außbendigs vnd mach Indes was du willt etc | ||||||||||
| [182v] Item fertt er dir mit seyn gehultz vber deyn rechte handt außbendigs wye vor Indes far Im auch wyder dar vber außbendigs vnd reyß woll nyder vnd stoß Indes das gehultz seynes messers mitt deyner lincken handt starck auff deyn rechte seytten so nymbstu Im das messer etc | ||||||||||
| [183r] Den ölpogen ler fassen Scheub linck haw recht zu der taschen Hye sagtt der meyster von eynem stuck das ist schimpflich zu treyben wiltu das machen so thu Im also so du auff In pindest auff seyn lincke seytten Indes schlag vmb zu seyner rechten seytten vnd Im schlag far hintten an seyn olpogen vnd stoß In vast von dir auff seyn rechte seytten vnd Indes gibtt er dir den ruck so schlag In auff seyn huff hintten oder hatt er eyn taschen auff seyn ars geschoben so schlag In dar auff etc | Den elnbogen lere fassen Schub linck recht ze der teuschen Hie saget der meinster von eyne~ Sr lanck vber far | |||||||||
| [183v] Linck vberfar Indes nymb war Ruck gegen pauch wendt Durch peyde peyn stich behendt Das soltu also verstan So Ir Im zuuechten zu sammen kumptt auff seyn lincke seytten so schlag Im zu der rechten seytten Indes wendt deyn lincke seytten an seyn rechte seytten vnd far mit deynem lincken arme aussen vber seyn messer vnd wend deyn ruck gegen Im Indes fall mit deyner lincken In deyn messer In dy mitt vnd stich In durch deyn peyde peyn vnd hab dich woll mit dem ruck an In das er seynes messers nicht mach auß dem arme rucken vnd senck dich vorne nyder vnd stich Im Inn den pauch vnd zeuch den ortt offt wyder eyn In deyn lincke handt das er dich hintten mitt dem ortt deynes messers nicht pegreyffen mag vnd stupff In also eynes oder vyer mall behentlich In den pauch oder auff das gemecht vnd das stuck ist lecherlich zu treyben auff der schull etc | Lynck vber far Indes nÿm ware Ruck gegen buch wend Durch peiden bein stich behende Daß soltu also verstan so du im zubechte~ zu im kümpst vff sin lincke site~ so schlag im zu siner rechte~ site~ Indes wind din lincke site~ an sin rechte site~ vnd far mit dinem lincke~ arm vber sin messer vnd wend den rucken gege~ im Indes fal mit diner lincken hant in din messer in die mit vnd stich dich durch din beyde peynd vnd hab dich woll mit dem ruck an In dz er sines messers vß dem arm nit rucken mag vnd senck dich vorn nider vnd stich in den buch vnd zuch din ort vff wider in In die lincke hant dz er dich hinte~ nit mit dem ortt dineß messers begriffen mag vnd also schub in eyns oder vier mall behentlich in den buch [105r] oder vff dz gemechtt Es ist gar lecherlich vff der schull zu triben vor den lute~ ~ Sr dz messer zu rechte~ peind halte~ | |||||||||
| [184r] Das messer zu rechtem peyn hallt Dy wer prich mit gewalt Den lincken fuß fur setz Mit schritten hew stich letz Von payden seytten Triff dy lem wiltu schreytten Hye sagtt der meyster von etlichen stucken dey dy lem stuck heyssen da mit man eynem lam hawen mag wanne dy stuck soll man machen zu den glidern des arme vnd der hant etc | Das messer ze rechte~ peÿn halten Die were bricht mit gewalt Din lincken fus fur setz Mit schritten haulb stich letz Von beiden siten Trifft die lem wiltu schritten Hie saget der meinster von yttlichen stucken die die lem stueck heyssen do mit mã eynen haulbñ mag vnd die stuck sol mã machen zu den glydern des mans arms vnd der hendt ~ | |||||||||
| [184v] Item wiltu dyse stuck machen so schick dich dar eyn also Setz deynen lincken fuß fur vnd hallt deyn messer auff deyner rechten seytten vnd auff deynem rechten peyn das der/ortt gegen dem man stee vnd der dawm oben sey auff dem messer vnd stee also als In eyner hutt hawtt er dir danne zu der ploß auff deyner lincken seytten Indes schreytt mit deynem rechten fuß woll auff seyn lincken seytten Eyn zwiuachen tritt woll auß dem haw Im zu der lem seyner rechten handt oder arme Inbendigs oder wo du zu der lem am negsten hast als oben gemalt stett etc | Itm~ wiltu dz stuck machen so schick dich also Setz dinen lincken fus fur vnd halt din messer vff diner rechte~ site~ vnd vff dinem rechte~ peindt dz der ortt gegem dem man ste vnd der thüm oben sy vff dem messer also als in eyner hut haulbett er dir dan zu° der ploß vff diner lincken site~ Indes schrit mit dinen rechte~ fus woll [105v] vff sin lincke site~ ein zwiffachen dritt wol vß dem haulb im zu der lem siner rechte~ hant oder arm Inlbendig oder wo du zu der lem am nesten hast ~~ | |||||||||
| Item leg dich auff deyn lincke seytten mit deynem messer das der ortt auff der erden sey vnd der dawm vntten auf dem messer vnd dy recht schneyd stee gegen den man vnd stee mit deynem rechten füs fur hawtt er denne auff dich oben zu dem kopff so versetz Im nicht Sunder Tritt Im mit deynem lincken fuß woll auff seyn rechte seytten woll auß dem haw vnd schreytt mit deynem lincken fuß dem rechten nach Indes haw Im nach der andren Ewsren lem seynes rechten armeß als vntten gemalt stett etc | ||||||||||
| [185r] Item merck gleych als du mit dem messer auff der erden ligst also far gerichtes gleych auff mit der schneyden In seyn arme etc | ||||||||||
| [185v] Item ste mit deynem lincken fuß fur vnd hallt deyn messer auff deyner rechten seytten das der ortt gegen dem man stee vnd der dawm oben lig auff dem messer vnd gib dich ploß mit deyner lincken seytten hawtt er dir dann nach der ploß so zuck deyn lincken fuß zu ruck auff das weytest vnd haw Im nach der handt In das glid etc | ||||||||||
| [186r] Item stee mit deynem rechten fuß fur vnd leg deyn messer auff deyn lincke seytten mit dem ortt auff der erden das der dawmen vntten sey oder auff dem ruck des messers vnd dy (sic) scarpff schneyd sey gegen den man hawtt er dir auff deyn rechte seytten nach der plöß so zuck deynen rechten fuß an dich woll zu ruck beseyt auß dem schlag Im gerichtz gleych als du gelegen pist mit dem messer mit der scharpffen schneyden außbendigs nach der handt Indas glyd vnn leg dich wyder In das leger auff deyner rechten seytten das denne dy linck seytt vor stee hawtt er dir denne aber auff deyn lincke seytten so thu als vor geschriben ist vnd haw Im wyder In das gelenck Inbendigs vnn leg dich wyder In das leger auff deyner lincken seytten alzo magstu dich eynes ydlichen weren In schimpff oder ernste etc | ||||||||||
| [186v] Item lig aber auff deyner rechten seytten als vor hawtt er dir nach deyner lincken seytten so schreytt auß dem haw mit deynem lincken fuß woll auf seyn rechte vnd In seynen haw so haw Im nach seynem rechten arme außbendigs nach der lemm etc | Itm~ lig aber vff diner rechte~ als vor haut er dir noch diner lincke~ site~ so schrit vß dem haulb mit dinem linckñ fus woll vff sin rechte vnd in sinen haulb so haulb im noch sinem rechte~ arm vßwendig noch siner lem ~
Sr kurz dich mell | |||||||||
| [187r] Item Sticht er dir zu dem gesicht mit hangendem ortt auff welcher seytten du denne ligest mit dem messer so zeuch den lincken fuß schnell zu ruck oder den rechten welchen den vor stett der selbig wer zu ruck gezogen Indes haw Im außbendigs oder Inbendigs nach der handt vnd fall Im schlag Eyn wenig mit dem leyp beseytt auß etc | ||||||||||
| [187v] Kurtz dich mell Im pandt piß schnell Haw starck zu seyner lincken Der rechten handt soltu wincken Hye sagtt der meyster von eynem stuck wye man eynem auff seyn handt oder arme hawen solt das soltu also verstan so du das stuck machen willt so müstu gar schnell seyn Im an pinden vnd thu Im also haw Im zu seyner lincken seytten starck von oben eyn eynen öberhaw Indes dy weyll dy messer zu sammen klitzen oben so haw Im schnell auff seyn rechte hantt oder arme außbendigs seyner rechten seytten etc | Kürtz dich mell Ym pand pis schnell Hau starck ze siner lincken Der rechten hãt soltu wincken Hie saget der meinster von eyne~ stuck wie mã eynem vff sin arm oder hant haulbñ sol vnd spricht kurtz dich mell etc Dz stuck mach also so müstu gar schnell sin am an pind~ vnd thun im also haulb im zu siner lincke~ site~ starck von oben in eyn ober haulb Indes die will die messer [106r] zu samen gluetzen oben so haulb im schnell vff sin rechte~ arm oder hant ~ Sr noch der hant | |||||||||
| [188r] Nach der handt will er hawen Des orttes soltu dich frawen Windt ortt zu gesicht vnd messer Indes erbeytt ist das pesser Hye lertt der meyster eyn pruch wyder das Eegemellt stuck so man eynem zu seyner rechten handt hawett als oben stett vnd spricht also nach der handt etc Das soltu also verstan will er dir nach deyner rechten handt hawen das soltu also prechen wenne er dir hatt an gepunden auff deyner lincken seytten vnd will dir Indes schnell nach der handt oder arme hawen vmb zu deyner rechten seytten So wendt Indes deyn messer gegen dem seynen auff deyn lincke seytten das dy kurtz schneyd vntten stee Indes stich Im zu dem gesicht vnd erbeyt furpaß zu der negsten ploß etc | Noch der hant wil er haulben Des ortes soltu dich fraulben Wind ort ze gesicht vnd messer Indes arbeit ist dz messer Hie lertt der meinster eyn bruch wider dz egemelt stuck so mã eym zu siner rechte~ hant haulbett als oben stet vnd spricht also noch der hend etc dz soltu also verston wil er dir noch diner rechte~ hant haulbñ dz soltu also brechen wan er dir hat angebünde~ vff diner lincken site~ vnd wil dir Indes schnell noch diner rechte~ hantt oder arm haulben vmb zu diner rechte~ site~ so wend Indes din messer gegem dem sinem vff sin lincke site~ dz die kurtz schnid vnte~ sy oder ste Indes stich im zu dem gesicht vnd arbeit furbas zu der nesten ploß S lanck schuß von hante~ Sr text[us] | |||||||||
| [188v] Lanck scheuß. von handt Ortt schlecht er von luginslandt Das soltu also verstan wenne dü stest mit deynem lincken fuß fur vnd hast deyn messer auff deyner rechten seytten an dem peyn also das der ortt gegen dem man stee vnd der dawm lig oben auff der flech deß messers hawtt er denne zu auff deyn lincke seytten nach der ploß So versetz Im nicht sunder scheub Im mit gestracktem arme dy weill er Im schlag ist den ortt geradt mit gestracktem arme starck In das gesicht vnd Im schuß schreytt Im auff seyn lincke seytten mit deynem rechten fuß etc | [106v] Lanck schus von hanten Ort schlecht er von luginßlant Wan du stost mit dinen lincke~ fus fur vnd hast din messer vff diner rechte~ site~ an dem peyn also dz der ortt gegem dem mã ste vnd der thu°m lig oben vff der flech des messers haulbt er dan zu vff din lincke site~ noch der ploß so versetz im nicht sünder verschulb im die will im schlag ist gerad mit gestracktem arm starck indaß gesicht vnd im schus schrit im vff sin lincke site~ mit dinen rechte~ fus ~ Sr wil er vß arm schussen linck | |||||||||
| [189r] Will er auß arme schyssen linck Scheuß geradt ortt wyndt vnd winck Item wyder das eynschyssen lertt der meyster Eyn pruch dar wyder vnd spricht will er etc das soltu also verstan stett er In dem leger das er seyn messer hatt auff seyner rechten seytten auff seynem rechten peyn das der ortt gegen dem man stee vnd so er dir denne den ortt Eyn scheußt Indes scheuß geradt mit Im Eyn geradt zu seynem angesicht auch mit gestracktem arme Indes windt deyn messer an das seyn den ortt zu dem gesicht also das dy recht schneyd oben stee vnd dy linck stumpff vntten vnd hallt mit deynem gehultz woll hyn dan auff deyn lincke seytten vnd stich Im zu dem gesicht seyner lincken seytten vnd erbeytt Indes etc | Wil er vs arm schissen linck Schub gerade ort wind vnd winck Daß in schuessen als oben gemelt ist lert der meinster eyn bruch dar wider etc Daß soltu also verstan stet er im dem leger also daß er sin messer vff siner rechte~ site~ vff sinem rechte~ peind dz der ortt gegem dem man stee so er dir den ort In schusßt Indes schus gerad mit im in gerad in sin gesicht auch mit gest°actem arm Indes wind din messer an dz sin den ortt zu dem gesicht also dz die rechte schnid [107r] oben ste vnd die linck stümpf vnte~ vnd halt mit dinem gehultz wol hinde~ vff din l/ site~ vnd stich im zu dem gesicht siner lincke~ site~ vnd arbeit Indes etc Sr den storcken schnabell solltu erlange~ | |||||||||
| [189v] Den storchschnabel soltu erlengen Das furpayn zu ruck ler prengen Hye sagtt der meyster wye man das stuck das do heysset der storchschnabel machen soll vnd thu Im also stee mit deynem lincken fuß fur vnd halt deyn messer auff deyner rechten seytten pey deynem rechten fuß oder ob deynem rechten kny das der ortt gegen dem man stee vnd gib dich ploß mit deyner lincken seytten hawtt er denne also nach der ploß so ruck deynen lincken fuß woll zu ruck auff das weyttest vnd heb deyn messer mit gestracktem arme gegen seyner prust vnd loß In an den ortt lauffen ; | Den storcken schnabel soltu erlengen Das fur pein ze ruck lere prengen Hie saget der meinster von eyne~ stuck dz do heist der storcken schnabel So thün im also ste mit dinen lincke~ fus fur vnd halt din messer vff diner rechte~ site~ bÿ dinem rechte~ fus oder ob dinem rechte~ knue dz der ortt gege~ dem man ste vnd geb dich ploß mit diner lincken site~ haut er dir dan also noch der ploß so ruck din lincken fus wol zu ruck wol vff dz wuetest vnd hab din messer mit gestracktem arm gegem siner brust vnd loß in an din ort lauffen ~~ | |||||||||
| [190r] Item stee als vor so er auff dich hawett aber eyn oberhaw vnd zeuch deynen lincken fuß zu ruck vnd far auff mit dem messer geradt vnd mit dem gestrackten arme vnd far Im mit dem ortt nach der handt oder arme vnd loß In dar eyn schlagen | Itm~ ste als vor so er vff dich haulbt aber eyn ober haulb so zuck din lincke~ fus zu ruck vnd far vff mit dem messer gerad vnd mit gestracktem arm vnd loß in darin schlagen noch der hant oder arm ~~ | |||||||||
| Item dyse stuck gehören zu treyben wyder dye dy do Ein lauffen vnd dy gerne hoch fechten vnd kurtz oder dy verborffen hew gegen den man machen vnd auch springen mit verborffen hewen zu dem man also hastu den storch schnabel vnd gegen welchem stuck oder eygenschafft du das machen solt pist du yetznid vntter richt etc | [107v] Itm~ diß stuck gebrucht zu triben wider die die In lauffen vnd die gern hoch vechte~ vnd kurtz oder die verwerffen haulb gegem dem man machen vnd auch springe~ mit verworffe~ heulbe~ zu dem man also hastu den storcken schnabell gegem wem du dz triben solt dz bestu Itz woll vnderrichtt etc
Sr wer dir will ÿn lauffe~ | |||||||||
| [190v] Wer dir will eyn lauffen Mitt dem ortt soltu In gauffen Zuespringent will er schlagen Ortt zu ruck lertt gagen Hye lertt der meyster Eyn stuck wyder das eynlauffen vnd wyder dy vechtter dy gerne Ey lauffen schick dich Gegen In also leg dich In dy hutt der pasteyen vnd wenne er dir denne eyn lauffen will so hallt deyn messer mit dem ortt furdich vnd loß In dar an lauffen will er dir denne versetzen den ortt vnd fertt nach deynem messer so wechsel Indes durch zu der negsten ploß etc | Wer dir wil in louffen Mit ort soltu in gouffen Zu springe~ wil er schlahen Ort ze ruck lere gahen Hie lert der meinster eyn stuck wider dz Inlauffe~ vnd wider die fechter die gern In lauffe~ Schick dich gegem Im also leg dich in die hut der pasteÿn vnd wan er dir dan ey~ lauffe~ will so halt din messer mit dem ort fur dich vnd loß in darin lauffe~ will er dan versetzñ den ortt vnd fert noch dim messer so wechsl Indes durch zu der nesten ploß ~~ | |||||||||
| [191r] Item leg dich In dy hutt luginslandt wenne dir denne eyn lauffen will so far hoch auff mit dem arme vnd stuck Im den ortt In das gesicht oder auff dy prust vnd scheub In also von dir etc | Itm~ leg dich in die hut luginßlant wan er dir dan in lauffe~ will so far hoch vff mit dem arm vnd senck im den ortt in dz gesicht oder vff die bruest vnd schüb In also von dir ~ | |||||||||
| [191v] Item nota In dysem stuck so du mit dem messer auff ferst so soltu winden das gehultz vntter deyn arme woll vbersich fur das hauptt Merck fellt er dir dann nach dem ortt so schlag In zu dem haubtt etc | ||||||||||
| [192r] Will er auß dem pandt schlagen Ortt macht In verzagen Sucht er dy plöß Mitt ortt In verdröß Den textt soltu also verstan wenne er dir an gepunden hatt an deyn messer auff deyner lincken seytten vnd er will schlagen zu deyner rechten seytten Indes far auff mit dem gehultz vntter deyn arme vnd senck den ortt nyder vnd stich Im zu dem hals oder zu der prust etc | [108r] Wil er vs dem pandt schlagen Ort macht in vergagen Sucht er die plos Mit ort in verdros Hie merck den text den soltu also verstan Wan er dir angepunde~ hat an din messer vff diner lincke~ site~ vnd er wil schlage~ zu diner rechte~ site~ Indes far vff mit dem gehultz vnder din arm vnd senck den ortt nider vnd stich im züm hals oder prust ~ | |||||||||
| [192v] Item hatt er dir an gepunden auff deyner rechten seytten vnd er will schlagen zu deyner rechten Indes thu als vor vnd setz Im den ortt an etc | alliud
Itm~ hat er dir angepünde~ vff din rechte site~ vnd er wil dir schlage~ noch diner rechte~ site~ Indes thu°n als vor vnd setz im den ort an ~~ | |||||||||
| [193r] Item nota was auff dich wirtt gepunden das du albeg Indes den ortt zu dem gesicht solt winden er versetz frey oder krump So magstu albeg den ortt prauchen vntten oder oben schleg oder stich mitt dem ortt werenn | Itm~ waß vff dich wurtt gebunde~ dz du alwege~ den ort zu dem gesicht solt winde~ er versetz frÿ oder krümbs so magstu alwege~ den ort bruchen vnte~ oder oben schlag oder stech mit dem ort weren ~~
Sr Schorpion mit siner kar | |||||||||
| [193v] Scorpian mit seynem kar Dem antlitz ist gevar Dy kurtz schneyd gegen haup laß fallen Schlag recht zwiuach las prallen Hye sagtt der merer der kunst von eynem stuck das heysset der scorpian vnd das stuck treyb also haw Im von deyner rechten achsel zu seyner lincken starck eyn zu dem haubtt mit gestracktem arme eyn eynen oberhaw Indes so du gehawen hast so laß dy kurtz schneyd deynes messers sincken gleych gegen deynen haubtt dy kurtz schneyd vntten auff deyn lincke achselen Indes stich Im wider zu dem gesicht seyner lincken seytten hastu In danne nicht troffen mit dem stich so ruck deyn messer mitt dem ortt nyder gegen dir doch daß der ortt gesenckt sey auff deyn lincke seytten vnd schlag In mit der kurtzen schneyd auff seyn kopff seyner rechten seytten Indes wendt deyn gehultz vntter deyn rechten arme vnd schreytt mit deynem lincken fuß hintter seynen rechten vnd schlag Im dy langen schneyd vber seyn haubtt vnn daß stuck heyst der scorpian etc | Scorpion mit siner kar Dem antlitz ist gefar Die kürtz schnidt gegen dem haupt los fallen [108v] Schlag recht zwiffach los prallen Hie saget der meinster von eynen stuck heist des schorpion daß stuck tribe also haulb im von diner achsell zu siner lincke~ starck in zu dem haupt mit gestrackete~ arm in eyne~ ober haulb vnd Indes so du gehaulbñ hast so loß din kurtz schnid dines messers sencken glich gegem dem haupt die kurtz schnid vntz vff din lincke achsell Indes stich im wider zu dem gesicht siner lincke~ site~ hastu in dan mit troffen mit dem stich so ruck din messer mit dem ort wider gege~ dir doch dz der ort gesünck sÿ vff din lincke site~ vnd schlag in mit der kurtzen schnide~ vff sin kopff siner rechte~ site~ Indes wind din gehultz vnder den rechte~ arm vnd schrit mit dinem lincke~ fus hinder sinen rechte~ vnd schlag Im die lang schnid vber sin haupt daß ist der schorpion ~~ Sr baßiliscus mit sine~ gesicht | |||||||||
| [194r] Wasilistus mit seynem gesicht Dy meyster macht vergifft Vergist dy prüst an vorcht Vnd versertt das haubt mit schlagendem orcht Nu den wasilistun mach also so Ir payde an gepunden habt an dy messer vnn er ist In der krummen versatzung oder pist so leg dich auff seyn messer mit der langen schneyden vnd wartt wenne er dir zu deyner rechten seytten schlagen will so er denne nohent bey dir ist Im pandt Merck dy weyl er Im schlag ist so fall zu ge// wappender handt vnd stich starck auff seyn lincken seytten zu den oberen zynnen zu den oren so er denn versetzen will vnd fertt auff mit dem messer so far hoch auff mit deynem arme vnd stich In mit gewapp ender handt starck auff seyn prust will er denne auff deyn messer fallen mit der versatzung so schlag Im das gehultz des messers auff seyn kopff Indes loß deyn rechte handt wyder von der mitt des messers vnd greyff deyn gehultz wyder In dy rechten handt vnd setz Im Im den ortt wyder In dy prust also hastu den wasilistun gemacht also hastu den wasilistun gemacht etc | Basiliscus mit sine~ gesicht Die meinster macht vergifft Er vergifft die brust an forcht Vnd verfortt dz haupt mit schlage~den Ort [109r] Hie saget der meinster stück heist der basiliscüs So ir beyd an gepünde~ habent an die messer vnd er ist in der krümen versatzüng oder sünst so leg dich vff sin messer mit der lange~ oder scharpffen schnide~ vnd wart wan er mit | |||||||||
| [194v] Klotz mit seyner wartt Zu den oren stost er hartt Indes piß gehendt Bewappendt ortt zu prust wendt Hye sagtt der meyster von eynem stuck vnd spricht der klotz mit etc Das soltu also verstan wind Im gerad auff seyn messer vnd wartt wenne er mit der krum will hawen zu deyner lincken seytten wanne mit dem lincken fuß soltu vor sten weyll er dir denne hawett zu deyner lincken seytten Indes fall zu gewappender handt vnd schreytt mit deynem rechten fuß woll zu seynem rechten fuß vnd stoß In mit dem gehultz des messers zu seynen rechten oren Indes zuck mit gewappender handt den ortt gegen deyner lincken seytten peseyt ab vnd setz Im den ortt In dy prust versetz er denne So erbeyt Indes mit dem schlagnden ortt zu dem kopff aussen oder far mitt dem gehultz oben vber seyn handt vnd mach das messer nemen etc | Klotz mit siner wartt zu° den oren stost er hart Indes pis behende [109v] Gewoppent ort ze prust wend Hie sagt der meinster von eynen stueck vnd spricht der klotz mit siner etc Daß soltu also verstan wind im gerad vff sin messer vnd wartt wan er mit der krume wil haulben zu diner lsite~ wan mit dem lincke~ fus soltu versten die wiell er dir dan haulbt zu diner lincke~ site~ Indes fal zu gewoppent hant vnd schrit mit dine~ rechte~ fus wol vff sin rechte~ fus vnd stos im mit dem gehultz des messers zu sine~ rechte~ oren Indes zuck mit gewoppenter hant den ort gege~ siner lincke~ site~ besitz ab vnd setz im den ortt in die prust versetz er dan so schag indes den schlagende~ ort zu dem kopf vssen oder far mit dem gehultz oben vber sin hant vnd mach daß messer nemen ~ Sr gewoppent mit dem klotz | |||||||||
| [195r] Gewappend mit dem kloß Zu der prüst stoß Gewappend oder sünst Versetz recht eß gibt dir lust Hye sagtt der meyster wye du mit dem cloß daß ist mit dem gehultz soltu den man In dy prust stossen vnd thu Im also Schlecht er dir zu den oren oder zu dem kopff deyner rechten oder lincken seytten so fall zu gewappender handt vnd senck Im das gehultz auf seyn prust Indes erbeytt mit der klingen deynes messers oben starck zu dem haubtt oder far mit gewappender handt beseytt ab vnd setz Im den In das gesicht oder prüst etc | Gewoppent mit dem klotz zu der brust stos Gewoppent oder sünst Versetz recht es git dir luest Hie saget der meinster wie du mit dem klotz dz ist mit dem gehultz soltu den man in die brust [110r] stossen vnd thün im also Schlecht er dir zu den oren oder zu dem kopf diner rechte~ oder lincken site~ so fal zu gewoppent° hant vnd senck im dz gehultz vff sin brust Indes arbeit mit der klinge~ dines messers oben starck zu dem kopff oder far mit gewoppenter hãt besitz ab vnd setz im den ortt in dz gesicht oder brust ~~ | |||||||||
| [195v] Item schlett er dir zu deyner rechten seytten so ir payd seyt nahent pey eyn ander In dem so er schlecht zu deyner rechten seytten so far auff mit dem arme vnd setz Im den ortt In seyn prust mitt gewappender handt wiltu denne so magstu mitt dem ortt forne vntter seyn gehultz vnd magst Im den ortt setzen In das gesicht Gewappendt etc | Itm~ schlecht er dir zu diner rechte~ site~ so ir beid sint nohe byeÿnand° In dem so er schlicht zu diner rechte~ site~ so far vff mit dem arm vnd setz im den ortt in sin brust mit gewoppenter hãt wiltu dan so magstu mit dem ort sechtzen In dz gesicht ~~ | |||||||||
| [196r] Item ligtt er Im pandt mit dir vnd will dir aber schlagen zu deyner rechten seytten zu den obren zynnen Indes far auff mit deynen rechten seyn prust mit gewappendem ortt das ist mit gewapp[e] nder handt Indes far mit deynem rechten arme vber seyn messer vnd mitt dem fodren teyll auch gewappend far Im zwischen das gehultz oder handt vnd stoß seyn messer mit deynem lincken olpogen auff deyn rechte seytten So nymbstu Im das messer etc | Itm~ ligt er im band mit dir vnd wil dir aber schlage~ zu diner rechte~ site~ zu der obern zÿnnen Indes far vff sin brust mit gewoppente° ortt dz ist mit gewoppente° hant Indes far mit dinem rechte~ arm vber sin messer vnd mit dem fordern teill auch gewoppent far im zwuschen dz gehultz der hãt vnd stos sin messer mit dinem lincke~ elnboge~ vff din rechte site~ so nÿmbstu im sin messer ~~ | |||||||||
| Itm~ vil stueck sint im messer die nit gemeyn sin als yttlich gewoppent vber stich durch stechen frÿ vechte~ stuck do von ich nutz sage etc
Sr Will er mit klossen Sr text[us] | ||||||||||
| [196v] Will er mit klossen Zu der prust stossen Versetzen soltu dringen Vnd dy wer angebynnen Hye sagtt der meyster ey prüch So man eynen mit dem kloß oder mit dem gehultz In dy prust will stossen vnd spricht also will er mit dem klossen etc | [110v] Wil er mit klossen Zu der brust stossen Versetzen soltu dringen Vnd die were an gewinnen Hie saget der meinster eyn bruch so man eynem mit dem klotz oder gehultz in die brust stossen Vnd spricht also wil er mit kossen etc ~ | |||||||||
| Item den pruch mach also wiltu schlagen zu seynen rechten oren Indes fertt er dir zu gewappender hantt mit dem gehultz auff deyn prust Indes greyff mit deyner lincken handt forne an seyn gehultz hintter seyn rechte handt vnd stoß mit deynem rechten arme starck an seynes messers klingen vnd schreytt mit deynem rechten fuß zu seynem rechten vnd stoß starck auff deyn lincke seytten etc | Den bruch mach also Wiltu schlage~ zu sinem rechte~ oren Indes fert er dir zu der gewoppenter hant mit dem gehultz vff din brust Indes griff mit diner lincken hant forn an sin gehultz hinten an sin rechte hãt vnd stos mit dinem rechte~ arm starck an sins messers klinge~ vnd schrit mit dinem rechte~ fus zu sinem rechte~ vnd stos starck vff din lincke site~ ~~ | |||||||||
| [197r] Item schlechstu Im zu deyner lincken seytten vnd er versetz das mit hangendem ortt Indes windt Im mit deynem messer mit dem mutiren an seynem messer zu seyner prust oder an gesicht etc | ||||||||||
| [197v] Item schlegstu eynem zu seynen lincken oren mit dem entrusthaw vnd er fertt dir mit dem gehultz gewappendt auff deyn prust Indes far mit deym gehultz gegen seyner rechten seytten vber seyns messers klingen vnd greyff mit deyner lincken handt In seyn gehultz starck In deyn rechte seytten nyder vnd mitt deyner lincken handt scheub starck von dir auff deyn rechte seytten nyder vnd mit deyner lincken handt scheub starck von dir auff deyn rechte seytten so nymbstu Im aber das messer etc | Itm~ schlestu eyne~ zu sine~ lincken oren mit dem entrusch haulb vnd er fert dir mit dem gehultz gewoppent vff sin brust Indes far mit dinem gehultz gege~ siner rechte~ site~ vber sins messers klinge~ vnd griff mit diner lincke~ hant in sin gehultz zu siner rechte~ hant vnd riß mit dem gehultz starck in die recht site~ nider vnd mit diner lincken hant schub starck von dir vff din rechte site~ | |||||||||
| [111r] Itm~ Also brich auch die zwei stuck so er dir den ortt setz vff din brust in die beide site~ so briche die mit dissen zwiche~ stucken du magst auch din messer fallen loßen vnd mit beide~ hende~ die egemelt bruech machen ~~
Sr Vier sint der henge~ | ||||||||||
| There are four Hängen, from there learn to discover strike, thrust and cut. In every form, the guards weak or strong. Here the Master explains how you shall execute the four Hängen in the Messer and what they are called. Therefore he names each of them, one after the other. | [198r] Vyer seyn der hengen Dar auß ler:haw:stich:schnyt:erkennen In allem gefertt Leger weych oder hertt Hye sagtt der meyster wye du dy vyer hengen machen solt Im messer vnd wye dy genant seyn also nendt er eyn ydlichs mit namen eyns nach dem anderen ; | Vier sint der hengen Darus lere haulb stich schnit erkemen In allem gefert Leger weich oder hart Hie lert der meinster wie du die vier henge~ machen solt im messer vnd wie die genant sÿ also endet sich eyn ÿttlichs mit namen eyns nach dem andern ~~ | ||||||||
| The first is the Eber from both sides. The second is the Stier, also from both sides. In that you shall be trained extensively to be able to do many things from there. Furthermore you shall know that there are two above and two below of the four Hängen. What they are called, you just heard above. From the four Hängen you shall accomplish eight windings and in these eight windings you shall move in a way that you can execute a strike, a thrust or a cut from each of them. Those are the four windings described above. | [198v] Item das erst heyst der eber von peyden seytten Das ander der stir auch von payden seytten vnd dar Innen soltu gar woll ge vbett seyn vnd also das du erbeyt dar auß gar wol treyben mügst auch soltu wissen das vyer hengen seyn zway vntten vnd zway oben vnd wye sy genandt seyn hastu oben gehortt Nun auß den vyer hengen soltu ach winden pringen vnd dy selbigen acht winden soltu also wegen Das du auß ydlichem winden solt machen vnd treyben eyn stich vnd eyn haw vnd eyn schnytt das seyn dy vyer ob gesch riben winden etc | Itm~ der erst heisset der eber von beide~ site~ Daß ander der stier auch von beide~ site~ vnd darin soltu gar woll geubet sin also dz du die arbeit daruß gar wol triben magst Auch soltu wissen dz vier henge~ sint zwien vnte~ vnd zwein oben vnd wie sie genãt sint hastu oben gehortt Nün vß den vier henge~ soltu acht winde~ pringen vnd die selbige~ acht winde~ soltu also wegen dz du vß ytlichen winde~ solt machen stich schnit etc | ||||||||
| This is how you use the second, the Hängen from above, with two ways of winding. When you come to him in the Zufechten, stand in the Stier on your left side. If he then strikes high at your right side, wind your true edge against his strike and his Messer and thrust high at his face. This is a winding again. If he then displaces the thrust to your right side, stay at his Messer and wind with the flat at his Messer into the Stier on your left side again. Thrust high at his face on his left side, letting the blunt edge face down in the thrust. Thereby you have two windings at his Messer as pictured above. | Item Eyn ander oberhengen mit zwayen winden das treyb also wenne du mit dem zuuechten zu Im kumbst so stee von deyner lincken seytten In dem stiren hawtt er dir denne oben zu deyner rechten seytten so windt gegen seynen haw dy lang schneyden an seyn messer vnd stich Im oben eyn zu dem gesicht das ist aber eyn wynden setzt er denne den stich ab gegen deyner rechten seytten so pleyb Im am messer vnd windt wyder auff deyn lincke seytten wyder In den stiren dy flech an seyn messer vnd stich Im oben zu dem gesicht seyner lincken seytten das In dem stich dy stumpff schneyd vntten stee also hastu zway winden an seynem messer wye oben gemalt stett etc | [111v] Itm~ Aber ein ander henge~ mit zwihen winde~ dz tribe also Wan du mit dem zubechte~ zu Im kümpst so ste von diner lincken site~ in den stier haut er dan oben zu siner rechte~ site~ so wind gegem sinem haulb die scharff schnide~ an sin messer vnd stich im oben zu dem gesicht dz ist aber eyn winde~ Setz er dan den stich abe gegen siner rechte~ site~ so plib im am messer vnd wind wider vff din lincke site~ wider in den stier die flech an sin messer vnd stich im oben zu dem gesicht von diner lincke~ site~ dz in dem stich die stümpf schnid vnte~ ste also hastu zweÿ winde~ an sine~ messer ~ | ||||||||
| Now take notice how you shall execute eight windings from the four Hängen. The first upper Hängen has two windings. Do it like this. When you come to him in the Zufechten, stand in the Stier on your right side. If he then strikes high at your left side, wind the back edge of your Messer against his strike at his Messer into the Stier again. That is a winding. If he displaces the thrust from his left side, stay at his Messer and wind back to your right side, again into the Stier and with the flat against his Messer. Thrust high at his face. That is a Hängen from the right side with two windings against his Messer. | [199r] Item Nu merck wye du auß den vyer hengen solt treyben acht winden das erst vberhengen hatt zway winden vnd treyb das also wenne du mit dem zuuechten zu Im kumst so stee von deyner rechten seytten In dem Stiren schlecht er denn oben eyn zu deyner lincken seytten so windt gegen seynen haw dy kurtz schneyd an seyn messer wyder In den Stiren daß ist eyn winden Setz er denne den stich ab von seyner lincken seytten so pleyb am messer vnd windt wyder auf deyn rechte seytten wyder In den stiren dy flech an seyn messer vnd stich Im oben zu dem gesicht das ist eyn hengen von der rechten seytten mit zwayen winden an seynem messer etc | Itm~ Nu merck wie du vß den vier henge~ solt triben acht winde~ dz erst vber henge~ hat zweÿ winde~ vnd trib dz also wan du mit dem zu vechte~ zu im kümpst so ste von diner rechte~ site~ in den stier schlecht er dan oben in zu diner lincken site~ so wind gege~ sine~ haulb die kurtz schnid gege~ sinem messer wider in stier dz ist eyn winde~ setz er den stich ab von siner lincke~ site~ so plib am messer vnd wind wider vff din rechte site~ in den stier die flech an sin messer vnd schlag in oben zu dem gesicht dz ist eyn henge~ von der rechte~ site~ mit zwien winde~ an sin messer ~~ | ||||||||
| You shall also know that there are also four windings [original text: “also four Hängen also four windings”] with all their forms from the lower Hängen, meaning the Eber on both sides, just as from the upper ones. Those are the eight windings. Whenever you wind remember the strike, the thrust and the cut in any winding. With that you get twenty-four windings out of eight. From which and against which strike, thrust or cut you shall use the strike or cut, you have been extensively taught before. | [199v] Item du solt auch wissen das auß den untren zweyen hengen das ist der Eber von payden seytten treyben solt auch vyer hengen auch vyer winden mit allen Iren gefertten als auß den obren das seyn dy ach winden vnd als offt du windest so gedenck In Eynen ydlichen winden an den haw an den stich vnd an den schnydt also kummen auß den acht wynden vyerundzwaynzig vnd auß welchen vnd gegen welchen stucken vnd gegen welchen hewen stichen oder schnytten du den haw vnd den schnytt treyben solt das pistu zu gutter maß vor vntterrich werden etc | Itm~ du solt auch wissen dz vß den vnter zwiehen [112r] henge~ dz ist der eber von beide~ site~ triben solt auch vier winde~ mit allen iren geferte~ als vß dem eber dz sint die acht winde~ vnd als vff du windest gedenck in yttlichem winde~ an den haulb an den stich an den schnit also kümen vß den acht winde~ xxiiij vnd vß wellichem winde~ vnd gege~ wellichen stucken haulben stichen schnitte~ den du dust dz bistu zu gutter mossen vor wol vnderrichtt ~~
Sr ortt in die pasteÿ | ||||||||
| Ort in die pasteyn richt An louffen mach ze nicht Ist er doben von springen Ort wurt in zwingen Die meÿnung dex text ist dz du dich weren solt vß dem lange~ ort im messer vß der hut pasteyn gege~ den die hoch fechte~ vnd hoch mit den armen vnd messer in lauffen vnd vff die tümeler die do von eyner site~ vff die ander springe~ vnd verworffe~ haulb vber dz haupt mache~ vor dem man ~ | ||||||||||
| [200r] Item will du dich auß der pastey weren so thu Im also wenne du mit dem zuuechten schir zu Im kumbst so setz deynen lincken fuß fur vnd hallt deyn messer mit dem ort gegen der erden als du woll vnterricht pist kumptt er dir denne Entgegen als oben geschriben ist so far mit deynem gestrackten arme auff mit dem ortt Im zu seynem gesicht oder In dy prust hastu In getroffen mit dem ortt vnd er erschrickt vnd zuckt den leyb oder kopff zu ruck Indes fall wyder her ab mit deynem messer In dy hutt der pasteyn vnd zeuch deynen rechten fuß wyder zu ruck vnd loß dich an schaden nit auß der hutt pastey pringen vnd also thu Im auch auff deyner lincken seytten etc | Itm~ Wiltu dich vß der pasteÿn weren so thün im also wan du mit zuvechte~ zu im kumpst so setz dinen lincke~ fus for vnd halt din messer mit dem ortt gege~ der erde~ als du woll vndericht pist kümpt er dir engege~ als oben geschriben ist so far mit dinem gestrackte arm [112v] vff mit dem ortt im zu sinem gesicht oder in brust hastu in troffen mit dem ortt vnd er herschrickt vnd zuck den lib oder kopff zu rueck Indes fal wider herab mit dinem messer in die haut der pasteyn vnd zuck dinen rechte~ fus wider zu ruck vnd loß dich an schade~ nicht vß der hut pasteyn bringe~ also thün im auch vß der lincke~ site~ ~ | |||||||||
| [200v] Item ligstu In der hütt pastey Es sey auff der lincken seytten oder auff der rechten seytten Sichstu das er dar auff will krummen mit dem messer oder sunst dar auff will fallen so wechsel vntten durch als du woll weyst etc | alliud
Itm~ ligstu in der hut pasteyn eß sÿ vff der rechte~ oder vff der lincke~ site~ Sichstu dz er darüff wil kümen mit dem messer oder sünst daruff will fallen so wechschell vnte~ durch als du woll weist ~ | |||||||||
| Item ist er hoch Im pandt so far mit dem ortt zu dem gesicht oder prust Ist er aber nyder mit dem arme so wartt der ringen etc | alliud
Itm~ ist er hoch im band so far im mit dem ort zu dem gesicht oder brust ist er aber nider mit dem arm so wartt der ringe~ ~ Sr die zynnen wil er herstige~ | |||||||||
| [201r] Dy zynnen will er steygen Pastey ortt thutt In ab treyben Waß auff lugisland wirtt geschlagen Pasteyn ortt ist das ab tragen Nota dy maynung des text ist so du ligest In der hutt der pastey will er dir Im zuuechten zu den vyer zynnen schlagen das soltu mit dem ortt als oben schriben stet weren etc | Die zÿnnen wil er herstigen Pasteÿ ort thut yn ab triben Was vff luginßlant wurt geschlage~ Pasteÿ ist das ab tragen Die meynug des text ist So du ligst in der huet der pasteyn wil er im zuvechte~ zu der vier zynnen eyne wil schlage~ dz soltu mit dem ortt als oben geschreben stot weren ~~ | |||||||||
| Item dy ander meynung des text ist waß den obren zynnen zu geschlagen wirtt das soltu mit dem ortt versetzen auß der hutt der pastey doch zu merer Erklerung soltu wissen das man sich mit dem langen ortt gegen allen anpinden weren solt vnd den ortt da wyder prauchen Er haw oder stech so pricht das der lang ortt gar wanne der lang ortt ist dy pest werr Im messe[r] vnd Im swert vnd wer dar auß vechten kan der zwinget den man das er sich vber seyn danck schlagen müß lassen vnd ob er das vor wollt gewynnen so magstu Im das nemen mit dem langen ortt Indes erbeytt mit deynem messer nach dem nach etc | [113r] Itm~ die ander meÿnug des text ist waz den oben zÿnnen zu geschlage~ wirtt dz soltu mit dem ortt versetzen vß der hut der pasteyn dar zu merer erklerüng soltu wissen dz mã sich mit dem lange~ ortt gege~ allen anpinde~ were~ sol vnd den ort dar wider bruchen er haulb oder stech so bricht dz der lang ortt ist die este were im messer vnd im schwertt vnd were daruß fechte~ kan der zwinget den man dz er sich schlage~ müß loßen vnd als er das vor wolt gewinde~ im messer so magstu im dz vor mit gawalt an gewinde~ Indes arbeit mit dinem messer nach dem nach also gedenck alwege~ dz du im dz vor vnd nach angewünst mit dem ortt ~ | |||||||||
| [201v] Item setz deynen lincken fuß für vnd leg dich In dy hutt pastey schlech er dir den zu von lugislandt zu deyner lincken seytten zu dem kopff so far mit deynem messer auff vnd wechsel auff seyner rechten seytten durch vnd stoß seyn messer mit deynem messer oder ruck des messers Eyn benig beseytt vnd haw Im mit der langen schneyden durch seyn angesicht oder schneyd In durch seyn rechten arme vnd leg dich wyder In dy obgemelten hutt etc | alliud
Itm~ setz dine~ linckñ fus vor vnd leg dich in die hut pasteyn schlecht er dan zu von luginßlant zu diner linckñ site~ zu dem koppff so far mit dinem messer vff vnd wechschell vff sin rechte site~ durch vnd stos sin messer mit dine~ messer ader rueck des messers ey~ wenig besitz vnd haulb in mit der lange~ schnide~ durch sin angesicht oder schnit durch sin rechte arm vnd leg dich wider in die egemelte hutt ~~ | |||||||||
| [202r] Item lig als vor hautt er aber auff von der hutt lugis landt so gee gerad auff mit gestracktem arme vntter seyn messer auff seyner rechten seytten vnd Im durchwechslen Schreytt mit deynem rechten fuß für gegen seynen rechten vnd stich Im mit gestracktem messer zu dem gesicht seyner rechten seytten wiltu denne so magstu machen dy dupliren oder durchgen wiltu aber nicht so leg dich wyder abher In dy pastey etc | ||||||||||
| [202v] Item gleych als du dy ding machest so du ligst in der hutt pastey auff deyner rechten seytten so der linck fuß vor stett also magstu durchwechselen so du stest in der hutt der pastey auff deyner lincken seytten so der recht fuß vor stett vnd dar auß hawen stechen vnd schneyden denne das eß von der lincken seytten etzwaß letzer zu gett denne auff der rech vnd eynem vngeubtten In dem messer gar vnpequem dunckt etc | Itm~ glich als du die ding machest so du ligst in der hut der pastey vff diner rechte~ site~ so der linck fus vor stott also machstu durch wechselln [113v] so du stost in der hut pasteyn vff diner lincken site~ so der recht fus fur stott vnd daruß haulben stechen vnd schnitte~ den dz eß von der linckñ site~ letzer zu gett dan vff der rechte~ vnd eym vngabte~ im messer gar vnlbege dünckt ~~
S Wer der pasteÿ zu°e setz | |||||||||
| [203r] Wer der pastey zu setzt Vom luginslandt wirtt er geletzt Dringtt er Im anpinden Ortt zu gesicht solt winden Hye ist zu wissen das daß dy maynung des textz ist also was den vntren zynnen wirtt zu geschlagen (sic) ader gestochen das soltu weren auß der hutt luginslandt auch mit dem langen ortt vnd ob du mit dem ortt gefelt hast so windt albegen deyn messer mit dem seynen In den stiren von peyden seytten gett das zu etc | Wer der bastey zu setz Vom luginßlant wurt er geletz Dringt er im anpinden Ort zu gesicht solt winden Hie ist zu wissen dz die meinung des text ist Waß den vntern zÿnnen wurtt geschlagen oder gestochen dz soltu weren vß der hut luginßlãt auch mit dem lange~ ortt vnd ob du | |||||||||
| [203v] Item ligstu In der hutt lugislandt so stee mit deynem peyn woll In dy wag vnd hallt deyn messer gestrackt vnd laß In machen was er will kanstu Im recht thun so kann Er nichtz schaffen Er wechsel durch oder mach waß er woll du magst dich auch In dyse hutt legen auff seyn messer also gestrackt vnd dar auß machen waß dw wild vnd alle ploß da mit süchen vnd wo du daß fenster sichst offen stan so sich fröhlich dar eyn mit deynem ortt oder mit deynem haw vnd mach Indes waß du vor untterricht pist etc | Itm~ ligstu in der hu°tt luginßlant So ste mit dinem beÿn wol in die woge vnd halt din mesß gestrack vnd loß in machñ wz er will hastu im recht gethan so kan er nuetz schaffen er wechsel durch oder mach wz er will du magst auch dich in disse hut lege~ uff sin messer also gestrack vnd daruß machen Wz du wilt vnd alle ploß do mit suchen Vnd wo du dz venster sicht uffenston so sech frelich mit dinem ortt oder mit eyne~ haulb vnd mach Indes wz du vndericht bÿst etc ~
[114r] krumpt wer versetz | |||||||||
| [204r] Item du magst dich Er weren aller vnterhew auß der hutt lugis landt mit dem ortt vnd gestrackt In von oben eyn schyssen den ortt zu dem gesicht vnd Indes ob du willt durchwechslen ; | ||||||||||
| [204v] Krump wer versetzt Windt stich er wirtt geletzt Der winden soltu dich remen An der krumb beyslich ler abnemen Hye sagtt der meyster wenn dir ymant mit der krum versetz wye du dich gegen Im solt halten so ir payde angepunden habtt vnd du ligest auch In seynem messer vnd er ligtt vntter deynem Thu Im also ligtt er auff deyner lincken seytten gegen dir oder an dir gegen deyner rechten seytten vnd hast auff seyn messer auch gepunden das dy stumpff schneyd gegen den man stett Indes windt deyn messer mit der langen schneyden Im auff seyn haubtt etc | Krümpt wer versetz Wind stich er wurt geletz Der winden soltu dich remen An der krüm lere wislich ab nemen Hie saget der meinster wan dir eyne° versetz mit krümpt wie du dich gege~ im solt halte~ so ir beid an gebunde~ habent vnd du ligest auch in sinem messer vnd er lig wnter dinem thün im also lig er vff diner lincken site~ gege~ dir oder an dir gege~ diner rechte~ site~ vnd haulbest vff sin messer auch gebunde~ dz die stümpff schnid gege~ dem mã steet Indes wind din messer mit der lange~ oder schrapfen schnide~ im vff sin hauptt ~~ | |||||||||
| [205r] Item fertt er auff vnd ist hoch mit dem arme das du zu dem haubt mit dem messer nicht magst kummen vnd hast vernummen oder pyst das er hoch auff fertt so windt hoch auff vber seyn messer gegen deyner lincken seytten auff seyn rechte vnd fall Im mit dem ortt von seynem messer Im In dy kelen oder auff dy prust etc | Itm~ fert er vff vnd ist hoch mit dem arm dz du zu dem haupt mit dem messer nicht magst kümen vnd hast dz vermünen oder sichst dz er hoch vff fertt so wind hoch vff vber sin messer gege~ diner lincken site~ vff sin rechte site~ vff sine rechte site~ vnd fal im mit dem ortt von sine~ messer im in die kellen oder vff die brust ~~ | |||||||||
| [205v] Item ligtt aber in der krummen versatzung als vor auff deyner rechten seytten so windt dy lang schneyd gegen seynem haubtt fertt er denne aber hoch auff mit dem arme vnd will versetzen als vor so merck Im winden weyll du gegen dem haubtt pist winden auff seyn messer auff seyner lincken seytten vnd schlag Im dy kurtz schneyd auff seyn haubtt das der dawmen vntten sey vnd lig auff der flech dey nes messers versetz er denn den schlag . fellt dar auff mit seynem messer so reyß wyder behendtlich an seyn messer zu dem haubtt aber mit der kurtzen schneyden hatt er das versetzt so windt wyder auff dy lang schneyd gegen seynem haubt vnd loß den ortt aber fallen auff deyn lincke seytten Ind vnd zu seyner rechten seytten In dy kelen oder prust etc | Itm~ lig er in der krüme versatzung als vor vff diner rechte~ site~ so wind die lang schnid gegem [114v] sinem haupt fert er dan aber hoch vff mit den armen vnd will versetzen als vor so Sr im winde~ wilt verfuren | |||||||||
| [206r] In windinden wilt verfuren Zwiuach soltu dupliren Wiltu dich paß rechen Durch dy wang ler stechen Hye sagtt der meyster wye man auß der krüm soll dupliren wiltu Im das dupliren machen so thu Im also So Ir payde habt an gepunden vnd er ligtt dir auff deyner rechten seytten vnd du Im auff seyner lincken seytten vnd du ligest mit deynem messer auff dem seynen vnd das dir der dawm vntten an deynem messer stee Indes windt dy lang schneyd auff seyn haubtt vnd Indes schlag Im zu seynen lincken oren mit dem Entrust // haw auff seynes messers klingen mit der stumpffen schney // den woll vmb zu dem haubtt will du denne abnemem am messer das magstu auch thun etc | Im winden wilt verfuren Zwueffach soltu dupliren Wiltu dich bas rechen Durch die wangen ler stechen Hie saget der meinster Wie man vß der krümen sol dupliren Wiltu im dz dupliren machen So thün im also so ir nü beÿd habt an gebünde~ vnd er ligt dir vff diner rechte~ site~ vnd du im vff siner lincke~ site~ vnd du ligst mit dinem messer vff dem syne~ dz der [115r] thüm vnte~ an dinem messer ste Indes wind die scharpfen schnid vff sin haupt vnd indes schlag im zu sinem lincke~ oren mit dem entruesch haulb vff sins messers klinge~ mit der stümpfen schnide~ wol vmb zu dem hauptt Wiltu dan ab nemen am mesß dz magst auch thün ~ Sr wiltu in betrige~ | |||||||||
| [206v] Item ligtt er auff deyner rechten seytten gegen dir als oben ge // schriben stett Thu samb du Im zu dem gesicht wollest winden auff seyn lincke seytten den ortt nach seynem lincken wang vnd strack den arme woll von dir auff deyn seytten vnd windt Im den ortt zu dem gesicht etc | ||||||||||
| [207r] Item als du dy stuck gemacht hast auff der rechten seytten also magstu dy machen auff der lincken seytten vnd waß dy winden eygenschafft gehabt haben von der rechten seytten dy selbigen haben dy auch von der lincken seytten dy ab nemen magstu auch machen vnd zu dem kopff schlagen denne wenne du auff der lincken seytten gegen deynem haupt win // dest so magstu mit der stumpffen schneyden schlagen auch magstu zu seynen rechten wang stechen etc | ||||||||||
| [207v] Item wiltu Im das messe[r] nemen so er ligtt Im hangenden ortt auff seyner lincken seytten vnd du ligest auch auff seynem so windt Indes vber seyn messer dy lang schneyd den ortt In seyn seytten vnd . mach das mutiren Indes Dritt behentlich auff In mit deynem lincken fuß das seyn messer neben deyner rechten seytten beseytt mit dem ortt hyn auß gett Indes fall mit deyner lincken handt hintter seyn rechte vnd reyß starck damit pey dem pindt auff deyn rechte seytten vnd stoß In mitt dem ortt deyneß messers starck In seyn leyb etc | ||||||||||
| [208r] Item ligtt er Im hangenden ortt auff seyner rechten seytten vnd du ligest vntter dem seynen Indes fall mit deyner lincken handt vber seyn messer Indes fall In dy mitt deynes messers vnd far Im also mit dem ortt an seyn kelen oder leg Im deynes messers klingen an seyn hals auff seyner lincken seytten vnd schreytt mitt deynem lincken fuß hintter seyn rechten vnd druck In dar vber etc | ||||||||||
| [208v] Item ligestu auff seynem messer vnd er ligtt als vor Indes far mit deynem lincken arme vber seyn messer vnd stoß mit deynem messer Im an seyn messer mit dem kreutz starck oben an seyn gehultz oder an seyns messers klingen nohent bey der handt starck auff deyn lincke seytten so nymbstu Im aber das messer etc | ||||||||||
| [209r] Item ligestu aber auff seyner rechten seytten vnd auff seynem messer vnd er ligtt Im hangenden ortt als vor Indes windt gegen seynen hals vnd druck Im das messer an seyn nack vnd ob er dir zu starck wollt seyn das du Im seyn messer nicht nyder drucken kunst so kum mit deyner lincken handt hinden an deym seyn gehultz der rechten handt zu hilff Indes fall mit deyner lincken handt Im oben In seyn messer In des gehultz ob seyner handt vnd druck Im das vberruck vnd vber daß deyn so nymbstu Im aber das messer etc | ||||||||||
| [209v] Item ligtt er auff seyner rechten seytten In dem hangenden ortt als vor Indes fall mit deynem lincken arme vber seyn messer vnd thu als du Im mit dem gehultz deynes messers wollest stechen In seyn angesicht so er denne auff fertt mit seynem gehultz vnd will dir den stoß versetzen Indes stoß mit deynem gehultz starck auff deyn lincke seytten so nymbstu Im aber das messer vnd hawest In da mit durch das gesicht etc | ||||||||||
| [210r] Vberfar arme will er possen Messer nym mit gehultz solt stossen Item das soltu also verstan kumstu zu dem mann mit deynem Entrusthaw auff seyn lincke seytten so schlag Im zu seyner rechten seytten Indes far mit deynem lincken arme vber seyn messer vber dy klingen vnd thu als du Im mit dem gehultz In das angesicht wollest stossen Indes stoß mit dem gehultz In das gelenck seyner rechten handt außbendigs starck auff deyn rechte seytten ; | ||||||||||
| [210v] Item fall Im vber seyn messer als vor Grafft Im denne das gehultz Inbendigs In der handt vbersich so stoß aber mit deynem gehultz zwischen seyn handt vnd gehultz starck auff deyn lincke seytten so nymbstu Im ab das messer wye vntten gemalt stett etc | ||||||||||
| [211r] Entrust swech vberwindt Lanck das haubt gewindt Hye lertt der meyster wye man den man mit der swech deß messers vber wintten soll vnd thu Im also Schlag Im mit eynem Entrusthaw zu seyner rechten seytten Indes wendt deyn handt vmb vnd windt In dy swech deynes messers auff seyn messer vnd schlag Im Indes mit der langen schneyden auff seyn kopff . etc | ||||||||||
| If you want to fool him, and you are lying below, wind on the left, go through with winding, strike, thrust and cut learn finding. To the head, to the body, whatever you wish, that work for. In all the art, feel for soft or hard. Here the Master and Multiplier of Arts closes with the last piece and its properties. [Rep.v.] When you both have bound in the uneven displacement on your right side and you lie below his Messer, Indes wind your Messer to his opening on his left side and wave strongly at it. It was said that you shall reach out for the opening a little. Let your Messer go through in front of your body from his left side to your left side swiftly and with a lowered point. Strike at his head on his right side or set your point into his face or chest. | [211v] Wiltu In betrygen So du pist vnterligen Linck windt durchgee In winden Hew stich schnytt ler vinden Zu kopff zu leyb Was du pegerst das teyb In allem gefertt Prüff weych oder hertt Hye endt der meyster vnd der merer der kunst das letzt stuck mit seyner Eygenschafft vnd spricht wiltu In betrigen das ist wenne Ir payde an gepunden habtt ligtt er dir denn auff deyner rechten seytten mit der krummen versatzung vnd du ligest vntter seynem messer auch In der selben versatzung Indes windt deyn messer auff seyn lincke seytten gegen seyner plöß vnd winck woll gegen der selben [212r] Das ist als vill gesprochen das du nach der ploß sollt greyffen eyn benig vnd dich von der selbigen lincken seytten schnell durchgen mit dem messer fur deyn leyb mit gesencktem ortt auf deyn lincke seytten vnd schlag In zu dem haubtt seyner rechten seytten oder setz Im den ortt zu dem gesicht oder zu der prust etc | Wiltu in betrigen So du bist vnten ligen Linck wind durch ge In winden Heu stich schnit lere finden Zue kopff zu lip Was du gerest das tribe In allem gefert preuff weich oder hartt Hie endet der meinster Vnd der merer der künst dz lest stuck mit siner eygenschafft Vnd spricht wiltu In betrigen dz ist wan ir beid an gebünde~ habt ligt er dir dan vff der rechte~ site~ mit der krümen versatzung vnd du ligst vnde~ sin messer auch in der selbige~ versatzung Indes wind din messer vff [115v] sin lincke site~ gege~ siner ploß vnd winck woll gege~ der selbige~ daß ist also vil gesprochñ als dz du solst noch der ploß griffen ein wenig vnd auch von der selbigñ site~ schnell dürch gen mit dem messer fur din lip mit gestrecktem ortt vff din lincke site~ vnd schlag im noch dem haupt siner rechte~ oder setz im der ortt zu dem gesichtt ~~ | ||||||||
| Itm~ setzestu eynem den ortt also in dz gesicht oder prust vnd er fertt vff mit dem hange~de~ ort von siner lincke~ site~ an din messer vñ versetz dir Indes wind schnell gege~ sinem messer gege~ siner lincke~ site~ dz der thüm oben ste vff der flech vnd sentz dz gehultz ein wenig vntter sin messer im zu sinem gesicht Indes wind bald gege~ siner rechte~ site~ vnd senck im den ortt vff sin brust oder schlag im mit gesencte~ ortt zu sinem rechte~ oren ~~ | ||||||||||
| Itm~ Windestu im zu dem gesicht mit gesencte~ | ||||||||||
| So if you lie on his right side and he as well on the same as before, Indes turn your Messer completely down beneath his Messer, letting your edge or flat touch his shoulder slightly on his right side. Indes let your Messer go through between both your sides or bodies with the point facing down and the true edge leading. Indes set the point to his chest or strike at his left ear with the back edge. Hold your Messer in front of your head and with the hilt over you at all times, letting the thumb rest on the downside flat of the Messer. | [212v] Item ligstu also auff seyner rechten seytten vnd er auch auff der selben als vor Indes windt vntter seynem messer deyn messer gar woll vmb vntter also das du In auff seyner rechten seytten mit der kurtzen schneyden oder flech seyn rechte achsel rurest Ein wenig Indes gee durch mit dem messer mit gesencktem ortt zwischen Ewrer payd seytten oder leyb das dy lang schneyd vor gee Indes setz Im den ortt In seyn prust vnd oder schlag Im mit der kurtzen schneyden / zu seynen lincken oren vnd halt deyn messer albeg fur das haupt mit dem gehultz woll vbersich das der dawm vntten stee auf der flech deß messers etc | Itm~ ligst also vff siner rechte~ site~ vnd er auch vff der selbige~ als vor Indes winde vnte~ sinem [116r] messer dim messer gar vmb also dz du in vff siner rechte~ site~ mit der kuttzen schnide~ oder flech sin rechte~ achsel rurest ein wenig Indes far durch mit dem messer mit dem gesenctem ort zwuschen vber beyde site~ oder lip dz die lang schnid vor ge Indes setz in den ort in sin brust oder schlag im mit der kurtzen schnide~ zu sinem lincke~ oren vnd hab din messer allvege~ fur din haupt mit dem gehultz wol vber sich dz der thüm vnte~ vff der flech des messers ste ~~ | ||||||||
| Itm~ ligstu vff sinem messer als vor vff siner lincke~ site~ Indes wind vnd schlag in mit der lange~ schnide~ vff sin haupt vnd far aber hoch vff mit dem gehultz fert er dan vff vnd wil den schlag versetzen Indes schlag in aber zu sin lincke~ oren dz der thüm aber vnte~ ste vff der flech des messers ~~ | ||||||||||
| When you lie on his Messer on his right side and he stands with the hanging point across, Indes wind the back edge onto his head strongly and let your hilt go up. If he wants to rush after with the displacement, Indes strike across to his ear on his right side with the back edge. | [213r] Item ligestu auff seynem messer auff seyner rechten seytten so er aber ligtt Im hangnden ortt mit der zwirch Indes windt dy kurtzen schneyden starck auff seyn kopff vnd far hoch auff mit dem gehultz will er mit der versatzung nach faren so schlag Indes mit der zwirch zu seynen oren seyner rechten seytten mit der kurtzen schneyden etc | |||||||||
| [213v] Item ligstu auff seynem messer seyner rechten seytten wye vor Indes greyff mit deynem lincken arme vber seyns messers klingen vnd greyff vntten zu gewappender hantt das der ortt deynes messers stee auff deyner lincken seytten vnd far auff mit dem gehultz vnd stoß starck da mit an seyns messers klingen nohendt pey der handt auff deyn lincke seytten so nymbstu Im aber das messer etc | ||||||||||
| [214r] Item haw von oben gerad eyn Eynen langen oberhaw mit gestracktem arme gerad vnd frey zu seynem kopff seyner lincken seytten vnd so der haw gerad verpracht wirtt ist So wind gegen seynen messer dy kürtz schneyden dar an das der dawmen vntten stee vnd schnel Im dy kurtzen schneyden an seyn linckes ǒren etc | ||||||||||
| [214v] Item haw Eyn oberhaw Im zu seyner rechten seytten lanck vnd gerad eyn mit gestracktem arme Indes so der haw verpracht ist so windt deyn messer gegen deyner lincken seytten an seyn messer vnd schnell In zu seynem kopff oder arme seyner rechten seytten etc | ||||||||||
| Item nota dy stuck seyn gutt das du eynem dester leychter magst verfuren vnd Indes mach dy dupliren dy feler vnd dy treffer | Itm~ die stueck sint gut dz du eyne~ dester baß verfuren | |||||||||
| [215r] Item du solt auch wyssen das auß dysen winden sullen gefunden werden hew stich schnytt vnd thu Im also so du pist durchgangen mit dem messer von seyner lincken seytten auff deyn rechte so schneyd vbersich an seyner seytten Indes so du geschnytten hast mit dem messer stich Im auff seyn prust Indes far auff mit dem messer vnd mach eyn feler auch auff seyner rechten seytten vnd haw Im zu der negsten ploß etc | Itm~ du solt auch wissen dz vß dissem winde~ sollend gefunde~ werde~ haulb stich vnd schnid vnd thüm [!] im also so du bist durch gange~ mit dem messer von siner lincke~ site~ vff sin rechte site~ so schnid vber sich an siner site~ Indes so du geschnitte~ hast mit dem [116v] messer vnd mach ein s feler auch vff siner rechte~ site~ vnd haulb im noch dem haupt oder vff die site~ ~~ | |||||||||
| [215v] Item liegstu Im vntter seynem messer auff seyner rechten seytten wye vor Indes windt gegen Im dy kurtz schneytt das der dawmen auff der flech lig vnd stich Im zu dem wang der selbigen seytten etc | ||||||||||
| [216r] Item ligestu Im vntter seynem messer auff seyner lincken seytten wye vor windt Indes gegen Im dy lang schneyden das dy kurtz oben stee vnd stich Im zu dem wang der selbigen seytten etc | ||||||||||
| [216v] Item du solt auch gar eben mercken ob er weych oder hertt In der versatzung Ist vnd merck dy swech vnd dy sterck vnd zu vor an soltu des wortz Indes nicht vergessen vnd was das vor vnd das nach ist des pistu vor vnterricht worden | Itm~ du solt gar eben mercken ob er weich oder hart in der versatzung ist vnd merck die schwech vnd die starck vnd zu vor an soltu des wortes indes nit vergessen vnd waß dz vor vnd dz noch ist dz bistu vor vndericht wurde~ | |||||||||
| Nu soltu wyssen was das wortt Indes ist ob du Enpfindest ob ir weych oder hertt ist In der versatzung so merck das du Indes erbeyttest In alle stuck wye du merckest dy eygenschafft der ding dy auff dich gepracht vnd gemach werden oder dy du auff eynen machen pist Indes duplire : Indes mutir : Indes durchlauf : Indes peschleuß : Indes nymm den schnytt : Indes ring : Indes messer nym : Indes pnym : Indes durchge : Indes durchlauff : Indes thu was deyn hertz begertt : Indes ist Eyn scharpffes wortt da mit dy meyster hartt verschnytten werden zu vor auß dy meyster dye deß wortz Indes nicht wyssen noch vernemen also hastu gar genaw In disen puch den meysten tayl der kunst des messers vnd den grosen Grundt etc | Nu soltu wissen wz dz wort Indes ist ob du entpfindest ob er wiech oder hart ist in der versatzung So merck dz du Indes arbeist In allen stucken wie du sie merckest der eygenschafft der ding die auch vff dich geprucht vnd gemacht sint oder die du vff eynem machen bist Indes duplier Indes müttier Indes durch lauff Indes beschlus Indes nÿmb den schnitt Indes Ring Indes messer nÿmb Indes benÿmb Indes durch ge Indes lauff Indes thün waß din hertz begertt Indes ist eyn scharpfes wortt do mit die meinster hart ver schnitte~ weide~ vnd zu vor vß die meinster die des wortz Indes nit wissen [117r] noch vernemen also hastu gar gnaulbe in dissem buch den meinsten teill die künst des messers vnd den groste~ grüntt | |||||||||
| Alzo hatt Herr Hannes Lecküchner von Nurenberg das püch gemacht vnd geticht geendt gott Im den hayligen segen sendt vnd vergeb Im vbel myssetat vnd schuld vnd pebeyß Im seyn parmmhertzige gottliche gnad vnd hulf amen | Ff Hans von spier Johannes zeynussen denouaciuitate | |||||||||
| Composita est materia illa per domine Johanne Lecküchner tunc tempore plebanus jn Hertzogaurach Anno domini M°CCCC° septuagesimo octauo sed iste librum Scriptum est et completus Anno 8° secundo jn vigilia sancti Sebastiani | ||||||||||
Additional Resources
References
- ↑ Lorbeer, Julia and Carsten (in German). "Johannes Lecküchner - der fechtende Pfarrer". Ochs: Historische Kampfkünst e.V., 2002. Retrieved 21 April 2011.
- ↑ Speyer, Hans von. Untitled [manuscript]. MS M.I.29. Salzburg, Austria: Universitätsbibliothek Salzburg, 1491. ff 5r-7r
